در حالی که بحران در خلیج فارس وارد فاز جدیدی از تقابلهای دیپلماتیک و نظامی شده است، جمهوری اسلامی و سلطنت عمان روز سهشنبه، ۳ شهریور ۱۴۰۵، در بیانیهای مشترک از توافق برای ایجاد یک کریدور موقت کشتیرانی در تنگه هرمز خبر دادند.
این توافق که در پی سفر بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان به تهران و گفتوگو با عباس عراقچی حاصل شد، شامل چارچوبی مرحلهای برای مدیریت تردد شناورها و اجرای پروژهای مشترک جهت پاکسازی مینهای دریایی است. با این حال، شواهد میدانی و اظهارات تند مقامات ارشد ایالات متحده آمریکا نشان میدهد که این توافقات فنی به تنهایی قادر به گشودن گره کور ناامنی در این آبراه راهبردی نخواهند بود.
همزمان با اعلام این توافق، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در پیامی قاطع در شبکه اجتماعی “تروث سوشال” اعلام کرد که تمامی مینهای کارگذاری شده توسط رژیم ایران در آبهای بینالمللی تنگه هرمز توسط نیروی دریایی آمریکا شناسایی و منهدم شدهاند. دونالد ترامپ با تأکید بر سیاست “تحمل صفر” هشدار داد که نیروی فضایی آمریکا “وجب به وجب” این آبراه و مراکز حساس هستهای ایران را زیر نظر دارد و هر شناوری که اقدام به مینگذاری جدید کند، به سرعت و به طور نظاممند نابود خواهد شد. این تضاد آشکار میان ادعای “پروژه مشترک مینروبی” تهران و “پاکسازی کامل” توسط واشینگتن، نشاندهنده عمق بیاعتمادی در معادلات منطقه است.
توافق کریدور موقت و هشدار “تحمل صفر” واشینگتن
بر اساس گزارش خبرگزاری “رویترز”، تردد نفت از تنگه هرمز به دلیل تداوم تنشها به ۵ میلیون بشکه در روز سقوط کرده است؛ رقمی که پیش از آغاز جنگ بیش از ۲۰ میلیون بشکه بود. در این میان، رژیم ایران با ایجاد نهادی تحت عنوان “سازمان تنگه خلیج فارس”، فهرستی از ۴۶ کشتی را به اتهام نقض قوانین خود منتشر کرده و آنها را به توقیف و مصادره محموله تهدید نموده است. این باجخواهی دریایی در حالی صورت میگیرد که عمان بر ضرورت پایبندی به قوانین بینالمللی و عبور بدون عوارض تأکید دارد، اما تهران همچنان به دنبال تثبیت کنترل غیرقانونی خود بر این مسیر بینالمللی است.
سخنگوی وزارت خارجه ایران، اسماعیل بقائی، بازگشت کامل به شرایط عادی را به پایان “محاصره دریایی آمریکا” و دریافت غرامت جنگی مشروط کرده است. در مقابل، مقامات واشینگتن با دیده تردید به مذاکرات تهران و مسقط مینگرند. به گزارش روزنامه “وال استریت ژورنال”، ارتش آمریکا بر این باور است که توافقات فنی بدون تعهد سیاسی رژیم به توقف حملات موشکی، تنها ابزاری برای خرید زمان و دور زدن فشارهای اقتصادی است.
عملیات “اخراج اقتصادی”؛ تلاش واشینگتن برای فروپاشی مالی رژیم
بخش دیگری از فشار سنگین ایالات متحده، آغاز کارزاری موسوم به “عملیات اخراج اقتصادی” است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد که واشینگتن قصد دارد با ایزوله کردن کامل شبکه بانکی و تجاری ایران، این رژیم را به زانو درآورد. وی صراحتاً در گفتگو با شبکه “سیانبیسی” تأکید کرد: “ما قصد داریم این رژیم را فرو بپاشیم”. این راهبرد با هدف خشکاندن منابع مالی سپاه پاسداران طراحی شده و هر شرکت یا کشوری را که به تهران “راه نجات” بدهد، با مجازاتهای سنگین روبرو میکند.
واکنش مقامات رژیم به این فشارها، آمیزهای از تهدید و استیصال بوده است. علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، این اقدامات را “تروریسم اقتصادی” نامید و مدعی شد که تهران دیگر رویکرد دفاعی نخواهد داشت و به منافع آمریکا حمله خواهد کرد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز با لحنی تند تهدید کرد که اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، “حتی یک قطره نفت” نه از تنگه هرمز و نه از هیچ نقطهای در خلیج فارس صادر نخواهد شد؛ تهدیدی که بیش از آنکه نشاندهنده قدرت باشد، حاکی از بنبست راهبردی رژیم در برابر “دیوار فولادین” محاصره دریایی است.
میانجیگری نافرجام اسلامآباد و تداوم حملات به نفتکشها
در جبهه دیپلماسی، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز دوشنبه در سفری به تهران کوشید تا از شدت تنشها بکاهد. خبرگزاری “تسنیم”، وابسته به سپاه پاسداران، مدعی شد که وی حامل شروط ایران برای بازگشت به “تفاهمنامه اسلامآباد” بوده است. با این حال، تحلیلگران معتقدند که این تلاشها به دلیل اصرار رژیم بر شروط حداکثری و غیرواقعبینانه به بنبست رسیده است. شکست در مذاکرات مستقیم با واشینگتن، اکنون آثار مخرب خود را در خیابانهای تهران و دیگر شهرها نشان میدهد.
علیرغم گفتگوهای دیپلماتیک، ناامنی در دریا همچنان قربانی میگیرد. “مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا” گزارش داد که بامداد سهشنبه یک تانکر نفتکش در نزدیکی سواحل عمان هدف پرتابهای ناشناس قرار گرفته و اتاق موتور آن به شدت آسیب دیده است. اگرچه هیچ گروهی مسئولیت این حمله را نپذیرفته، اما انگشت اتهام به سوی نیروهای وابسته به ایران نشانه رفته است. همزمان، شبهنظامیان حوثی در یمن با شلیک موشک بالستیک به یک تانکر سعودی، جبهه جدیدی از فشار اقتصادی را در دریای سرخ گشودهاند تا مسیرهای جایگزین عربستان را مسدود کنند.
این حملات زنجیرهای که به گزارش “بلومبرگ” تاکنون منجر به کشته شدن ۱۷ دریانورد در طول جنگ شده، نشاندهنده هماهنگی میان تهران و بازوهای نیابتیاش برای گروگان گرفتن امنیت انرژی جهان است. رژیم ایران در تلاش است تا با افزایش هزینه کشتیرانی در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا، دولت ترامپ را به عقبنشینی وادار کند. اما واشینگتن با تقویت ناوگان خود و کمک به صادرات نفت متحدان از طریق خطوط لوله جایگزین، نشان داده است که حاضر به پذیرش باجخواهی دریایی تهران نخواهد بود.
