روند بررسی‌های تخصصی برای شناسایی منشأ دقیق مسمومیت و طغیان بیماری حاد گوارشی در شهر باینگان، واقع در استان کرمانشاه در غرب ایران، روز چهارشنبه ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) با ارسال نمونه‌های بالینی و محیطی به آزمایشگاه‌های مرجع در پایتخت وارد مرحله تعیین‌کننده‌ای شد.
در روزهای اخیر، شیوع ناگهانی این عارضه در این شهر کُردنشین موجب مراجعه و بستری صدها تن از شهروندان در مراکز درمانی شهرستان پاوه شد. هرچند با اقدامات پیشگیرانه و مراقبت‌های بالینی، موج اولیه بیماری مهار شده و شمار مراجعان جدید رو به کاهش گذاشته است، اما اختلاف‌نظر میان نهادهای بهداشتی و اجرایی بر سر علت دقیق بروز این حادثه همچنان به قوت خود باقی است.
ثبت ۳۶۹ مورد ابتلا و درگیری ۳۰ درصدی جمعیت شهری
بر پایه آمارهای رسمی منتشرشده از سوی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، در فاصله روزهای ۱۵ تا ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۴ تا ۲۷ مرداد ۱۴۰۵) در مجموع ۳۶۹ نفر با نشانه‌های بالینی شامل تهوع، استفراغ، دل‌پیچه، دردهای شدید شکمی و تب به درمانگاه‌ها و مراکز جامع سلامت مراجعه کردند. علی سروش، رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، در تشریح آمار مبتلایان اظهار داشت که در روز نخست ۵۱ نفر، در روز دوم ۱۷۲ نفر، در روز سوم ۱۱۴ نفر و تا ظهر روز چهارم ۲۵ بیمار به مراکز درمانی مراجعه کردند. به گفته وی، با ارائه مراقبت‌های دارویی و درمان‌های حمایتی، بخش اعظم مراجعان به صورت سرپایی مداوا و ترخیص شدند و شمار بیماران تحت‌نظر به کمترین سطح ممکن رسید.
به گزارش خبرگزاری مهر، سرعت گسترش بیماری در باینگان به اندازه‌ای بالا بود که نزدیک به ۳۰ درصد از کل جمعیت ساکن در بافت شهری را دچار عوارض گوارشی کرد. بخش باینگان در مجموع شامل ۷۶ روستا و بیش از ۱۱ هزار نفر جمعیت است، اما بررسی‌های اپیدمیولوژیک نشان می‌دهد که این طغیان به شکل انحصاری در محدوده شهر باینگان رخ داده و هیچ موردی از ابتلای دسته‌جمعی در روستاهای تابعه ثبت نشده است؛ موضوعی که تمرکز کارشناسان بهداشت محیط را بر شبکه توزیع خدمات و تأسیسات شهری متمرکز کرده است.
اختلاف‌نظر نهادها پیرامون نقش آب آشامیدنی در همه‌گیری
با آغاز نشانه‌های همه‌گیری، کیفیت و سلامت آب آشامیدنی شهر بلافاصله در کانون تردیدها قرار گرفت. به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، شرکت آب و فاضلاب استان کرمانشاه پس از دریافت گزارش‌های اولیه، منبع اصلی تأمین‌کننده آب شهر را از مدار خارج کرد، مخازن شهری را مورد شست‌وشو قرار داد و آبرسانی موقت را از طریق منابع جایگزین فعال ساخت. رضا داوودی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب کرمانشاه، در نشست ستاد مدیریت بحران اعلام کرد که بر اساس نمونه‌برداری‌ها و آزمایش‌های مکرر میکروبی، احتمال وجود آلودگی باکتریایی در شبکه آب کاملاً رد شده و میزان کلر باقی‌مانده در شبکه توزیع نیز مطابق با استانداردهای رسمی بوده است.
در نقطه مقابل، مسئولان شبکه بهداشت و درمان شهرستان پاوه دیدگاه متفاوتی ابراز کردند. بیستون شفیعی، مدیر شبکه بهداشت و درمان پاوه، در گفتگو با خبرگزاری مهر تصریح کرد که فرضیه آلودگی آب شرب همچنان اصلی‌ترین گزینه روی میز است، زیرا آب تنها ماده مصرفی مشترک در میان تمام مبتلایان بوده است. وی تأکید کرد ابتلای اعضای یک خانواده روستایی که صرفاً برای ساعاتی در باینگان حضور یافته و از آب لوله‌کشی استفاده کرده بودند، در کنار کاهش ۵۰ درصدی مراجعان بلافاصله پس از تخلیه و گندزدایی مخازن آب، این احتمال را به طور جدی تقویت می‌کند. از سوی دیگر، بخش فارسی صدای آمریکا نیز در گزارشی به نقل از شهروندان محلی اعلام کرد که فرسودگی خطوط لوله‌کشی، شکستگی‌های مکرر و احتمال نفوذ فاضلاب به مجاری آب می‌تواند از عوامل پنهان بروز این آلودگی باشد.
بررسی فرضیه‌های ویروسی در آزمایشگاه‌های مرجع تهران
به دنبال رد فرضیه آلودگی باکتریایی از سوی آزمایشگاه‌های استانی، متخصصان حوزه سلامت تمرکز خود را بر فرضیه عوامل بیماری‌زای ویروسی، از جمله انتروویروس‌ها یا نوروویروس‌ها، قرار دادند. فریبرز ایمانی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، در گفتگو با خبرگزاری ایرنا اظهار داشت که فرایند بررسی‌ها در دو گام تعریف شده است؛ گام نخست که شامل آزمایش‌های میکروبی و باکتریایی بود در کرمانشاه تکمیل شد و گام دوم که به آزمایش‌های ژنتیکی و بررسی دقیق ویروس‌ها اختصاص دارد، با ارسال نمونه‌ها به آزمایشگاه مرجع در تهران در حال پیگیری است.
همزمان، فرزاد الماسی، فرماندار پاوه، بر تداوم اقدامات ایمنی در سطح منطقه تأکید کرد و افزود تا زمان اعلام قطعی نتایج آزمایشگاهی، آبرسانی به شهروندان باینگان به وسیله تانکرهای سیار و منابع تأییدشده ادامه خواهد یافت. به گفته فرماندار پاوه، تا پیش از صدور مجوزهای مکتوب از سوی مراجع بهداشتی، خطوط آبرسانی قبلی به مدار باز نخواهند گشت تا از هرگونه خطر بروز موج دوم بیماری پیشگیری شود.
انتقاد از ناهماهنگی دستگاه‌ها و تأکید بر بازسازی زیرساخت‌ها
شیوع این بحران بهداشتی واکنش‌های متعددی را در سطح مدیریت استانی به همراه داشت. منوچهر حبیبی، استاندار کرمانشاه، در جلسه ستاد مدیریت بحران با انتقاد از روند اطلاع‌رسانی ناکافی و متناقض اظهار داشت که اعلام سلامت آب از یک سو و تداوم آبرسانی با تانکرها از سوی دیگر، موجب تشویش اذهان عمومی شده و لازم است تمام نهادها مواضع خود را به شکل منسجم و علمی ارائه کنند.
در همین راستا، رستگار یوسفی، نماینده پاوه و اورامانات در مجلس، ضمن اشاره به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های آبرسانی در این منطقه، از تأخیر چندماهه در تجهیز و بهره‌برداری از چاه جدید باینگان انتقاد کرد. وی خواستار تدوین طرح‌های جامع و راهبردی به منظور بهسازی خطوط انتقال آب، اصلاح شبکه لوله‌کشی و بهینه‌سازی تأسیسات دفع فاضلاب شد تا از تکرار حوادث مشابه جلوگیری به عمل آید.
ورود دستگاه قضایی و پیگیری قصورهای احتمالی
در ادامه واکنش‌ها به این رخداد، مرجع قضایی شهرستان نیز وارد عمل شد. محمد نظری، دادستان عمومی و انقلاب پاوه، از تشکیل پرونده‌ای ویژه در دادسرا برای بررسی ابعاد فنی و حقوقی این حادثه خبر داد و تأکید کرد در صورتی که نتایج آزمایش‌ها یا گزارش‌های کارشناسی نشان‌دهنده هرگونه قصور، ترک فعل یا سهل‌انگاری در پایش سلامت شبکه آب باشد، با مسئولان خاطی برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
در حال حاضر، با وجود فروکش کردن دامنه ابتلا و استقرار آرامش در شهر باینگان، افکار عمومی و نهادهای ذی‌ربط در انتظار پاسخ قطعی آزمایشگاه‌های مرجع تهران هستند تا ماهیت واقعی این عامل بیماری‌زا مشخص شود.
