محاصرهٔ دریایی همهجانبهٔ بنادر و نفتکشهای ایران توسط ایالات متحده با هدف به صفر رساندن صادرات انرژی، صنعت نفت و گاز ایران را در آستانهٔ یک بنبست فنی و اقتصادی قرار داده است. با نزدیک شدن ظرفیت ذخیرهسازی در مخازن خشکی و شناورها به نقطهٔ اشباع، برآوردهای کارشناسی نشان میدهد که تهران طی هفتههای آتی ناچار به کاهش گستردهٔ تولید و بستن اجباری چاهها خواهد بود؛ اقدامی که علاوه بر قطع درآمدهای ارزی، میتواند به دلیل پیوستگی تولید نفت و میعانات گازی، زنجیرهای از جیرهبندی انرژی را در بخشهای نیروگاهی، صنعتی و خانگی کشور رقم بزند.
استراتژی واشینگتن؛ هدفگیری صادرات صفر
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرده است که محاصرهٔ دریایی بنادر ایران با هدف قطع کامل درآمدهای ارزی و فشار بر بودجهٔ دولت اجرا میشود. به گفتهٔ مقامات آمریکایی، این اقدام با هدف پر کردن سریع ذخایر نفت و در نهایت وادار کردن ایران به توقف تولید در چاههای نفت و گاز طراحی شده است تا تهران را به دادن امتیاز در مذاکرات دیپلماتیک وادار کند.
بستن چاههای نفت؛ آسیب ساختاری یا توقف مدیریتشده؟
پژوهشگران مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، پیامدهای توقف تولید را از دو منظر بررسی کردهاند. در حالی که نگرانیهایی بابت آسیب دائمی به تأسیسات و افت ظرفیت تولید پس از بازگشایی چاهها وجود دارد، شواهد تاریخی نشان میدهد ایران در گذشته (دوران برجام و کرونا) توانسته است تولید خود را بدون پیامدهای فاجعهبار بازیابی کند. با این حال، چاههایی با آبدهی بالا ممکن است پس از توقف، برای راهاندازی مجدد به پمپاژ یا تزریق نیتروژن نیاز داشته باشند.
بحران ذخیرهسازی؛ شمارش معکوس برای تکمیل ظرفیت
بر اساس دادههای مؤسسه ردیابی نفتکشهای «کپلر»، ظرفیت ذخیرهسازی ایران به سرعت در حال تکمیل است. برآوردها نشان میدهد:
ذخیرهسازی روی آب: حدود ۱۸ نفتکش با ظرفیت تقریبی ۳۰ میلیون بشکه در انتظار هستند، اما به دلیل شدت محاصره، عبور آنها از خطوط دریایی دشوار شده است.
ذخیرهسازی در خشکی: ظرفیت مازاد نفت خام در مخازن خشکی حدود ۲۵ میلیون بشکه تخمین زده میشود که تنها معادل ۱۰ تا ۱۲ روز صادرات است.
تحلیلگران هشدار میدهند که در صورت ادامهٔ این وضعیت، ایران ناچار خواهد بود تولید خود را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.
دومینوی انرژی؛ پیوند میعانات گازی با برق و صنعت
بحران در بخش نفت مستقیماً بر تولید گاز نیز تأثیرگذار است. میدان پارس جنوبی که بزرگترین میدان گازی جهان است، مقادیر زیادی میعانات گازی تولید میکند. عدم امکان صادرات یا ذخیرهٔ این میعانات، دولت را ناچار به کاهش تولید گاز خواهد کرد؛ امری که منجر به جیرهبندی گاز در بخشهای نیروگاهی، صنایع و حتی مصارف خانگی خواهد شد.
چشمانداز اقتصادی؛ فشار کوتاهمدت و توان بازیابی
اگرچه محاصرهٔ دریایی قواعد بازی را در بازار انرژی تغییر داده، اما ارزیابیهای فنی نشان میدهد که صنعت نفت ایران احتمالاً دچار آسیب فاجعهباری نخواهد شد. در صورت رفع محدودیتها، ایران قادر خواهد بود حدود ۷۰ درصد از تولید خود را ظرف چند ماه بازیابی کند. با این حال، کارشناسان معتقدند تأثیر واقعی کاهش درآمدهای نفتی بر اقتصاد ایران حدود ۳ تا ۴ ماه آینده به طور کامل نمایان خواهد شد و فشار اقتصادی قابلتوجهی بر بودجهٔ دولت وارد خواهد کرد.
