ایران در آستانه زمستان ۱۴۰۵ با موج تازهای از خاموشیهای برنامهریزیشده برق روبهرو شده است که از یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ سراسر کشور را در بر میگیرد. شرکت توانیر این محدودیتها را پیامد کمبود شدید سوخت نیروگاهها و از دست رفتن بخشی از ذخایر گازوئیل در جنگ اخیر عنوان کرده است. با این حال، سالها سوءمدیریت در شبکه انرژی، ناتوانی دولت در نوسازی زیرساختها و اطلاعرسانی متناقض مسئولان، بار اصلی این بحران را مستقیم بر دوش شهروندان انداخته است.
محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، روز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در گفتوگو با خبرگزاریهای مهر و تسنیم اعلام کرد خاموشیهای برنامهریزیشده برق از ۱ آذر ۱۴۰۵ آغاز میشود. بر اساس اعلام این مقام مسئول، زمان قطع برق برای مشترکان تا ۲ ساعت در روز یا ۲ ساعت در هر ۲ روز خواهد بود و ممکن است در مناطق مختلف تفاوت داشته باشد. مشترکان برای آگاهی از زمان خاموشی محل سکونت یا کار خود باید به سامانه و نرمافزار “برق من” یا اعلانهای پیامرسان “بله” مراجعه کنند.
تناقضگویی در تهران و آشفتگی در اطلاعرسانی رسمی
اعلام رسمی آغاز خاموشیها پس از چند روز اظهارات متناقض مدیران صنعت برق صورت گرفت که بیاعتمادی عمومی به نهادهای حکومتی را عمیقتر کرده است. شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ در اطلاعیه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ وجود هرگونه برنامه خاموشی در پایتخت را تکذیب کرد و خواستار گزارش قطعیهای ناشی از حوادث به شماره ۱۲۱ شد. اما تنها ۴ روز بعد، در ۲۹ آبان ۱۴۰۵، پیامکهایی با عنوان آغاز خاموشی برای “مدیریت انرژی” از ۳۰ آبان به مشترکان ارسال شد و خبرگزاری فارس از قطعی ۲ ساعته در محدودههایی مانند فارابی و خزانه خبر داد.
در واکنش به نگرانی شهروندان تهرانی، احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، شامگاه ۲۹ آبان و صبح ۳۰ آبان ۱۴۰۵ به خبرگزاریهای ایرنا، ایسنا و ایلنا گفت پیامکهای اخیر صرفاً مربوط به تعمیرات شبکه است. وی ادعا کرد برنامه قطعی ناشی از کمبود سوخت هنوز نهایی نشده و پیش از اجرا اطلاعرسانی خواهد شد. با این حال، تنها ساعاتی پس از این تکذیب، محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، آغاز سراسری خاموشیها از ۱ آذر ۱۴۰۵ را تأیید کرد و شکاف جدی در مدیریت دولت را آشکار ساخت.
ناظران حوزه انرژی معتقدند این پنهانکاری و تعلل در اعلام زمانبندی شفاف، زندگی روزمره مردم و کسبوکارهای کوچک را مختل میکند. احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، اعلام کرده است اطلاعات خاموشیهای برنامهریزیشده و اضطراری علاوه بر سامانه “برق من” و پیامرسان “بله”، از طریق وبسایت شرکتهای توزیع و کدهای دستوری نیز منتشر میشود. با وجود این، تکرار تکذیبهای شتابزده و اجرای ناگهانی خاموشیها نشان میدهد مدیران صنعت برق برنامه منسجمی برای مدیریت بحران و کاهش آسیب به شهروندان ندارند.
تهدید مشترکان خانگی و انتقال هزینه ناترازی به مردم
مقامهای جمهوری اسلامی بهجای پاسخگویی درباره ریشههای ناکارآمدی خود، رویکردی تهدیدآمیز در قبال مصرفکنندگان خانگی و تجاری در پیش گرفتهاند. محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، روز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ به خبرگزاریهای خبرآنلاین و ایسنا گفت در ۴ ماه آینده برخورد با مشترکان پرمصرف تشدید میشود. وی هشدار داد برق مشترکان خانگی، تجاری و اداری که از الگوی تعیینشده فراتر روند ممکن است چند هفته قطع شود و قطع همزمان برق و گاز باغویلاها و منازل ویلایی پرمصرف نیز در دستور کار است.
در کنار تهدید به قطع چند هفتهای برق، اولویتبندی دولت در توزیع خاموشیها نیز انتقادهای فراوانی برانگیخته است. به گفته محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا، طبق مصوبه هیئت دولت و دستور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، بخش صنعت باید در آخر صف محدودیتها قرار بگیرد و ادارات دولتی مصرف خود را ۳۰ درصد نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش دهند. در عمل اما، خانوارهای عادی و واحدهای صنفی خرد پیش از سایر بخشها با خاموشیهای زمستانی مواجه شدهاند.
شرکت توانیر همچنین در شرایط بحرانی کنونی بر برخورد قضایی و انتظامی با تخلفات حوزه برق تأکید کرده است. محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرد افرادی که اقدام به برقدزدی، استخراج غیرمجاز رمزارز یا دستکاری تجهیزات اندازهگیری کنند، با قطع برق، جریمههای سنگین و جمعآوری انشعاب روبهرو میشوند. با این حال، منتقدان یادآور میشوند بخش بزرگی از استخراج غیرمجاز رمزارز در سالهای گذشته با رانت انرژی ارزان و حمایت نهادهای پرقدرت انجام شده است، نه توسط شهروندان عادی.
کمبود سوخت نیروگاهها و پیامدهای خسارت جنگ در پارس جنوبی
بحران برق زمستانی در حالی کشور را فرا گرفته است که مصرف برق در فصل سرد بسیار کمتر از تابستان است. احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، روز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ به خبرگزاری ایسنا گفت نیاز برق کشور در زمستان حدود ۴۷ تا ۴۸ هزار مگاوات است، در حالی که تقاضای تابستان امسال به ۷۵ هزار مگاوات رسید. به گفته وی، ظرفیت نیروگاهها برای نیاز زمستان کافی است، اما حدود ۷۰ درصد برق کشور با گاز تولید میشود و کاهش تحویل گاز در پی سرمای هفته گذشته، نیروگاهها را به مصرف سوخت مایع واداشته است.
کمبود ذخایر سوخت مایع، شکنندگی شبکه برق را به اوج رسانده است. احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، به خبرگزاری ایسنا گفت ذخایر سوخت نیروگاهها از سال گذشته کمتر است و حدود ۱ میلیارد لیتر ظرفیت خالی در مخازن وجود دارد. همزمان، محمد الهداد، مدیرعامل شرکت توانیر، در نشست ۳۰ آبان ۱۴۰۵ اذعان کرد بخشی از ذخایر گازوئیل کشور در جریان جنگ با آمریکا از دست رفته است. با این حال، احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، از طراحی ۶۰ اقدام عملیاتی خبر داده و کاهش خاموشیها را مشروط به ۲۰ درصد صرفهجویی مردم در مصرف گاز و برق کرده است.
ریشه عمیقتر این تنگنا به آسیبهای جنگی در تأسیسات گازی و سالها کمسرمایهگذاری در شبکه انرژی بازمیگردد. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، روز ۲۷ آبان ۱۴۰۵ به روزنامه دنیای اقتصاد و خبرگزاری مهر گفت در حمله ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ با ۲۶ پرتابه، ۴ پالایشگاه پارس جنوبی آسیب دیدند و ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه تولید گاز کشور از دست رفت. حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت همچنان خارج از مدار است و بازسازی کامل ۱۸ ماه زمان میبرد. با احتساب ناترازی ساختاری ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعبی پیش از جنگ، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، و محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور ایران، کسری گاز زمستان را ۴۳۰ تا ۵۳۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد کردهاند که ۱۱ استان بهویژه در شمال کشور را تهدید میکند.
- آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده برق؛ تناقضگویی مسئولان و تهدید مشترکان خانگی
- شروط ایران سد راه توافق با واشنگتن؛ منطقه در آستانه تنشی با فرجام نامعلوم
- نیروهای وابسته به ایران چگونه در زندگی عراقیها نفوذ میکنند و آزادیهایشان را محدود میسازند؟
- تنش در صفوف مخالفان ترکیه بر سر نقشه راه صلح با اوجالان؛ تلاشهای سیاسی برای بازگشت به میز مذاکره در سایه تردیدها
- سخنگوی وزارت خارجه آمریکا بر تداوم محدودیتهای مالی علیه جمهوری اسلامی تأکید کرد
