در تازهترین تحولات دیپلماتیک امروز یکشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵ (۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶)، پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دستور توقف موقت حملات شبانه علیه اهدافی در ایران را صادر کرد، میانجیگران پاکستان و قطر تلاشهای خود را برای زنده کردن روند مذاکرات صلح به شدت افزایش دادهاند.
به گزارش خبرگزاری رسمی آناتولی، واشنگتن و تهران پاسخهای اولیه خود را به طرح پیشنهادی مشترک اسلامآباد و دوحه برای پایان دادن به درگیریهای چندماهه اخیر ارسال کردهاند. این اقدامها پس از گذراندن دومین شب متوالی بدون حمله نظامی آمریکا به خاک ایران صورت میگیرد؛ آرامشی بسیار شکننده که پس از حدود دو هفته بمباران مستمر شبانه ایجاد شده و دریچهای بسیار باریک اما حیاتی برای ازسرگیری تماسهای دیپلماتیک میان دو طرف باز کرده است.
تعلیق موقت درگیریها و شانس دوباره تفاهمنامه اسلامآباد
به گزارش روزنامه اورشلیم پست، یکی از منابع نزدیک به مذاکرات اعلام کرده است که تهران از روند گفتگوها عقبنشینی نکرده، بلکه تنها آنها را به حالت تعلیق درآورده است. مقامهای ایرانی همچنان برای ادامه گفتگوها بر اساس تفاهمنامهای که پیشتر در پاکستان امضا شده بود، اعلام آمادگی کردهاند. این سند راهبردی که پیشتر به «تفاهمنامه اسلامآباد» معروف شد، در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۷ خرداد ۱۴۰۵) با میانجیگری پاکستان، قطر و چند کشور منطقهای میان ایران و آمریکا امضا شده بود تا مسیر بازگشت به آتشبس دائمی را هموار کند؛ اما با توقف مذاکرات غیرمستقیم بعدی در قطر، دونالد ترامپ در تاریخ ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ تیر ۱۴۰۵) این تفاهم را پایانیافته خواند و موج جدید درگیریهای نظامی را با حملات هوایی آغاز کرد.
تلاشهای فشرده دیپلماتیک در اسلامآباد
تلاش تازه برای نجات این توافق نیمهجان، با پشتیبانی سیاسی و معنوی چین وارد فاز جدیدی شده است. خبرگزاری رویترز در گزارشی به تاریخ ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲ مرداد ۱۴۰۵) به نقل از سه منبع آگاه دولتی در پاکستان فاش کرد که اسلامآباد به شدت به دنبال یافتن راهی برای احیای گفتوگوهای متوقفشده است. در همین راستا، اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، در طول ده روز گذشته دو بار به اسلامآباد سفر کرده است. او در این سفرهای دیپلماتیک با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده کل ارتش این کشور، دیدارهای فشردهای داشته است. هرچند جزئیات رسمی این گفتگوها هنوز به رسانهها درز نکرده، اما محور اصلی رایزنیها، بررسی شرایط توقف درگیریها و بازگشت ایران و آمریکا به روند سیاسی بوده است.
امنیت خلیج فارس؛ شرط اصلی پیشرفت دیپلماسی
با این حال، احیای مذاکرات با چالشهای بسیار بزرگی روبرو است. به گزارش شبکه الجزیره، یکی از مهمترین شروط مطرحشده از سوی آمریکا و متحدان منطقهای آن برای ادامه این روند، توقف کامل حملات ایران و نیروهای همسو با آن، بهویژه انصارالله یمن (حوثیها)، به عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی خلیج فارس است. انصارالله یمن طی روزهای گذشته حملاتی را به تاسیسات نفتی جیزان و ینبع در عربستان انجام داده و این کشور را مستقیماً در معرض پیامدهای جنگ قرار داده است. الجزیره میافزاید که پاکستان در این میان با موازنه بسیار دشواری روبرو است؛ زیرا از یک سو دارای مرزهای طولانی مشترک و روابط دیرینه با تهران است و از سوی دیگر، عربستان سعودی یکی از بزرگترین حامیان مالی اسلامآباد به شمار میرود و دو کشور پیمانهای دفاعی متقابلی دارند. در نتیجه، هرگونه گسترش جنگ به خاک عربستان، از جمله حمله قبلی به مجتمع پتروشیمی الجبیل، میانجیگری پاکستان را با خطر جدی مواجه میکند.
منافع راهبردی پکن در آبهای خاورمیانه
در این میان، نقش پکن به عنوان محرک اصلی دیپلماسی بسیار برجسته است. به گزارش وزارت امور خارجه چین، وانگ یی، وزیر امور خارجه این کشور، در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۵ تیر ۱۴۰۵) با اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، درباره وضعیت بحرانی خاورمیانه و ضرورت برقراری صلح گفتگو کرد. پکن علاوه بر داشتن روابط عمیق با اسلامآباد، بزرگترین خریدار نفت ایران و شریک تجاری بزرگ منطقه است. مسدود شدن تنگه هرمز و ناامنی در دریای سرخ، امنیت خطوط مواصلاتی و تجارت راهبردی چین را به شدت تهدید میکند. از همین رو، چین از نفوذ پاکستان بر تهران، ریاض و واشنگتن حمایت میکند تا فرمول کاهش تنش به نتیجه برسد.
موانع سخت در مسیر توافق پایدار
تا شامگاه امروز ۵ مرداد ۱۴۰۵ (۲۶ ژوئیه ۲۰۲۶)، هنوز هیچ زمان و مکان مشخصی برای دور جدید مذاکرات رسمی میان نمایندگان تهران و واشنگتن تعیین نشده است. بر اساس تحلیل گزارشهای رسانههای بینالمللی، توقف کنونی حملات بسیار شکننده است و مخالفان دیپلماسی در هر دو طرف میتوانند با کوچکترین حادثهای این آتشبس موقت را نقض کنند. با وجود فرستادن پاسخهای مثبت اولیه، اختلافهای اساسی بر سر برنامه هستهای ایران، میزان ذخایر اورانیوم غنیشده و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس همچنان به قوت خود باقی است. موفقیت ابتکار دیپلماتیک مشترک پاکستان و قطر در روزهای آینده، کاملاً به میزان پایبندی طرفین به این آرامش شکننده و پذیرش شروط اولیه بستگی خواهد داشت.
