ترکیه در پی تشدید تنشهای منطقهای، با اعزام وزیر خارجه به قطر و میزبانی از نخستوزیر اقلیم کردستان عراق، به دنبال تثبیت نقش رهبری و میانجیگری راهبردی خود در خاورمیانه است.
در پی تشدید بیسابقه تنشها در سطح منطقه و تداوم درگیریهای فرامرزی میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل، جمهوری ترکیه رویکردی چندجانبه را برای تقویت جایگاه خود به عنوان قدرت برتر جهان تسنن و میانجی کلیدی بحرانها اتخاذ کرده است. سفر قریبالوقوع هاکان فیدان به قطر و دیدارهای فشرده مسرور بارزانی با مقامات ارشد امنیتی و اقتصادی در استانبول، نمادی از تلاش آنکارا برای مدیریت بحرانهای مرزی، پیشبرد فرآیندهای صلح داخلی و پر کردن خلاء قدرت ناشی از تحولات اخیر ژئوپلیتیک است.
امنیت خلیج فارس و همکاریهای دفاعی در دستور کار سفر فیدان به دوحه
به گزارش منابع دیپلماتیک، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، فردا ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۲ مه ۲۰۲۶) در سفری رسمی و با هدف تعمیق رایزنیهای امنیتی راهبردی، عازم دوحه خواهد شد. محور بنیادین گفتوگوهای فیدان با مقامات قطری، ارزیابی پیامدهای درگیریهای اخیر بر ثبات حوزه خلیج فارس و تضمین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز عنوان شده است.
این سفر در مقطعی انجام میشود که آنکارا و دوحه در مسیر تقویت بیسابقه پیوندهای نظامی و تجاری خود قرار دارند. بر اساس گزارشهای واصله، توسعه پایگاه نظامی ترکیه در خاک قطر و نهاییسازی مذاکرات مربوط به خرید جنگندههای «یوروفایتر» از اولویتهای اصلی این سفر است. وزیر خارجه ترکیه که در روزهای اخیر تماسهای مستمری با همتای ایرانی خود داشته، بر لزوم حفظ ثبات اقتصادی منطقه به عنوان یک پیششرط راهبردی تأکید کرده است.
رایزنیهای استانبول؛ همگرایی آنکارا و اربیل در حوزه انرژی و امنیت
در تحولی همزمان، مسرور بارزانی، نخستوزیر اقلیم کردستان عراق، در تاریخ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۹ مه ۲۰۲۶) در سفری سرنوشتساز به استانبول، با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و تیم عالیرتبه امنیتی-اقتصادی وی دیدار کرد. در این نشستها که هاکان فیدان، یاشار گولر (وزیر دفاع) و آلپارسلان بایرکتار (وزیر انرژی) نیز حضور داشتند، ابعاد مختلف همکاریهای دوجانبه مورد واکاوی قرار گرفت. این دیدار، نخستین حضور رسمی بارزانی در ترکیه پس از ژانویه ۲۰۲۵ (دی ۱۴۰۳) به شمار میرود.
اردوغان در این دیدار با ابراز نگرانی از سرایت منازعات منطقهای به خاک عراق و اربیل، بر همبستگی آنکارا با اقلیم کردستان تأکید نمود. طرفین در این مذاکرات بر سر توسعه همکاریهای راهبردی در بخش انرژی، مقابله با تهدیدات امنیتی مشترک و نقشآفرینی اقلیم در فرآیند خلع سلاح PKK به توافقات مهمی دست یافتند. مسرور بارزانی نیز با قدردانی از نقش ثباتآفرین ترکیه، بر آمادگی کامل اربیل جهت گسترش تعاملات همهجانبه تأکید کرد.
پایش تحولات داخلی ایران و دغدغههای امنیتی آنکارا
تحلیلگران مسائل بینالملل معتقدند که دستگاه دیپلماسی و امنیتی ترکیه با دقت ویژهای تحولات داخلی ایران را رصد میکند. آنکارا نگران است که هرگونه بیثباتی ناشی از درگیریهای احتمالی در ایران، منجر به بروز تنشهای قومی و موجهای ناامنی در مرزهای مشترک شود. از این رو، دولت ترکیه ضمن تأکید بر ضرورت حفظ تمامیت ارضی ایران، ناآرامی در این کشور را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود و عاملی محرک برای افزایش مطالبات در «مناطق کردستانی» قلمداد میکند.
نقش میانجیگری بارزانی در فرآیند صلح با پکک
یکی از محورهای کلیدی سیاستهای فعلی آنکارا، مدیریت فرآیند صلح با PKK است که از فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳) و در پی فراخوان عبدالله اوجالان برای گذار از فاز مسلحانه، وارد مرحله حساسی شده است. با وجود کندی این روند به دلیل مطالبات حقوقی و اصرار بر تغییر شرایط نگهداری اوجالان، آنکارا امیدوار است با بهرهگیری از نفوذ مسرور بارزانی، روند خلع سلاح را تسریع نماید. موفقیت در این پرونده به ترکیه این امکان را میدهد تا با فراغ بال بیشتری بر چالشهای فرامرزی تمرکز کرده و نفوذ خود را در «مناطق کردستانی» و کل جغرافیای سیاسی منطقه گسترش دهد.
ترکیه؛ تقابل میان جاهطلبیهای سیاسی و ضرورتهای اقتصادی
دولت اردوغان با تکیه بر دکترین نفوذ منطقهای، خود را حامی حقوق جهان اسلام معرفی کرده و در بحرانهای اخیر، از جمله جنگ غزه، ضمن حمایت از حقوق فلسطینیان، از ورود به درگیری مستقیم اجتناب ورزیده است. پیوستگی به ناتو و میزبانی از پایگاههای راهبردی نظیر «اینجرلیک»، ترکیه را در اردوگاه غرب حفظ کرده است، هرچند اتخاذ سیاستهای مستقل گاه موجب اصطکاک با واشینگتن و تلآویو میشود.
در نهایت، اقتصاد ترکیه که به شدت به قیمتهای جهانی انرژی و امنیت مسیرهای ترانزیتی وابسته است، محرک اصلی آنکارا برای دیپلماسی فعال با دوحه و اربیل محسوب میشود. توانمندی ترکیه در ایجاد توازن میان آرمانهای سیاسی و واقعیتهای ژئوپلیتیک، تعیینکننده جایگاه نهایی این کشور در نظم نوین خاورمیانه خواهد بود.
