در اقدامی با ابعاد امنیتی و سیاسیِ درهم‌تنیده، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) از آغاز روند انتقال بازداشت‌شدگان گروه «داعش» از شمال شرق سوریه به عراق خبر داد و اعلام کرد هدف، «تضمین باقی ماندن آنان در مراکز بازداشت امن» است؛ آن هم در سایه وخامت اوضاع امنیتی منطقه.
در شمال شرق سوریه چندین زندان وجود دارد که هزاران تن از جنگجویان گروه «داعش» را در خود جای داده‌اند؛ بیشتر آنان در استان حسکه نگهداری می‌شوند و نیروهای سوریه دموکراتیک «قسد» مسئول تأمین امنیت این زندان‌ها هستند.
«داعش»: انتقال در میانه هرج‌ومرج
تشدید تنش نظامی و درگیری‌های مداوم میان نیروهای دولتی و «قسد» شکاف‌های خطرناکی در سامانه امنیتی ایجاد کرده است؛ به‌ویژه در زندان‌ها و اردوگاه‌هایی که جنگجویان این گروه و خانواده‌هایشان را در خود جای داده‌اند.
خارج شدن اردوگاه «الهول» و زندان الشدادی از کنترل «قسد» در پی حملاتی که نیروهای دولتی انجام دادند، به فرار شماری از بازداشت‌شدگان این گروه انجامید؛ صحنه‌ای که بار دیگر سناریوهای فروپاشی امنیتی را به یاد آورد؛ سناریوهایی که «قسد» و سازمان‌های بین‌المللی پیش‌تر نسبت به آن هشدار داده بودند.
فرماندهی مرکزی آمریکا در بیانیه‌ای که در حساب رسمی خود در پلتفرم «ایکس» منتشر کرد، اعلام کرد که عملیات انتقال 150 جنگجوی «داعش» را از یک مرکز بازداشت در حسکه به مکانی امن در داخل عراق با موفقیت انجام داده است؛ و اشاره کرد که شمار کل افرادی که قرار است منتقل شوند، ممکن است به حدود 7 هزار بازداشتی برسد.
دریادار براد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا، تأکید کرد که «انتقال منظم و امن بازداشت‌شدگان داعش برای جلوگیری از هرگونه فرار که می‌تواند تهدیدی مستقیم برای امنیت منطقه‌ای و ایالات متحده باشد، ضروری است».
سنتکام بعدتر اعلام کرد که کوپر با رئیس‌جمهور انتقالی سوریه، احمد الشرع، درباره تنش‌های ادامه‌دار در سوریه گفت‌وگو کرده و بر اهمیت پایبندی نیروهای دولتی به آتش‌بس با «قسد» و حمایت از روند هماهنگ انتقال بازداشت‌شدگان این گروه به عراق تأکید کرده است.
خوانش نظامی.. بقیه کجا ناپدید شدند؟
ولید جولی، پژوهشگر «مرکز فرات برای مطالعات» در قامشلی، در واکنش به این موضوع معتقد است که رقم اعلام‌شده پرسش‌های نگران‌کننده‌ای را پیش می‌کشد. او توضیح داد که شمار بازداشت‌شدگان «داعش» در شمال و شرق سوریه حدود 10 هزار نفر بوده است؛ به این معنا که نزدیک به 3 هزار جنگجو در روند انتقال گنجانده نشده‌اند.
جولی در گفت‌وگو با «الحل نت» احتمال داد که این افراد به‌عنوان جنگجویان سوری طبقه‌بندی شده‌اند و از همین رو مشمول توافق نمی‌شوند، یا اینکه در جریان حملات اخیر، به‌ویژه در زندان الشدادی، گریخته‌اند.
این پژوهشگر سیاسی می‌افزاید که «بخشی از آنان ممکن است در نیروهای دولتی انتقالی سوریه بستر مناسبی بیابند؛ چه از نظر ساختار نظامی و چه از حیث اشتراکات ایدئولوژیک، حتی اگر اهداف اعلامی متفاوت باشد».
بمب ساعتیِ به‌تعویق‌افتاده کودکان «داعش»
خطر فقط به جنگجویان محدود نمی‌شود. مطالعات میدانی که «مرکز فرات برای مطالعات» در سال 2022 انجام داده، از وجود حدود 30 هزار کودک از خانواده‌های گروه «داعش» حکایت دارد که بیشترشان در اردوگاه «الهول» هستند. تنها بخش محدودی از آنان تحت برنامه‌های «بازپروری» قرار گرفته‌اند، در حالی که اکثریت در محیطی بسته باقی مانده‌اند؛ محیطی که در آن تحت تلقین فکری و نظامیِ سازمان‌یافته قرار دارند، آن هم در بحبوحه انتقادهای سازمان ملل از ناکامی جامعه جهانی در یافتن راه‌حل‌های ریشه‌ای.
جولی بر این باور است که «هزاران کودکی که از اردوگاه‌ها خارج شده‌اند، از نظر روانی و عقیدتی برای حمل سلاح در آینده آماده شده‌اند؛ امری که نسبت به بازتولید افراط‌گرایی، نه مهار آن، هشدار می‌دهد».
از نظر سیاسی، این روند پیامی را در درجه نخست به داخل آمریکا مخابره می‌کند. با افزایش انتقادها در ایالات متحده و اروپا درباره سرنوشت بازداشت‌شدگان «داعش»، دولت آمریکا می‌کوشد بگوید که «این پرونده بسته شده است»؛ آن هم از طریق انتقال آنان به عراق؛ به گفته جولی.
جولی در اینجا اشاره می‌کند که این پیام بیش از آنکه به معنای حل مسئله باشد، بازتاب‌دهنده مدیریت یک بحران به‌تعویق‌افتاده در چارچوب محاسباتی گسترده‌تر مرتبط با موازنه‌های منطقه‌ای است؛ به‌ویژه در رویارویی با ایران و متحدانش.
به گفته ناظران، انتقال بازداشت‌شدگان «داعش» از سوریه به عراق از سوی واشنگتن، نقش عراق را به‌عنوان شریکی قابل اعتماد تقویت می‌کند؛ برخلاف اعتماد متزلزل به دولت انتقالی سوریه، به‌ویژه در این پرونده، خصوصاً با توجه به پیشینه جهادی آن. این امر به آمریکا امکان می‌دهد نظارت امنیتی غیرمستقیم خود را بر عناصر خطرناک حفظ کند و در عین حال، هرگونه نفوذ احتمالی نیروهای دولت انتقالی سوریه یا نیروهای هم‌پیمان آن بر این بازداشت‌شدگان را محدود سازد.
- بحران پایدار در جنوب‌شرق؛ تلاقی آتش و مانیفست در سیستان و بلوچستان
- سایه رویارویی پنهان بر فراز لندن و دبی؛ بازداشت تبعه دوتابعیتی، تحقیقات تروریسم در امارات و تشدید بحران دیپلماتیک با ایران
- گسترش عملیات “طرد اقتصادی” آمریکا؛ تحریم خودروسازی، راه‌آهن و شبکه پنهان مالی رژیم ایران
- فلج شدن ناوگان اشباح جمهوری اسلامی در آب‌های آسیا؛ سرگردانی ده‌ها نفتکش و سقوط درآمد نفتی تهران به صفر
- نزدیک‌شدن دلار به مرز ۲۶۰ هزار تومان؛ تکرار الگوی برخورد امنیتی-قضایی در مواجهه با تکانه‌های ارزی
