پدافند هوایی عربستان سعودی شامگاه سهشنبه یک پهپاد را رهگیری کرد که ریاض میگوید گروه «حوثی» همسو با تهران آن را به سمت مکه مکرمه پرتاب کرده بود؛ رخدادی که پس از چند روز گسترش حملات «حوثیها» به عربستان، تنش میان دو طرف را افزایش میدهد. این رویداد همزمان با درگیریهای گسترده در ساحل غربی یمن رخ داد؛ درگیریهایی که با عقبنشینی نیروها و تسلط «حوثیها» بر منطقه پایان یافت.
ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف حمایت از مشروعیت در یمن، گفت پدافند هوایی سلطنتی این پهپاد را ساعت ۱۸:۵۰ به وقت محلی در جنوب مکه رهگیری و منهدم کرد؛ پیش از آنکه وارد حریم هوایی ممنوعه شهر شود.
المالکی این حادثه را دومین تلاش برای هدف قرار دادن مکه توصیف کرد؛ پس از ماجرای شلیک یک موشک بالستیک در ژوئیه/تیر ۲۰۱۷. او تأکید کرد امنیت حرمین شریفین و زائران «خط قرمز» است و هشدار داد اقداماتی را که ضروری و بازدارنده خواند، در پیش خواهند گرفت.
اما گروه «حوثی»، بنا بر گزارشهای رسانهای، هدف قرار دادن مکه یا هر مکان مذهبی دیگری را رد کرد؛ موضوعی که باعث میشود نسبت دادن قصد حمله به این شهر مقدس، در غیاب اطلاعات مستقلی که مسیر پهپاد و هدف نهایی آن را ثابت کند، بر روایت عربستان استوار باشد.
از حملات به عربستان تا اطراف مکه
این حادثه پس از هفتهای رخ داد که با حملات متقابل و تشدید شتابان درگیریهای نظامی همراه بود؛ بهطوریکه گروه «حوثی» همزمان با پیشروی در مناطق گستردهای از ساحل غربی یمن، با پهپاد و موشک مواضعی را در داخل عربستان هدف قرار داد.
عربستان روز سهشنبه در چند منطقه، از جمله مکه، جده و طائف، هشدارهای امنیتی صادر کرد؛ آن هم در بحبوحه موج اخیر حملات. مقامهای سعودی درباره تلفات یا خسارت ناشی از پهپادی که در جنوب مکه رهگیری شد، گزارشی منتشر نکردند.
دولت یمن نیز این حادثه را محکوم کرد و آن را تشدیدی تازه دانست و میان آن با تحولات نظامی در ساحل غربی و تهدیدهایی که بابالمندب را هدف گرفته، ارتباط برقرار کرد. این دولت همچنین ایران را مسئول حمایت از گروه «حوثی» با توانمندیهای نظامی مورد استفاده در این حملات دانست؛ مواضعی که از سوی دولت یمن مطرح شده و در چارچوب روایت آن از این درگیری قرار میگیرد.
تشدید تنش فراتر از مرزهای یمن
در شورای امنیت، بریتانیا هشدار داد که گسترش حملات «حوثیها» در داخل یمن و علیه عربستان، دیگر تنها به روند جنگ یمن محدود نمیشود و برای کشتیرانی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و تجارت بینالمللی خطراتی به همراه دارد.
نماینده بریتانیا گفت حملات اخیر به عربستان، بنا بر آنچه در برابر شورا ارائه کرد، به زخمی شدن ۱۳ نفر و وارد آمدن خسارت به خانهها منجر شده است؛ در حالی که شمار آوارگان داخل یمن از ۱۲۶ هزار نفر فراتر رفته و نیازهای غذایی، بهداشتی و حمایتی، بهویژه در میان زنان و کودکان، رو به افزایش است.
حادثه پهپاد در نزدیکی مکه، این تنش را برای عربستان به سطحی حساستر میبرد؛ کشوری که امنیت مکه، مدینه و زائران را مسئلهای امنیتی میداند که جای هیچگونه اغماض در آن نیست. در مقابل، تعیین اینکه آیا پهپاد مشخصاً مکه را هدف گرفته بود یا نه، همچنان به شواهد موجود درباره مسیر و هدف آن بستگی دارد، نه صرفاً رهگیری آن در جنوب شهر.
با ادامه درگیریها در یمن و تهدید کشتیرانی در دریای سرخ، این حادثه بخشی از تشدید تنشی به نظر میرسد که در آن میدان یمن با امنیت عربستان و گذرگاههای دریایی منطقهای درهم تنیده شده است؛ در حالی که هزینه این رویارویی برای غیرنظامیان و آوارگان رو به افزایش است.
واشنگتن در مسقط با حوثیها دیدار میکند
چند روز پس از پیشروی نظامی گروه «حوثی» همسو با تهران در ساحل غربی یمن و رسیدن آن به مواضع راهبردی در ورودی دریای سرخ، مقامهای آمریکایی با وجود تشدید درگیریها در یمن، در پایتخت عمان، مسقط، دیداری اعلامنشده با نمایندگان این گروه برگزار کردند.
خبرگزاری «رویترز» روز چهارشنبه به نقل از پنج منبع آگاه گزارش داد که این دیدار اوایل هفته در سفارت آمریکا در مسقط برگزار شده است. سه منبع گفتند این نشست در ساختمان سفارت انجام شده و دو منبع دیگر اعلام کردند دولت عمان در ترتیب دادن آن کمک کرده است.
به گفته منابع، مقامهای ارشد گروه «حوثی»، از جمله محمد عبدالسلام و عبدالملک العجری، در این دیدار حضور داشتند. یکی از منابع گفت نمایندگان این گروه به طرف آمریکایی اطلاع دادهاند که قصد حمله به کشتیهای آمریکایی را ندارند و به توافق آتشبسی که دو طرف در مه/ اردیبهشت ۲۰۲۵ به آن رسیدند، پایبند هستند.
منبعی دیگر افزود که گروه «حوثی» همچنین متعهد شده است به کشتیهای اسرائیلی حمله نکند. با این حال، «رویترز» اشاره کرد که یک منبع گفته است «حوثیها» موضع خود درباره هدف قرار دادن کشتیهای سعودی را حفظ کردهاند. وزارت خارجه آمریکا برگزاری این نشست را تأیید نکرد، اما گفت حفاظت از آزادی کشتیرانی در دریای سرخ و جلوگیری از صدور تروریسم از خاورمیانه، از منافع اساسی آمریکا به شمار میرود.
ارتباط مستقیم با وجود تشدید تنش
این دیدار در حالی انجام میشود که همزمان با تشدید رویارویی با نیروهای دولتی مورد حمایت عربستان، کنترل گروه «حوثی» بر مناطق ساحلی راهبردی در یمن در حال گسترش است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه گفته بود که گروه «حوثی» با دولت او تماس گرفته و از واشنگتن خواسته است در جنگ دخالت نکند. او افزود که «حوثیها» خواهان رویارویی با ایالات متحده نیستند. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز روز دوشنبه گفت کشورش به طور مستقیم با این گروه در تماس است.
این موضوع نشان میدهد که مسیر مذاکرات، جدا از تحولات نظامی میدانی، همچنان ادامه دارد؛ پس از آنکه واشنگتن و این گروه پیشتر در مه/ اردیبهشت ۲۰۲۵، در پی یک کارزار نظامی آمریکا که حدود دو ماه به طول انجامید و در واکنش به حملات علیه کشتیرانی در دریای سرخ انجام شد، به آتشبس رسیدند.
افزایش نگرانی بینالمللی درباره بابالمندب
این تحرک دیپلماتیک آمریکا همزمان با افزایش توجه بینالمللی به تغییرات میدانی در غرب یمن صورت میگیرد؛ جایی که شورای امنیت سازمان ملل متحد نشست اضطراری برای بررسی تحولات مرتبط با تنگه بابالمندب برگزار کرد، در حالی که نگرانیها درباره پیامدهای تسلط گروه «حوثی» بر مناطق مشرف به این گذرگاه دریایی برای کشتیرانی بینالمللی، تجارت و تأمین انرژی رو به افزایش است.
در بعد نظامی، گروه «حوثی» روز چهارشنبه اعلام کرد یک جنگنده سعودی از نوع F-15 را هنگام پرواز بر فراز مأرب، با موشک زمینبههوای ساخت داخل سرنگون کرده است. این گروه همچنین گفت واحدهای سعودی دیگری را وادار به عقبنشینی کرده، اما تاکنون تأیید مستقلی از سوی عربستان برای این روایت منتشر نشده است.
این تحولات، تماسهای آمریکا با گروه «حوثی» را در چارچوبی پیچیده قرار میدهد؛ جایی که واشنگتن میکوشد کانالهای ارتباطی را باز نگه دارد و اطمینان حاصل کند که منافعش و کشتیرانی بینالمللی هدف قرار نمیگیرد، در حالی که رویارویی میان این گروه، عربستان و نیروهای یمنی همچنان ادامه دارد؛ بهویژه در اطراف مناطق دارای اهمیت راهبردی در دریای سرخ و بابالمندب.
جنگ یمنیها را به فرار دریایی واداشته است
تشدید درگیریهای نظامی، رنج ساکنان یمن را دوچندان کرده است؛ بهگونهای که شمار آوارگان داخلی در این کشور از ۱۰۴ هزار نفر فراتر رفته و همزمان هزاران یمنی از راه دریا راهی جیبوتی شدهاند؛ در حالی که سازمان ملل متحد نسبت به گسترش پیامدهای این درگیریها بر کودکان و خدمات اساسی هشدار میدهد.
سازمان بینالمللی مهاجرت در تازهترین آمار خود که روز چهارشنبه منتشر شد، اعلام کرد شمار آوارگان داخلی در یمن به 104,796 نفر رسیده است که 17,461 خانوار را شامل میشود؛ در حالی که تعداد افرادی که از یمن به جیبوتی رفتهاند، به 2,776 نفر رسیده است.
این سازمان اعلام کرد درگیریها در ساحل غربی هیچ نشانهای از فروکش ندارد؛ آن هم در شرایطی که روند آوارگی از توان نیروهای امدادی برای رصد فوری آن پیشی گرفته است.
تعز و لحج در صدر آوارگی
بیشترین موجهای آوارگی در مناطق غربی کشور متمرکز است؛ مناطقی که بهطور مستقیم از درگیریها تأثیر گرفتهاند. در تعز بیش از ۶۳ هزار آواره ثبت شدهاند که از این میان، 21,018 نفر در جبل حبشی، 12,642 نفر در المعافر و 8,250 نفر در الشمايتين هستند. در لحج نیز شمار آوارگان به حدود 26,400 نفر رسیده است که نزدیک به ۱۹ هزار نفر از آنان در شهرستان المضاربة و رأس العارة متمرکزند.
بر اساس دادههای این سازمان، در عدن نیز بیش از 3,500 آواره ثبت شده و شمار آنان در أبین، حضرموت و مأرب نیز افزایش یافته است.
این ارقام نشان میدهد موج آوارگی دیگر به مناطق درگیر در نبردهای مستقیم محدود نیست، بلکه به استانهایی نیز گسترش یافته است که پذیرای فراریان از مناطق ساحل غربی، تعز و لحج هستند.
در سوی دیگر، ادامه درگیریها برخی خانوادهها را وادار کرده است یمن را از راه دریا به مقصد جیبوتی ترک کنند. این سازمان به تازهواردان خدمات اضطراری ارائه میکند، در حالی که دادههای سازمان ملل متحد نشان میدهد این سفرهای دریایی در شرایطی دشوار انجام میشود و خانوادههایی که در جستوجوی مناطق امن هستند، همچنان از راه میرسند.
بیش از ۵۷ هزار کودک در میان آوارگان
صندوق کودکان سازمان ملل متحد، یونیسف، میگوید پیامدهای تشدید درگیریها فراتر از از دست رفتن خانههاست و به اختلال در خدمات اساسی نیز رسیده است.
این نهاد اعلام کرد بیش از ۵۷ هزار کودک در طول دو هفته آواره شدهاند. همچنین از ۳ سپتامبر تاکنون، کشته شدن ۹ کودک، زخمی شدن ۱۲ کودک دیگر و ناپدید شدن سه کودک در پی حملهای در جاده ساحل غربی به عدن گزارش شده است.
این سازمان افزود که درگیریها در غرب تعز، جنوب الحدیده، مأرب و مناطق دیگر، باعث اختلال در خدمات ۲۶ مرکز درمانی تحت حمایت این نهاد و تعطیلی یا تعلیق آموزش در 243 مدرسه شده است؛ موضوعی که بر بیش از ۱۳۷ هزار دانشآموز اثر گذاشته است. یونیسف برآورد میکند که 12.2 میلیون کودک در یمن در سال جاری به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند.
در تعز نیز شبکه یمنی حقوق و آزادیها آمار جداگانهای از موارد نقض حقوق در فاصله ۳ تا ۱۵ سپتامبر ارائه کرد و گفت 661 مورد جرم و نقض را ثبت کرده است؛ از جمله کشته شدن ۵۱ غیرنظامی و زخمی شدن ۶۲ نفر دیگر، همچنین 167 مورد ربایش، بازداشت و یورش به 213 خانه، و نیز هدف قرار دادن تأسیسات غیرنظامی و حیاتی.
در حالی که درگیریها در امتداد ساحل غربی و مناطق هممرز با تعز و لحج ادامه دارد، جابهجایی جمعیت به یکی از روشنترین نشانههای گسترش دامنه نبرد تبدیل شده است؛ از آوارگی در داخل استانها تا عبور از دریا در جستوجوی پناهگاهی بیرون از کشور.
- تشدید تنش حوثیها تا مکه رسید؛ عربستان از «خط قرمز» سخن گفت
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
- دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
- افول اهرم راهبردی رژیم در تنگه هرمز؛ ماجراجوییهای پرهزینه تهران در برابر رونق صادرات نفت آمریکا
- چشمانداز انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا؛ راههای پیشروی جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت مجلس نمایندگان
