شروط ایران سد راه توافق با واشنگتن؛ منطقه در آستانه تنشی با فرجام نامعلوم

مذاکرات میان ایالات متحده و ایران به بن‌بست رسیده است. تهران بر شروط خود برای دستیابی به توافقی که به جنگ پایان دهد و تنگه هرمز را بازگشایی کند، پافشاری می‌کند. در مقابل، واشنگتن پیشنهادهای ایران را به شکل کنونی رد می‌کند و خواهان توافقی است که تضمین‌هایی درباره آزادی کشتیرانی و برنامه هسته‌ای در بر داشته باشد.

با وجود ادامه تماس‌ها از طریق میانجی‌های منطقه‌ای، نشانه‌ای از نزدیک شدن دو طرف به توافق دیده نمی‌شود. ایران می‌کوشد پیش از امتیاز دادن، تضمین‌ها و امتیازهایی دریافت کند، در حالی که دولت آمریکا با توافقی مخالف است که به تهران اجازه دهد اهرم‌های فشار خود در این رویارویی را حفظ کند.

این شکاف میان مواضع دو طرف، نگرانی‌ها درباره تداوم تنش‌های نظامی و اقتصادی در منطقه را افزایش داده است؛ به‌ویژه با توجه به ادامه محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و تهدیدهای مرتبط با کشتیرانی در تنگه هرمز.

توافق بدون کنار گذاشتن اهرم‌های فشار

ایران در مذاکرات بر رویکردی پافشاری می‌کند که پایان رویارویی را به اجرای مجموعه‌ای از تعهدات از سوی ایالات متحده مشروط می‌داند؛ از جمله توقف جنگ در همه جبهه‌ها، رفع محاصره دریایی، کاهش تحریم‌های صادرات نفت و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران.

نیروهای وفادار به رهبر ایران در تهران، پایتخت این کشور ـ اینترنت

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیروز جمعه در گفت‌وگو با روزنامه دولتی «ایران» گفت کشورش همچنان آماده دیپلماسی است، اما توافقی می‌خواهد که ازسرگیری جنگ را منتفی کند. او افزود تهران پیشنهادی با هفت شرط برای بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرده است.

به گفته عراقچی، بر اساس این پیشنهاد، ایالات متحده باید در روز نخست تعهدات خود را اجرا کند و ایران در روز دوم تنگه را بازگشایی کند. پس از آن نیز باید مذاکرات بر سر توافق نهایی آغاز شود.

وزیر امور خارجه ایران همچنین تأکید کرد کشورش انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از خاک خود را نمی‌پذیرد، اما آماده است درباره راه‌حل‌های فنی در این زمینه گفت‌وگو کند.

این خواسته‌ها نشان می‌دهد تهران به دنبال آن است که توقف جنگ و بازگشایی تنگه را در چارچوب روندی مذاکراتی قرار دهد که کاهش فشارهای اقتصادی و حفظ بخش مهمی از توانمندی‌ها و اهرم‌های راهبردی‌اش را تضمین کند.

اما مشروط کردن بازگشایی تنگه به اجرای تعهدات آمریکا، مذاکرات را با اختلافی اساسی بر سر ترتیب اقدامات روبه‌رو می‌کند. ایران خواهان دریافت تضمین‌ها و امتیازهایی پیش از امتیاز دادن است؛ خواسته‌ای که به نظر نمی‌رسد واشنگتن آماده پذیرش آن به شکل کنونی باشد.

واشنگتن پیشنهاد ایران را رد می‌کند

در مقابل، به نظر نمی‌رسد دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آماده پذیرش شروط تهران باشد؛ به‌ویژه در زمینه ترتیب اجرای تعهدات و جدا کردن پرونده تنگه هرمز از پرونده هسته‌ای.

ترامپ دیروز جمعه در نشست خبری در کاخ سفید گفت ایران خواهان دستیابی به توافق است، اما شروطی مطرح نمی‌کند که او بتواند بپذیرد. او تأکید کرد واشنگتن توافقی واقعی می‌خواهد، نه توافقی صوری.

یکی از محورهای اصلی اختلاف این است که تهران می‌خواهد ابتدا جنگ پایان یابد، محاصره رفع شود و تحریم‌ها کاهش یابد و پس از آن، مذاکرات درباره توافق نهایی آغاز شود. در مقابل، واشنگتن اصرار دارد هر توافقی رسیدگی به پرونده هسته‌ای و دریافت تضمین‌هایی در این زمینه را در بر بگیرد.

به گزارش خبرگزاری «آسوشیتدپرس»، دولت آمریکا همچنان رسیدگی به مسائل هسته‌ای، از جمله اجازه بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را شرط دستیابی به توافق می‌داند. در عین حال، این دولت آمادگی خود را برای گفت‌وگو درباره کاهش تحریم‌ها و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده در ازای پیشرفت ملموس در این پرونده اعلام کرده است.

این موضع نشان‌دهنده شکافی است که از اختلاف بر سر جزئیات فنی فراتر می‌رود و به ماهیت خود توافق مربوط می‌شود؛ واشنگتن خواهان تضمین‌های راستی‌آزمایی‌پذیر درباره رفتار هسته‌ای ایران است، در حالی که تهران به دنبال توافقی است که کاهش فشارها را بدون صرف‌نظر کردن از ذخایر هسته‌ای یا دیگر اهرم‌های فشارش تضمین کند.

ادامه میانجی‌گری‌ها بدون گشایش

با وجود فاصله میان مواضع دو طرف، تماس‌های دیپلماتیک متوقف نشده است. قطر و پاکستان می‌کوشند دیدگاه‌های دو طرف را به هم نزدیک کنند و مانع ازسرگیری رویارویی نظامی گسترده شوند.

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حال دنبال کردن نشست خبری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ـ رویترز

به گزارش وب‌سایت «اکسیوس»، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، ۱۹ نوامبر در برلین با مقام‌های قطری دیدار کردند تا تلاش‌ها برای میانجی‌گری میان واشنگتن و تهران را بررسی کنند.

«رویترز» نیز به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه قطر گزارش داد که مقام‌های قطری و ایرانی با هدف نزدیک کردن دیدگاه‌ها و کاهش فاصله میان پیشنهادهای مطرح‌شده گفت‌وگو کرده‌اند.

اما ادامه نشست‌ها به معنای پیشرفت واقعی نیست؛ به‌ویژه آنکه اختلاف‌های اساسی درباره تضمین‌های درخواستی، سرنوشت محاصره، ترتیب اجرای تعهدات و آینده برنامه هسته‌ای ایران همچنان پابرجاست.

به نظر می‌رسد تهران خواهان باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی است، اما برای عقب‌نشینی از شروط خود آمادگی نشان نمی‌دهد. واشنگتن نیز آماده نیست پیش از دریافت تضمین‌های متقابل، امتیازهای درخواستی تهران را به آن بدهد.

تنگه هرمز؛ ادامه سیاست فشار

هم‌زمان با بن‌بست دیپلماتیک، ایران همچنان از موقعیت جغرافیایی و توانایی خود برای تأثیرگذاری بر رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار در برابر محاصره آمریکا استفاده می‌کند.

این تنگه که پیش از جنگ حدود یک‌پنجم نفت خام عرضه‌شده در جهان از آن عبور می‌کرد، به یکی از محورهای اصلی رویارویی تبدیل شده است؛ زیرا اقدامات ایران کشتیرانی را مختل کرده و خطرها را برای کشتی‌های تجاری و بازارهای انرژی افزایش داده است.

در مقابل، ایالات متحده با محاصره دریایی، بنادر و صادرات نفت ایران را هدف قرار داده است تا توان تهران برای کسب درآمد و تأمین نیازهای اقتصادی‌اش را کاهش دهد.

حوادث امنیتی اخیر از ادامه برخوردهای نظامی در اطراف تنگه حکایت دارد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا دیروز جمعه از اصابت پرتابه‌ای ناشناس به یک نفتکش در شمال شهر خصب عمان خبر داد، در حالی که «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» اعلام کرد این نفتکش پس از برخورد با مین آتش گرفته است.

«سپاه پاسداران» امروز شنبه همچنین از سرنگونی دو پهپاد آمریکایی خبر داد؛ خبری که تا زمان تنظیم این گزارش از سوی آمریکا تأیید نشده بود.

این تحولات نشان می‌دهد هم‌زمان با تماس‌های دیپلماتیک، تنش نظامی کاهش نیافته و با تداوم اختلاف بر سر تنگه و محاصره، احتمال برخورد همچنان پابرجاست.

هزینه‌های فزاینده برای ایران

پیامدهای ادامه رویارویی به حوزه نظامی محدود نمی‌شود و اقتصاد ایران را نیز در بر می‌گیرد؛ اقتصادی که به دلیل کاهش صادرات نفت و دشواری دسترسی به درآمدها و بازارهای خارجی، با فشارهای فزاینده روبه‌روست.

شهر تهران در تصویری که ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ گرفته شده است ـ رویترز

داده‌های شرکت Kpler نشان می‌دهد تولید نفت خام ایران در ماه‌های گذشته به کمتر از دو میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ در حالی که این رقم در ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۳٫۴۵ میلیون بشکه در روز بود.

برآوردهای تخصصی نیز حاکی از آن است که حدود ۴۳ میلیون بشکه نفت و میعانات گازی در محدوده محاصره باقی مانده و امکان خروج از آن را ندارد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا دیروز جمعه از اعمال تحریم علیه چهار ایرانی خبر داد که آن‌ها را به فعالیت در شبکه‌های مدیریت درآمدهای نفتی و انتقال این درآمدها به خارج از کشور متهم می‌کند.

این فشارها تحمل یک رویارویی طولانی را برای ایران دشوارتر می‌کند؛ به‌ویژه با توجه به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های انرژی و چالش‌های تأمین نیاز بازار داخلی در فصل زمستان.

تنش منطقه‌ای با چشم‌اندازی نامعلوم

در نبود تفاهم میان دو طرف، منطقه همچنان در معرض تداوم تنش قرار دارد؛ چه در قالب حوادث دریایی و حملات متقابل و چه تهدیدهایی که منافع و پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس را هدف می‌گیرد.

سیاست فشار تهران خطرهایی فراتر از رویارویی مستقیم با واشنگتن دارد. ادامه تهدید کشتیرانی، امنیت انرژی و تجارت بین‌المللی را با چالش‌های فزاینده روبه‌رو می‌کند و خطرها را برای کشورهای خلیج فارس نیز افزایش می‌دهد؛ کشورهایی که می‌کوشند از ورود به جنگی تازه پرهیز کنند.

در مقابل، ادامه محاصره آمریکا و هدف قرار دادن منابع درآمدی ایران ممکن است تهران را به استفاده بیشتر از ابزارهای فشار سوق دهد، نه امتیاز دادن در مذاکرات.

به این ترتیب، سرنوشت بحران تنها به امکان ازسرگیری مذاکرات وابسته نیست، بلکه به میزان آمادگی ایران برای کنار گذاشتن سیاست استفاده از گذرگاه‌های دریایی، توانمندی‌های نظامی و پرونده هسته‌ای به‌عنوان اهرم فشار نیز بستگی دارد.

با پافشاری ایران بر شروط خود، بخت دستیابی سریع به توافق محدود به نظر می‌رسد. در این میان، خاورمیانه همچنان با تنشی روبه‌روست که پایان روشنی ندارد و فشارهای اقتصادی در آن با خطرهای نظامی و تهدیدهای امنیت کشتیرانی درهم آمیخته است.

محمد حبش

محمد حبش

روزنامه‌نگار

0 0 أصوات
امتیاز مقاله
0 نظرات
أقدم
جدیدترین الأكثر تقييم