خبرگزاری تسنیم در تازه‌ترین گزارش خود در روز ۱۵ اوت ۲۰۲۶ (۲۴ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد که به دنبال اعمال محاصره دریایی ایران از سوی ایالات متحده و تغییر مسیر بخش عمده‌ای از جریان تجارت خارجی به سمت معابر خشکی، پایانه مرزی بازرگان–گوربولاغ با افزایش بی‌سابقه حجم کامیون‌های ترانزیتی روبه‌رو شده است. با وجود اجرای طرح‌های توسعه و نوسازی در بخش گمرکی ترکیه، این شریان زمینی به دلیل نابرابری در ظرفیت پذیرش دو کشور و کندی تشریفات ترخیص، با گره ترافیکی شدیدی مواجه شده و صف‌های طولانی وسایل نقلیه سنگین در هر دو سوی مرز ادامه دارد.
بر پایه آمارهای رسمی وزارت راه و شهرسازی ایران که روز ۱۳ اوت ۲۰۲۶ (۲۲ مرداد ۱۴۰۵) توسط خبرگزاری ترند بازتاب یافت، میزان تردد ناوگان باری از پایانه مرزی بازرگان در چهار ماه نخست سال، یعنی از ۲۱ مارس تا ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱ فروردین تا ۳۱ تیر ۱۴۰۵)، نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است.
با انسداد و محدودیت‌های اعمال‌شده بر خطوط کشتیرانی، مرزهای زمینی غرب ایران به مهم‌ترین گلوگاه ارتباطی کشور برای صادرات، واردات و دسترسی تجاری به ترکیه و بازارهای اروپایی تبدیل شده‌اند. این در حالی است که زیرساخت‌های فیزیکی، سامانه‌های هوشمند، پایانه‌های پذیرش و تعداد پرسنل گمرکی متناسب با این حجم ناگهانی از بار نوسازی و تقویت نشده‌اند و هرگونه جهش در ورود محموله‌ها به شکل‌گیری صف‌های چندکیلومتری و معطلی چندروزه ناوگان منجر می‌شود.
توصیه نهادهای بین‌المللی برای هماهنگ‌سازی سامانه‌های گمرکی
اتحادیه بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای پس از انجام ارزیابی‌های میدانی از گذرگاه‌های مرزی منطقه، در بیانیه‌ای به تاریخ ۱۳ اوت ۲۰۲۶ (۲۲ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد که مرز بازرگان–گوربولاغ در حال حاضر یک پل پیونددهنده راهبردی برای ترانزیت کالا میان اروپا، ایران و آسیای مرکزی به شمار می‌رود.
این نهاد بین‌المللی برای کاهش بار ترافیکی و تسریع در روند تردد، به مقام‌های دو کشور پیشنهاد داده است که تبادل الکترونیکی اسناد تجاری پیش از ورود ناوگان به مرز، اتصال مستقیم سامانه‌های دیجیتال گمرکی و یکسان‌سازی ساعات کاری گمرکات در دو سوی مرز را در اولویت قرار دهند تا فرایند ترخیص سرعت بیشتری پیدا کند.
خسارت به محموله‌های کشاورزی و پیامدهای معطلی طولانی
معضل تراکم ناوگان باری در مرز بازرگان در ماه‌های گذشته روندی صعودی داشته است. به گزارش خبرگزاری صداوسیمای ایران در تاریخ ۲۵ مه ۲۰۲۶ (۴ خرداد ۱۴۰۵)، شمار کامیون‌های متوقف در صف مرزی بازرگان به ۲ هزار و ۸۳۸ دستگاه رسید و مدت‌زمان انتظار رانندگان به ۱۷ روز افزایش یافت. در همان زمان، رانندگان محموله‌های فاسدشدنی نظیر محصولات کشاورزی و مواد غذایی گزارش دادند که در مواردی معطلی آن‌ها تا ۳۰ روز نیز طول کشیده است.
این توقف‌های طولانی در شرایط گرمای تابستان، موجب افت شدید کیفیت محصولات صادراتی و فساد برخی اقلام شده و زیان‌های مالی قابل‌توجهی به بازرگانان، شرکت‌های بیمه و صاحبان کالا وارد کرده است.
سرایت بار ترافیکی به سایر گذرگاه‌های مرزی منطقه
آمارهای ارائه‌شده از سوی انجمن حمل‌ونقل بین‌المللی ترکیه در اواخر ماه ژوئن نشان می‌دهد که این تراکم ترافیکی به پایانه‌های مجاور نیز گسترش یافته است. بر اساس داده‌های این انجمن، نزدیک به ۳ هزار و ۷۰۰ دستگاه کامیون در مرز بازرگان–گوربولاغ، ۱ هزار و ۳۰۰ دستگاه در مرز دیلوجو–صدرک و ۸۵۰ دستگاه در مرز سرو–اسندره در صف‌های طولانی تشریفات گمرکی متوقف مانده بودند.
همچنین نشریه ترکیه تودی در گزارشی با اشاره به روند فزاینده ترانزیت زمینی ثبت کرد که در سال ۲۰۲۵ میلادی، در مجموع ۲۳۹ هزار و ۷۴۹ دستگاه انواع خودرو از پایانه گوربولاغ تردد داشته‌اند؛ آماری که نشان‌دهنده اشباع ظرفیت عملیاتی این معبر در شرایط تقاضای بالا است.
چالش ناهماهنگی ظرفیت میان پایانه‌های مرزی
دولت‌های ایران و ترکیه در ماه‌های اخیر اقداماتی را برای بهبود ظرفیت عبور بار به اجرا درآورده‌اند. فاز جدید پایانه گوربولاغ در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) با ظرفیت اسمی نزدیک به ۲۰۰ هزار دستگاه کامیون در سال راه‌اندازی شد. پیرو گفت‌وگوهای میان مسئولان دو کشور، سهمیه خروج روزانه کامیون‌ها از ایران به سوی ترکیه از ۲۰۰ دستگاه به ۳۲۰ دستگاه افزایش یافت.
خبرگزاری تسنیم در تاریخ ۲ اوت ۲۰۲۶ (۱۱ مرداد ۱۴۰۵) به نقل از رضا رحمانی، استاندار آذربایجان غربی، اعلام کرد که هدف‌گذاری مشترک برای رسیدن به رکورد خروج روزانه ۵۰۰ دستگاه کامیون تنظیم شده است. با این حال، تحلیلگران امور لجستیک تأکید می‌کنند که افزایش سرعت خروج از خاک ایران بدون ارتقای متناسب سرعت پذیرش و بازرسی‌های گمرک ترکیه، صرفاً مکان توقف کامیون‌ها را جابه‌جا می‌کند و انسداد مسیر را برطرف نخواهد ساخت.
مشکلات معیشتی رانندگان و لزوم مدیریت یکپارچه
توقف چند هفته‌ای در پایانه‌های مرزی، شرایط کاری و زیستی دشواری را برای رانندگان ترانزیت پدید آورده است. کمبود توقفگاه‌های استاندارد، محدودیت امکانات بهداشتی، هزینه‌های فزاینده سوخت برای تأمین انرژی یخچال‌های کانتینری و استهلاک تجهیزات از جمله مواردی است که موجب نارضایتی فعالان صنعت حمل‌ونقل جاده‌ای شده است.
تا تاریخ ۱۵ اوت ۲۰۲۶ (۲۴ مرداد ۱۴۰۵)، نهادهای گمرکی دو کشور آمار جامعی از شمار دقیق خودروهای در نوبت عبور منتشر نکرده‌اند. کارشناسان بر این باورند که در سایه اهمیت مضاعف مرزهای زمینی به عنوان شریان اصلی تجارت خارجی در شرایط محاصره دریایی، عبور از بحران ترافیکی پایانه بازرگان تنها از مسیر سامان‌دهی یکپارچه نوبت‌دهی، انتشار منظم داده‌های ترافیکی و تقویت همکاری‌های اجرایی میان دستگاه‌های گمرکی ایران و ترکیه امکان‌پذیر خواهد بود.
