در حالی که خاورمیانه در یکی از سرنوشتسازترین دقایق تاریخ خود به سر میبرد، دیپلماسی و جنگ در فاصلهای به باریکی یک برگ کاغذ با هم دستوپنجه نرم میکنند. در یک سو، گزارشها از یک یادداشت تفاهم یکصفحهای برای پایان دادن به درگیریها میان واشینگتن و تهران خبر میدهند و در سوی دیگر، دونالد ترامپ با صراحتی بیسابقه بر تصاحب ذخایر اورانیوم غنیشده ایران تأکید کرده و همزمان تهدید به ”بمبارانی با شدت فراتر از گذشته” را روی میز نگاه داشته است. این گزارش به کالبدشکافی لایههای پنهان این بحران، از اولتیماتوم ۴۸ ساعته کاخ سفید تا محاصره اقتصادی خفهکننده و شکافهای عمیق در ساختار تصمیمگیری تهران میپردازد.
معمای سند یکصفحهای؛ ۳۰ روز برای صلح یا بازگشت به نقطه صفر؟
بر اساس گزارشهای اختصاصی وبسایت ”آکسیوس” و خبرگزاری ”رویترز”، دولت ایالات متحده سندی کوتاه و ”یکصفحهای” را به عنوان پیشنویس اولیه برای پایان دادن به جنگ به ایران ارائه کرده است. این سند که به عنوان یک ”نقشه راه” عمل میکند، به دنبال ایجاد یک دوره ۳۰ روزه برای مذاکرات جزئیتر بر سر مسائل هستهای، امنیتی و تحریمهاست.
منابع آگاه دیپلماتیک میگویند این طرح، تلاشی برای شکستن بنبستی است که در مذاکرات ۱۱ آوریل در اسلامآباد به وجود آمده بود. این تفاهمنامه شامل سه محور اصلی است:
- تعلیق فوری فعالیتهای هستهای کلیدی ایران.
- تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز.
- آغاز روند لغو تحریمهای اقتصادی در ازای گامهای عملی تهران.
با این حال، بسیاری از تحلیلگران، از جمله هالی دگرس از موسسه واشینگتن، نسبت به واقعبینانه بودن این جدول زمانی تردید دارند. آنها اشاره میکنند که توافق برجام با ۱۵۰ صفحه جزئیات فنی نتوانست پایدار بماند، بنابراین حل و فصل مسائل پیچیدهای چون غنیسازی و ترتیبات امنیتی در یک صفحه و در مدت ۳۰ روز، مأموریتی تقریباً غیرممکن به نظر میرسد.
اولتیماتوم هستهای ترامپ: ”ما اورانیوم غنیشده را خواهیم گرفت”
در حالی که دیپلماسی در جریان است، دونالد ترامپ با اظهارات جدید خود در روز چهارشنبه، خط قرمز اصلی واشینگتن را ترسیم کرد. او هنگام ترک کاخ سفید در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره ذخایر اورانیوم ایران با قاطعیت گفت: ”ما آن را خواهیم گرفت.”
این موضعگیری نشاندهنده آن است که هرگونه توافق از نظر ترامپ، باید شامل خروج کامل ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران باشد. بر اساس آمارهای موجود، ایران بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که بخش بزرگی از آن احتمالاً در تأسیساتی مدفون شده است که در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته بمباران شده بودند. ترامپ تأکید کرده که ایران باید تأسیسات زیرزمینی خود را برای همیشه تعطیل کند.
ما در ایران خیلی خوب عمل میکنیم. آنها میخواهند مذاکره کنند و به توافق برسند. خواهیم دید که آیا میتوانند پیشنهادی ارائه دهند که برای ما رضایتبخش باشد یا نه
رئیسجمهور آمریکا با لحنی که آمیزهای از اعتماد به نفس و تهدید بود، افزود: ”ما در ایران خیلی خوب عمل میکنیم. آنها میخواهند مذاکره کنند و به توافق برسند. خواهیم دید که آیا میتوانند پیشنهادی ارائه دهند که برای ما رضایتبخش باشد یا نه.”
استراتژی ”خشم حماسی”؛ بمباران یا میز مذاکره؟
ترامپ در شبکه اجتماعی خود، ”تروث سوشیال”، بازی را به یک ”دو راهی مطلق” تبدیل کرده است. او اعلام کرد که اگر ایران با مفاد تفاهمنامه موافقت کند، عملیات نظامی گسترده آمریکا موسوم به ”خشم حماسی” و محاصره دریایی پایان مییابد و تنگه هرمز به روی همگان، از جمله خود ایران، باز خواهد شد.
اما بخش تاریک این اولتیماتوم، تهدید به بازگشت جنگندههاست. ترامپ به صراحت هشدار داده است: ”اگر موافقت نکنند، بمباران آغاز میشود و متأسفانه این بار با سطح و شدتی بسیار فراتر از گذشته خواهد بود.” این استراتژی نشان میدهد که واشینگتن قصد ندارد زمان را برای مذاکرات فرسایشی تلف کند و ضربالاجل ۴۸ ساعتهای که آکسیوس به آن اشاره کرده، بخشی از این فشار زمانی است.
جبهه داخلی ایران؛ میان ”خفگی اقتصادی” و ”دست روی ماشه”
واکنشهای متناقض در تهران نشاندهنده یک بحران تصمیمگیری در سطوح کلان است. در حالی که فشارهای اقتصادی به استخوان رسیده، بدنه نظامی همچنان بر طبل مقاومت میکوبد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در یک فایل صوتی وضعیتی نگرانکننده را ترسیم کرده است. او با اذعان به اینکه آمریکا به دنبال ”خفه کردن اقتصادی” و ”ضعیف کردن ایران از درون” است، این نبرد را ”یکی از بزرگترین جنگهای معاصر ایران” نامیده است. همزمان، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در پیامی به مردم از آگاهی خود نسبت به گرانیهای افسارگسیخته و مشکلات ناشی از جبهه جنگ سخن گفته است.
آمریکا به دنبال خفه کردن اقتصادی و ضعیف کردن ایران از درون است
در مقابل، ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، گزارش آکسیوس را ”لیست آرزوهای آمریکاییها” خوانده و تأکید کرده است که ایران ”دست به ماشه” آماده پاسخ به هرگونه شیطنت است. رسانههای نزدیک به سپاه (فارس و تسنیم) نیز مدعیاند که این گزارشها صرفاً برای تأثیرگذاری بر قیمت نفت و عملیات روانی منتشر شدهاند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، نیز با تایید دریافت پیشنهاد، اعلام کرد که تهران همچنان در حال بررسی متن است و پاسخ خود را از طریق میانجی پاکستانی منتقل خواهد کرد.
میدان نبرد؛ غرش بر فراز دریای عمان
در حالی که کاغذها روی میز جابجا میشوند، در میدان نبرد هیچ نشانهای از آتشبس کامل دیده نمیشود. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که یک جنگنده اف-۱۸ از ناو هواپیمابر ”آبراهام لینکلن”، سکان نفتکش ایرانی ”امتی حسنا” را هدف قرار داده و آن را از کار انداخته است. سنتکام با انتشار تصاویری از ناو ”جورج اچدبلیو بوش”، اعلام کرد که تاکنون ۵۲ کشتی تجاری را در چارچوب محاصره دریایی متوقف کرده یا بازگردانده است.
نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز در پیامی متفاوت، مدعی شده است که با پایان یافتن تهدیدات آمریکا، مسیرهای دریایی در تنگه هرمز ”ایمن و پایدار” خواهد شد. این تضاد در روایتها نشاندهنده جنگ روانی شدیدی است که هر دو طرف برای حفظ پرستیژ خود در آستانه یک توافق احتمالی به راه انداختهاند.
نفوذ منطقهای؛ محور اسلامآباد-ریاض به عنوان ضامن صلح
یکی از کلیدیترین مهرههای این بازی، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان است. او با تقدیر از ”رهبری شجاعانه ترامپ”، فاش کرد که توقف موقت عملیات ”پروژه آزادی” در تنگه هرمز، نتیجه درخواست مستقیم پاکستان و عربستان سعودی (بهویژه محمد بن سلمان) بوده است.
این نفوذ منطقهای نشان میدهد که قدرتهای همسایه ایران، به شدت نگران فروپاشی کامل نظم منطقه و تأثیرات ویرانگر جنگ بر بازارهای جهانی انرژی هستند. حضور پاکستان به عنوان میانجی و حامل پیامهای مکتوب، وزن دیپلماتیک این تفاهمنامه را افزایش داده است.
۴۸ ساعت سرنوشتساز برای آینده یک ملت
پرونده تنشهای ایران و آمریکا به نقطه ”یا همه یا هیچ” رسیده است. دونالد ترامپ با پیشنهاد یک تفاهمنامه یکصفحهای، در واقع یک ”تسلیم آبرومندانه” را به تهران پیشنهاد داده است: تحویل ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی و تعطیلی تأسیسات زیرزمینی در ازای زنده ماندن زیرساختها و بازگشت به بازار جهانی.
سناریوهای پیشرو
پذیرش تفاهمنامه: ایران برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی و بمبارانهای سنگینتر، وارد مذاکرات ۳۰ روزه میشود. این امر تنفس کوتاهی به بازار ارز تهران میدهد، اما تندروها آن را عقبنشینی تاریخی تلقی خواهند کرد.
رد یا تعلل: اگر تهران پاسخ منفی بدهد یا سعی در خرید زمان داشته باشد، با توجه به حضور گسترده ناوگان آمریکا و اولتیماتوم صریح ترامپ، احتمال وقوع حملاتی با شدت ”فراتر از گذشته” بسیار بالاست.
جهان اکنون با نفسهای حبس شده، چشم به تهران دوخته است تا ببیند آیا پاسخ نهایی به میانجی پاکستانی، پایانبخش ”بزرگترین جنگ معاصر ایران” خواهد بود یا آغازی بر یک تقابل ویرانگرتر. آنچه قطعی است، این است که دونالد ترامپ برای رسیدن به ”توافق رضایتبخش”، همزمان دست خود را بر روی قلم و ماشه نگه داشته است.
