خشکسالی سال ۲۰۲۵ در حومه دمشق فقط یک فصل بد نبود، بلکه شوکی سخت بود که ستون فقرات کشاورزی را هدف گرفت و سیمای معیشتی مناطقی را که مدتها انبار غذایی پایتخت به شمار میرفتند، از نو ترسیم کرد. این همان نتیجهای است که گزارش تازه «کنسرسیوم جامعه سوریه» به آن رسیده؛ گزارشی که پیامدهای انسانی و اقتصادی خشکسالی را در دو منطقه النشابیه و حوش نصری در دوما رصد کرده است.
این گزارش که از سوی ائتلافی متشکل از شورای پناهندگان دانمارک، شورای پناهندگان نروژ، کمیته بینالمللی نجات و سازمان آکسفام تهیه شده، وضعیت را بحرانی مرکب توصیف کرده که از نابودی گسترده محصولات کشاورزی، فروپاشی منابع درآمد و تشدید بیسابقه ناامنی غذایی و آبی ناشی شده است.
بر اساس نتایج این ارزیابی، بیش از ۹۵ درصد از خانوارهای کشاورز متحمل خسارت مستقیم به محصولات خود شدهاند، در حالی که ۱۴ درصد از خانوادهها تقریباً تمام تولید خود را از دست دادهاند. گندم و جو نیز که دو محصول اصلی منطقه هستند، با افتی تا ۷۵ درصد در بهرهوری روبهرو شدهاند.
این فروپاشی شمار فزایندهای از کشاورزان را وادار کرده است که بهطور کامل کشاورزی را رها کنند؛ آن هم در شرایط کمبود آب و افزایش هزینه بذر، سوخت و کود، که ادامه کار کشاورزی را به مخاطرهای غیرقابل تحمل تبدیل کرده است.
درآمد فرسوده میشود و داراییها فروخته میشوند
اثر این بحران به مزارع محدود نمانده است. گزارش اشاره میکند که ۹۸ درصد از خانوارها کاهش شدید درآمد را ثبت کردهاند؛ آن هم در حالی که ۹۲ درصد از خانوادهها برای امرار معاش به کشاورزی بهعنوان منبع اصلی تکیه دارند و هیچ شبکه ایمنی اجتماعی مؤثری نیز وجود ندارد.
در برابر این واقعیت، خانوادهها برای بقا به راهحلهایی سخت روی آوردهاند؛ از جمله فروش اموال و کاهش هزینهکرد برای نیازهای اساسی، در مسیری که از فرسایش بلندمدت توان بازیابی خبر میدهد.
با وجود آنکه ۹۵ درصد از خانوارها هنوز حداقل آستانه نظری مصرف غذا را تأمین میکنند، گزارش هشدار داده که این ارقام واقعیتی نگرانکننده را پنهان میکند؛ واقعیتی که در کاهش همزمان کمیت و کیفیت نمود یافته است.
۹۳ درصد از شرکتکنندگان در این ارزیابی گفتهاند تواناییشان برای دسترسی به غذا بدتر شده است، و ۷۶ درصد نیز تأکید کردهاند غذایی که در اختیار دارند «هرگز کافی نیست».
دادهها همچنین نشان میدهد بیش از نیمی از خانوارها هزینهکرد خود برای غذا، اقلام بهداشتی و انرژی را کاهش دادهاند و بیش از پیش به غذاهای ارزانقیمتی متکی شدهاند که فاقد ارزش غذاییاند.
بحران آب تشدید میشود
در مورد آب، گزارش آن را خطرناکترین نقطه ضعف دانسته است. بیشتر خانوادهها برای استفاده روزانه به چاههای خصوصی متکیاند، در حالی که آب آشامیدنی از طریق تانکرهای پرهزینه یا آب بستهبندیشده تأمین میشود؛ آن هم در شرایطی که شبکههای عمومی آب تقریباً از کار افتادهاند.
خشکسالی فشار بر این منابع را افزایش داده، همزمان با تخلیه آبهای زیرزمینی و افزایش قیمت آب؛ امری که بار مالی بیشتری بر دوش ساکنان گذاشته است، در حالی که سطح آب همچنان بدون هیچ افق روشنی برای حلوفصل در حال کاهش است.
بحران اکنون از بُعد اقتصادی خود فراتر رفته و به خودِ بافت اجتماعی نیز رسیده است. بیش از یکسوم خانوارها از افزایش تنشها در داخل جوامع محلی خبر دادهاند، بهویژه بر سر تقسیم منابع اندک آب.
گزارش همچنین اشاره میکند که درصدی محدود اما قابل توجه از خانوادهها به جابهجایی یا آوارگی فکر میکنند؛ موضوعی که در صورت تداوم خشکسالی و وخامت بیشتر معیشت، راه را برای موجهای تازه آوارگی باز میکند.
پاسخ بینالمللی محدود
در اوایل ژوئیه/تیر گذشته، برنامه جهانی غذا اعلام کرد ۷.۹ میلیون دلار بهعنوان غرامت بیمهای برای مقابله با موج خشکسالی اختصاص داده است؛ موجی که بدترین خشکسالی سوریه در پنجاه سال گذشته به شمار میرود.
وبسایت «Reinsurance» نوشت این تأمین مالی با هدف حمایت از حدود ۱۲۰ هزار نفر از طریق فراهم کردن کمکهای غذایی و نیازهای اساسی انجام میشود؛ در چارچوب یک طرح عملیاتی که مناطق اصلی کشاورزی را پوشش میدهد و با حمایت بریتانیا و آلمان از طریق «تسهیلات مالی جهانی برای پیشگیری» و با همکاری سازمانهای تخصصی در بیمه بشردوستانه اجرا میشود.
مسئولان این برنامه تأکید کردند که فعالسازی ابزارهای حفاظت مالی، مانند بیمه در برابر خشکسالی، در کشورهایی که از درگیری رنج میبرند به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شده است، زیرا یکی از معدود راههای موجود برای کاهش اثر شوکهای مکرر اقلیمی به شمار میرود.
- تحقیق آمریکا درباره اصابت موشک به مراسم عروسی در سیریک
- ادامه مذاکرات بغداد و واشنگتن برای انحصار سلاح در دست دولت
- درخواست پایان تهاجم خارجی و سرکوب داخلی؛ از کانون نویسندگان تا سازمان ملل
- دادخواهی حقوقبشری در آلمان علیه سرکوب معترضان ایرانی
- کره جنوبی در حال آمادهسازی مقدمات اعزام نیرو و تجهیزات نظامی به تنگه هرمز است
