در تازه‌ترین تحولات امنیتی افغانستان، هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) و سازمان عفو بین‌الملل در روز چهارشنبه ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) با انتشار بیانیه‌هایی رسمی، خواهان انجام یک تحقیق مستقل، شفاف و بی‌طرفانه درباره ابعاد انفجار در نزدیکی مدرسە خصوصی «شمع هدایت» در غرب کابل شدند. خبرگزاری پژواک در ساعت ۱۱:۴۷ به وقت محلی گزارش داد که این نهادهای بین‌المللی بر ضرورت روشن‌شدن دقیق چگونگی وقوع این حادثه، شناسایی عاملان و مجازات قانونی آنان تأکید کرده و خواستار اتخاذ تدابیر مؤثر برای حفاظت از مراکز آموزشی و دانش‌آموزان شده‌اند.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس و خبرگزاری پژواک، بیانیه‌های مشترک و جداگانه نهادهای ناظر حقوق بشری بر لزوم بررسی همه‌جانبه این رخداد بدون دخالت‌های جانبدارانه تأکید دارند. هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان اعلام کرده است که هدف قراردادن عمدی یا بی‌ملاحظه محیط‌های آموزشی که کودکان در آن رفت‌وآمد دارند، نقض فاحش قوانین بین‌المللی و حقوق بنیادین بشر محسوب می‌شود.
هم‌زمان سازمان عفو بین‌الملل با صدور بیانیه‌ای تصریح کرد که مصونیت عاملان حملات سال‌های اخیر در مناطق پرجمعیت پایتخت افغانستان موجب تکرار چنین رویدادهایی شده است و از مراجع مسئول خواست تا نتایج بررسی‌های خود را به صورت عمومی و شفاف منتشر کنند. علاوه بر این، ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، با محکوم‌کردن شدید این حادثه، خواستار محاکمه تمامی افرادی شد که در برنامه‌ریزی یا اجرای این حمله نقش داشته‌اند. نمایندگی اتحادیه اروپا برای افغانستان نیز با اعلام همبستگی با خانواده‌های آسیب‌دیده، از حکومت مستقر خواست تا سازوکارهای حفاظتی را در محله‌های غیرنظامی به شکلی پایدار تقویت کند.
آمارهای متفاوت از شمار مجروحان حادثه
این انفجار در ساعت ۱۷ عصر روز دوشنبه ۱۷ اوت ۲۰۲۶ (۲۶ مرداد ۱۴۰۵) در شهرک مهدیه واقع در منطقه دشت‌برچی روی داد؛ زمانی که دانش‌آموزان با پایان ساعت درس در حال خروج از مدرسە «شمع هدایت» بودند. بر پایه آخرین گزارش‌های رسمی یوناما، مجروح‌شدن دست‌کم ۴۲ کودک در بازه سنی ۹ تا ۱۴ سال تأیید شده است. با این حال، یک منبع امنیتی محلی در گفتگو با رسانه‌ها شمار نهایی زخمی‌ها را ۵۲ نفر اعلام کرده است.
بیشتـــر بخوانید: لغو مجوز و تعلیق فعالیت ۹ دانشگاه خصوصی در افغانستان؛ بحران تازه در آموزش عالی
به گزارش خبرگزاری‌های کابل‌ناو و طلوع‌نیوز، بخش عمده مجروحان پس از وقوع حادثه بلافاصله به درمانگاه‌های اطراف و بیمارستان‌های تخصصی پایتخت منتقل شدند. در همین راستا، مؤسسه درمانی بین‌المللی «امرجنسی» در کابل تأیید کرد که کادر جراحی این بیمارستان ۳۵ کودک آسیب‌دیده از ترکش‌های مواد منفجره را پذیرش کرده‌اند. بنا بر اطلاعات کادر پزشکی این مؤسسه، وضعیت جسمانی دست‌کم ۳ تن از کودکان بسیار وخیم بوده و آن‌ها بلافاصله به بخش مراقبت‌های ویژه و اتاق عمل اضطراری منتقل شده‌اند. همچنین مراجع رسمی و بیمارستانی اعلام کردند که گزارش‌های تاییدنشده در برخی صفحات شبکه‌های اجتماعی مبنی بر کشته‌شدن ۱۷ تن، واقعیت نداشته و هیچ مورد تلفات جانی در اسناد بیمارستانی ثبت نشده است.
ابهام در شیوه وقوع و سکوت گروه‌های مسلح
درباره ابعاد فنی و نحوه دقیق کارگذاری یا پرتاب مواد منفجره، روایت‌های متفاوتی گزارش شده است. فرماندهی پلیس طالبان در کابل اعلام کرد که این انفجار ناشی از عملکرد یک نارنجک دستی در نزدیکی ورودی مدرسە بوده است، اما هنوز گزارش نهایی و جمع‌بندی کارشناسی درباره جزئیات چگونگی وقوع آن منتشر نشده است.
در همین حال، شبکه تلویزیونی آمو به نقل از شاهدان عینی و اهالی محل گزارش داد که مهاجمان سوار بر موتورسیکلت پس از نزدیک‌شدن به در ورودی مدرسە، نارنجک‌هایی را به سوی جمعیت دانش‌آموزان پرتاب کرده و به سرعت از محل فرار کرده‌اند. کارشناسان امنیتی در کابل در حال تحلیل نمونه‌های برداشته‌شده از محل انفجار و تصاویر ضبط‌شده در دوربین‌های مداربسته اطراف ساختمان هستند تا مشخص شود آیا انفجار حاصل پرتاب مستقیم بوده یا ماده منفجره از پیش در محل تعبیه شده بود. تا این لحظه، هیچ فرد یا گروه مسلحی مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته است.
پیشینه حملات در منطقه دشت‌برچی
منطقه دشت‌برچی در غرب کابل که عمدتاً محل سکونت هزاره‌ها و شیعیان است، در طول سال‌های گذشته بارها شاهد حملات مرگبار علیه مراکز تحصیلی، سالن‌های ورزشی، درمانگاه‌ها و مساجد بوده است. شاخه خراسان گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) در موارد متعدد گذشته، مسئولیت بمب‌گذاری‌های این محدوده را پذیرفته بود.
بیشتـــر بخوانیــد: پنجمین سالگرد حاکمیت طالبان؛ آرامش نسبی در سایه بحران معیشت و محرومیت آموزشی
بررسی سوابق نشان می‌دهد که در تاریخ ۸ مه ۲۰۲۱ (۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۰)، انفجار مهیبی در برابر مدرسە سیدالشهدا در همین منطقه رخ داد که به کشته‌شدن دست‌کم ۸۵ نفر، عمدتاً دختران دانش‌آموز، منجر شد. همچنین در تاریخ ۱۹ آوریل ۲۰۲۲ (۳۰ فروردین ۱۴۰۱)، سلسله انفجارهایی در نزدیکی مدرسە عبدالرحیم شهید و مرکز آموزشی ممتاز در دشت‌برچی اتفاق افتاد که به کشته‌شدن ۶ تن و مجروح‌شدن ده‌ها تن دیگر انجامید. این رویدادها حاکی از تداوم آسیب‌پذیری ساختارهای آموزشی در این منطقه پرجمعیت است.
الش‌های امنیتی و حفاظت از مراکز آموزشی
حکومت طالبان پس از دست‌گرفتن قدرت در تاریخ ۱۵ اوت ۲۰۲۱ (۲۴ مرداد ۱۴۰۰)، بر برقراری امنیت سراسری و مهار گروه‌های مسلح تأکید کرده است. با این وجود، تکرار حملات علیه تجمعات غیرنظامی و اماکن درسی، پرسش‌هایی اساسی را درباره کارآمدی تدابیر حفاظتی فعلی مطرح ساخته است.
نهادهای بین‌المللی و کارشناسان امور امنیتی اعلام کرده‌اند که ایجاد یک سازوکار پایدار و راهبردی برای بازرسی و حراست فیزیکی از مدارس، نیازمند بازنگری جدی در تمهیدات پیشگیرانه است. درخواست‌های کنونی برای تحقیق مستقل، از نظر ناظران منطقه‌ای، به منظور تضمین شفافیت در شناسایی شبکه‌های پشت‌پرده و ممانعت از تکرار حوادث خشونت‌بار علیه کودکان در افغانستان دنبال می‌شود.
