روزنامه اعتماد در گزارشی تفصیلی اعلام کرد که قیمت دارو در ایران بین ۳۰ تا ۳۰۰ درصد افزایش یافته است. محدود شدن منابع ارزی دولت و کاهش امکان اختصاص یارانه به تولید و عرضه دارو، عامل اصلی این جهش قیمتی است. وضعیت حوزه دارو بدتر از سایر اقلام مصرفی مردم توصیف شده و فشار سنگینی بر معیشت و سلامت شهروندان، به‌ویژه بیماران خاص، وارد کرده است.
این افزایش قیمت در حالی رخ داده که این کشور هنوز در حال بازیابی از پیامدهای جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل است. اختلال در زنجیره تأمین، آسیب به برخی واحدهای تولیدی و تغییرات ارزی، دسترسی به دارو را دشوارتر کرده است.
ریشه‌های افزایش قیمت: یارانه، ارز و جنگ
سخنگو و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران تأکید کرده که کاهش منابع ارزشی دولت مستقیماً بر یارانه دارو تأثیر گذاشته است. بسیاری از مواد اولیه که قبلاً با ارز ترجیحی تأمین می‌شدند، اکنون با نرخ‌های توافقی یا آزاد وارد می‌شوند و هزینه تولید را بالا برده‌اند.
هرچند بودجه ۱۴۰۵ ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی برای دارو و تجهیزات پزشکی را حفظ کرده، اما حتی با این نرخ نیز قیمت‌ها افزایش یافته است. مقامات سازمان غذا و دارو علت را افزایش هزینه مواد اولیه، تأثیر حملات بر پتروشیمی‌ها و فولاد (که در تولید دارو نقش دارند) و تورم عمومی عنوان می‌کنند. برخی گزارش‌ها از افزایش متوسط ۳۰ تا ۳۵ درصدی سخن می‌گویند، اما در اقلام خاص و وارداتی، جهش تا ۲۰۰ یا ۳۰۰ درصد مشاهده شده است.
جنگ ۴۰ روزه آسیب‌هایی به حدود ۴۰ مرکز دارویی وارد کرد و مسیرهای واردات را مختل ساخت. اگرچه مقامات از تاب‌آوری صنعت دارو (با تولید داخلی حدود ۹۰ درصدی) سخن می‌گویند، اما بیماران و داروخانه‌ها از کمبودهای مقطعی و گرانی مداوم گزارش می‌دهند.
بیماران خاص؛ قربانیان اصلی بحران
بیماران مبتلا به سرطان، تالاسمی، هموفیلی، دیابت و بیماری‌های نادر بیشترین آسیب را دیده‌اند. یک بیمار سرطانی در گزارش اعتماد روایت کرده: «دارویی که قبل از جنگ یک میلیون تومان بود، حالا ۳۰ میلیون تومان شده است.» داروهایی مانند اکسجوا (برای اختلالات خونی) یا برخی داروهای شیمی‌درمانی به سختی پیدا می‌شوند و قیمتشان نجومی شده است.
در مورد بیماران تالاسمی، کمبود داروهای خارجی و عوارض داروهای داخلی گزارش شده. بیماران هموفیلی نیز با کمبود فاکتورهای انعقادی مانند هیومیت، فیبرینوژن و فاکتور ۱۳ مواجه هستند. انسولین قلمی برای دیابتی‌ها در برخی برندها کمیاب یا گران شده و قیمت برخی اقلام تا سه برابر افزایش یافته است.
بیماران و خانواده‌ها ناچارند ساعت‌ها در داروخانه‌ها منتظر بمانند، از جایگزین‌های داخلی با اثربخشی کمتر استفاده کنند یا هزینه‌های سنگین را از جیب بپردازند. بیمه‌ها تنها بخشی از افزایش را پوشش می‌دهند و سقف تعهداتشان محدود است. صندوق بیماران خاص و صعب‌العلاج با بودجه ۱۶ همتی در ۱۴۰۵ تلاش کرده کمک کند، اما کافی نبوده است.
واکنش‌های رسمی و تلاش برای مدیریت بحران
وزیر بهداشت، محمدرضا ظفرقندی، اعلام کرده که تولید دارو نه متوقف شده و نه کند، بلکه در برخی حوزه‌ها دوبرابر شده است. دولت دستور داده پوشش بیمه‌ای افزایش یابد تا بخشی از گرانی جبران شود. سازمان غذا و دارو نیز کمبود جدی را رد کرده و از ذخایر استراتژیک و تولید داخل سخن می‌گوید.
با این حال، کارشناسان و نمایندگان مجلس هشدار داده‌اند که هر تغییر بیشتر در نرخ ارز می‌تواند سلامت عمومی را تهدید کند. کمیسیون بهداشت مجلس بر حفظ ارز ترجیحی تأکید دارد. برخی شرکت‌های داروسازی اطلاعیه افزایش قیمت منتشر کرده‌اند که از ۵۳ تا ۹۱ درصد در موارد مختلف متغیر است.
اعتبار پرونده‌های دارویی بیماران خاص تا پایان فروردین تمدید شد، اما بیماران گزارش می‌دهند که تأییدیه‌های بیمه همچنان با تأخیر و محدودیت همراه است.
چالش بازسازی و دسترسی عادلانه
صنعت داروسازی ایران با بیش از ۲۴۰ کارخانه تولید دارو و ۸۰ واحد مواد اولیه، یکی از قوی‌ترین بخش‌های منطقه است، اما جنگ و تحریم‌ها تاب‌آوری آن را به آزمون کشیده‌اند. تحلیلگران معتقدند بدون تزریق منابع جدید ارزی و بازسازی سریع واحدهای آسیب‌دیده، بحران ادامه خواهد یافت.
برای بیماران خاص که درمانشان مداوم و حیاتی است، هر روز تأخیر یا گرانی می‌تواند به معنای عوارض شدیدتر، بستری شدن یا حتی تهدید جانی باشد. روایت‌های کارگران و اقشار کم‌درآمد نشان می‌دهد هزینه داروهای ماهانه گاهی برابر یا بیشتر از حداقل حقوق شده است.
مجلس و دولت مجبورند در جلسات آتی بر نظارت بیشتر بر بازار دارو، تقویت تولید داخل، تسهیل واردات اقلام حیاتی و گسترش پوشش بیمه‌ای تمرکز کنند. تا آن زمان، بیماران خاص همچنان در خط مقدم این بحران اقتصادی-بهداشتی قرار دارند.
