جهش نرخ ارز در ایران بار دیگر به نقطهای رسیده که زندگی روزمره میلیونها نفر را مستقیم تحت فشار میگذارد. امروز دلار ۱۹۰ هزار تومان در بازار آزاد قیمت خورد؛ عددی که همزمان با تنشهای نظامی در تنگه هرمز، جهش قیمت جهانی نفت برنت به بالای ۱۱۵ دلار و تداوم سیاستهای ارزی بانک مرکزی مطرح شده است. این ترکیب، انتظارات تورمی را تشدید کرده و به بازارهای طلا، مسکن و کالاهای مصرفی سرایت داده است.
بر اساس گزارشهای اقتصادی، همزمان با دلار ۱۹۰ هزار تومانی، یورو به ۲۲۳ هزار تومان و پوند به ۲۵۸ هزار تومان رسیده است. در بازار طلا نیز سکه طرح امامی ۲۰۵ میلیون تومان و هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۱ میلیون تومان معامله میشود. این جهشها در شرایطی رخ میدهد که تورم نقطهبهنقطه فروردین ۷۳ درصد گزارش شده و بسیاری از خانوارها از حذف کالاهای ضروری از سبد خرید خبر میدهند.
جهش نرخ ارز در ایران؛ از تنگه هرمز تا سیاستهای داخلی
تنشهای نظامی در تنگه هرمز، بهعنوان یکی از شاهراههای اصلی انرژی جهان، به افزایش ریسک منطقهای دامن زده است. نتیجه فوری این نااطمینانی، رشد قیمت نفت برنت تا بیش از ۱۱۵ دلار در هر بشکه بوده؛ اما در ایران، اثر این شوک بیرونی با ضعف مزمن سیاستگذاری و بیثباتی ارزی تشدید میشود. تجربه سالهای اخیر نشان داده هر موج تنش خارجی، بهجای مدیریت و آرامسازی بازار، به فرصتی برای جهشهای قیمتی تبدیل میشود.
در واکنش به التهاب بازار، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده دولت نسبت به افزایش قیمتها حساس است و بانک مرکزی نوسان را موقتی میداند و از مردم خواسته از خرید هیجانی پرهیز کنند. با این حال، تکرار همین توصیهها در بحرانهای قبلی، بدون ارائه نقشه روشن برای مهار تورم و بازگرداندن اعتماد، عملا به کاهش اثرگذاری پیامهای رسمی انجامیده است. رئیس بانک مرکزی نیز در گفتوگو با مردم از دغدغه تورم و قیمت خودرو سخن گفته؛ اما بازارها بیشتر از گفتوگو، به اقدام قابل سنجش و پایدار واکنش نشان میدهند.
در همین فضا، خبرگزاری فارس گزارش داده حملهای به تأسیسات نفتی رخ نداده و آمریکا را مسئول تنشها دانسته است. فارغ از روایتهای سیاسی، واقعیت اقتصادی این است که بازار ارز به سرعت به نااطمینانی واکنش نشان میدهد و هزینه این واکنش، به شکل گرانی کالا و خدمات، به خانوار منتقل میشود.
پیامدها برای مردم: اجاره، نان، دارو و تعطیلی کسبوکارها
اثر دلار ۱۹۰ هزار تومانی فقط روی تابلو صرافیها نیست. گزارشها از افزایش اجارهبها در بازه ۳۰ تا ۴۰ درصد حکایت دارد و مستاجران، بهویژه در شهرهای بزرگ، با ترس از جابهجایی اجباری و کوچکسازی خانه روبهرو هستند. همزمان، افزایش هزینه واردات و مواد اولیه، قیمت نان، دارو و خدمات درمانی را در معرض جهش قرار میدهد و فشار اصلی بر طبقه کارگر و حقوقبگیران مینشیند.
رووزبه بهلاری، کارشناس اقتصادی، هشدار داده دلار ۱۹۰ هزار تومانی یعنی گرانتر شدن نان، دارو و مسکن و میتواند واحدهای تولیدی را تعطیل کند. علی دادپی نیز گفته افزایش نرخ ارز رکورد تاریخی زده است. عطا بهرامی هم از قفل شدن واردات خودرو و فلج شدن بازار مسکن گفته و تاکید کرده سیاستهای دولت میتواند حتی دستاوردهای اعلامی در حوزههای دیگر را خنثی کند. این هشدارها یک پیام مشترک دارد: بدون اصلاح سیاستهای ارزی و مالی، شوکها به جای مهار، انباشته میشوند.
در سطح جامعه، روایتهای متعدد از سقوط قدرت خرید ریال، رانده شدن خانوادهها به زیر خط فقر و ناتوانی دانشجویان در پرداخت شهریه شنیده میشود. وقتی تورم بالا با جهش ارز همراه میشود، پساندازها آب میرود و امید به آینده کاهش مییابد. در چنین وضعی، مطالبه اصلی مردم نه توصیه به صبر، بلکه شفافیت، پاسخگویی و تغییر سیاستهایی است که هزینه ناکارآمدی را به سفره خانوار منتقل میکند.
