حزب دموکراتیک برابری و دموکراسی (DEM Party) در ترکیه امروز، ۲ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۱ آبان ۱۴۰۵)، با طرح خواسته‌هایی برای احیای روند صلح میان دولت ترکیه و جریان‌های سیاسی کُرد، بر لزوم تسریع در این فرآیند تأکید کرد. این حزب که به عنوان یکی از مهم‌ترین نمایندگان سیاسی کُردهای ترکیه شناخته می‌شود، خواستار پایان دادن به انزوای عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) شد و بهبود وضعیت او را برای پیشبرد هرگونه گفت‌وگوی صلح‌آمیز حیاتی دانست. این موضع‌گیری، در پی تحولات اخیر پیرامون وضعیت اوجالان و انتقال او به بخش نوساز زندان جزیره ایمرالی مطرح شده است. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که دولت ترکیه نیز با طرح ابتکارات جدیدی، به دنبال خلع سلاح کامل پ.ک.ک و پایان دادن به درگیری‌های مسلحانه است، اما چالش‌های متعددی بر سر راه پایداری صلح وجود دارد.
دیدگاه حزب دموکراتیک برابری برای نقشه راه صلح
حزب دموکراتیک برابری و دموکراسی، که به عنوان جانشین حزب دموکراتیک خلق‌ها (HDP) شناخته می‌شود، از دیرباز بر اهمیت یک راه‌حل سیاسی برای مسئله کُردها در ترکیه تأکید کرده است. میتات سانجار، از نمایندگان این حزب، در مصاحبه‌ای با مدیا خبر تی‌وی در تاریخ ۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۰ آبان ۱۴۰۵)، ضمن تأیید خبر انتقال اوجالان به بخش جدیدی از زندان ایمرالی، اظهار داشت که این جابجایی می‌تواند “ضرورت تسریع روند صلح” را ایجاب کند. به گفته وی، روند صلح طی دو ماه گذشته در حالت “توقف” بوده و این تحول جدید می‌تواند فرصتی برای خروج از بن‌بست باشد. تولای هاتیم‌اوغولاری و تونجر باکرهان، رؤسای مشترک حزب دموکراتیک برابری، نیز بارها خواستار رفع انزوای اوجالان شده و معتقدند که بدون مشارکت او، رسیدگی به مسئله کُردها و دموکراتیزاسیون ترکیه ممکن نخواهد بود. آنها تأکید کرده‌اند که اوجالان می‌تواند یک “نقشه راه جدید” برای حل کامل مسئله کُردها از طریق دموکراسی و صلح ارائه دهد. این حزب به طور مداوم خواستار ایجاد یک چارچوب قانونی برای مذاکرات صلح و تضمین حقوق دموکراتیک کُردها در قانون اساسی ترکیه است، زیرا معتقد است صرفاً خلع سلاح بدون توجه به مطالبات سیاسی و فرهنگی، به صلح پایدار منجر نخواهد شد.
انزوای طولانی‌مدت؛ چالش پیش‌روی گفت‌وگوها
عبدالله اوجالان، بنیانگذار و رهبر حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، از فوریه سال ۱۹۹۹ (بهمن ۱۳۷۷) در جزیره ایمرالی در دریای مرمره زندانی است. او در ابتدا به اعدام محکوم شد، اما این حکم در اکتبر ۲۰۰۲ (مهر ۱۳۸۱) و پس از لغو مجازات اعدام در ترکیه به منظور همسویی با استانداردهای اتحادیه اروپا، به حبس ابد تبدیل شد. برای سال‌ها، اوجالان تنها زندانی در ایمرالی بود و در انزوای کامل به سر می‌برد. اگرچه در نوامبر ۲۰۰۹ (آبان ۱۳۸۸)، پنج زندانی دیگر به این جزیره منتقل شدند و امکان تعامل محدود برای اوجالان فراهم شد، اما گزارش‌ها حاکی از ادامه انزوای شدید او است. کمیته اروپایی پیشگیری از شکنجه (CPT) در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹) از زندان ایمرالی بازدید کرد و خواستار بهبود شرایط نگهداری اوجالان شد. با این حال، سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر، انزوای طولانی‌مدت اوجالان را مصداق “رفتار ظالمانه، غیرانسانی و تحقیرآمیز” می‌دانند و خواستار پایان دادن به آن شده‌اند. در مارس ۲۰۲۱ (اسفند ۱۳۹۹)، تنها یک تماس تلفنی کوتاه با برادرش برقرار شد که پس از کمتر از چهار دقیقه قطع گردید. حزب دموکراتیک برابری و دموکراسی بارها درخواست ملاقات وکلای اوجالان با وی را به وزارت دادگستری ترکیه ارائه کرده و معتقد است این انزوا یکی از موانع اصلی در مسیر آغاز گفت‌وگوهای معنادار برای صلح است.
تاریخچه پرفرازونشیب تلاش‌های آشتی در ترکیه
مسئله کُردها و تلاش برای یافتن راه‌حل‌های صلح‌آمیز در ترکیه، پیشینه‌ای طولانی دارد که به دهه‌ها قبل بازمی‌گردد. از سال ۱۹۸۴ (۱۳۶۳)، پ.ک.ک مبارزه مسلحانه علیه دولت ترکیه را آغاز کرد که منجر به کشته شدن هزاران نفر و آوارگی میلیون‌ها نفر شده است. اولین تلاش‌های جدی برای مذاکره در اوایل دهه ۱۹۹۰ (دهه ۱۳۷۰) آغاز شد. یکی از مهم‌ترین این تلاش‌ها، “روند راه‌حل” یا “روند صلح” بود که بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ (۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴) جریان داشت. در آن دوره، دولت ترکیه مذاکرات مستقیمی با اوجالان در ایمرالی انجام داد و اوجالان نیز در مارس ۲۰۱۳ (اسفند ۱۳۹۱) در پیام نوروزی خود خواستار آتش‌بس و خروج نیروهای پ.ک.ک از خاک ترکیه شد. این روند امیدهای زیادی را برای حل مسالمت‌آمیز مناقشه ایجاد کرد، اما در نهایت در اواسط سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) و در پی تغییرات در صحنه سیاسی داخلی ترکیه و تشدید بحران سوریه، فروپاشید و درگیری‌های مسلحانه از سر گرفته شد. شکست این مذاکرات، بی‌اعتمادی عمیقی را میان طرفین ایجاد کرد و چشم‌انداز صلح را برای سال‌ها تیره و تار ساخت، که این بی‌اعتمادی همچنان یکی از بزرگ‌ترین موانع برای هرگونه ابتکار جدید صلح محسوب می‌شود.
ابتکار دولت برای خلع سلاح و همبستگی ملی
در تحولی مهم، در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳)، عبدالله اوجالان از زندان پیامی صادر کرد و از پ.ک.ک خواست که مبارزه مسلحانه را کنار بگذارد و خلع سلاح شود. سه ماه پس از این درخواست، در ماه مه ۲۰۲۵ (اردیبهشت ۱۴۰۴)، پ.ک.ک اعلام کرد که تصمیم به زمین گذاشتن سلاح و پایان دادن به خصومت‌ها گرفته است. این رویداد راه را برای تصویب یک قانون مهم در پارلمان ترکیه باز کرد. در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ (۱۹ مرداد ۱۴۰۵)، پارلمان ترکیه قانونی را با عنوان “قانون تقویت همبستگی ملی و ادغام اجتماعی” تصویب کرد که به “قانون چارچوب” نیز معروف است. این قانون امکان عفو مشروط هزاران نفر از مبارزان پ.ک.ک را فراهم می‌کند و به دنبال خلع سلاح و ادغام آنها در جامعه است. رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان نیز این قانون را امضا کرد. با این حال، این قانون به طور مستقیم شامل اوجالان نمی‌شود، اما دولت ترکیه این روند را به عنوان بخشی از ابتکار “ترکیه عاری از ترور” معرفی می‌کند و بر لزوم خلع سلاح کامل پ.ک.ک تأکید دارد. هدف دولت ایجاد یک فضای امنیتی پایدار است که در آن تهدیدات مسلحانه از بین رفته و امکان توسعه و همبستگی ملی فراهم آید.
چالش‌های پایدار صلح و پیامدهای منطقه‌ای
با وجود گام‌های اخیر، حزب دموکراتیک برابری و دموکراسی هشدار می‌دهد که بدون رفع انزوای اوجالان و فراهم آوردن شرایط کاری آزاد برای او، پیشرفت واقعی در روند صلح دشوار خواهد بود. آنها معتقدند که اوجالان باید بتواند مستقیماً در هماهنگی این فرآیند نقش داشته باشد. سازمان‌های حقوق بشری نیز به طور مداوم شرایط حبس اوجالان را زیر سؤال برده و خواستار رعایت استانداردهای بین‌المللی برای او شده‌اند. علاوه بر وضعیت اوجالان، حزب دموکراتیک برابری بر مطالبات گسترده‌تر کُردها از جمله تضمین حقوق فرهنگی و سیاسی، آموزش به زبان مادری، و مشارکت عادلانه در حکومت تأکید دارد. چالش‌های پیش‌رو شامل بی‌اعتمادی تاریخی، رویکرد امنیتی دولت ترکیه، و نگرانی‌های ملی‌گرایانه است که می‌تواند مانع از یک راه‌حل پایدار و جامع شود. پایداری صلح نیازمند یک “ذهنیت جدید” در ترکیه است که فراتر از صرفاً خلع سلاح، به مطالبات اساسی کُردها نیز پاسخ دهد. موفقیت یا شکست این طرح صلح در ترکیه می‌تواند پیامدهای منطقه‌ای گسترده‌ای داشته باشد. در صورت موفقیت، این روند می‌تواند به کاهش تنش‌ها و ارائه الگویی برای حل مسالمت‌آمیز مسائل کُرد در کشورهای همسایه مانند ایران، عراق و سوریه منجر شود. برعکس، هرگونه شکست یا تشدید درگیری‌ها می‌تواند بی‌ثباتی را در مناطق مرزی این کشورها افزایش داده و بر وضعیت کردهای این مناطق تأثیر منفی بگذارد، از این رو، این فرآیند نه تنها برای ترکیه بلکه برای کل منطقه حائز اهمیت است. این حزب همچنین خواستار شفافیت بیشتر در این روند و مشارکت گسترده‌تر جامعه مدنی و روشنفکران است تا صلح به یک فرآیند فراگیر و پایدار تبدیل شود.
بیشتر بخوانید:
ترکیه در سایه غیبت معنادار آذربایجان رهبری سازمان دولت‌های ترک را بر عهده گرفت
