بر اساس تازەترین گزارشهای منتشر شده توسط خبرگزاری رویترز و روزنامه فاینانشنال تایمز، دیپلماسی تهاجمی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در برخورد با جمهوری اسلامی ایران به بنبستی جدی رسیده است. این بنبست نه تنها تلاشهای کاخ سفید برای پایان دادن به درگیریهای جاری را بیثمر گذاشته، بلکه اقتصاد جهانی را در آستانه یک فروپاشی بیسابقه قرار داده است.
در حالی که تنشهای کنونی وارد یازدهمین هفته خود شده است، دونالد ترامپ علائمی از ناامیدی را بروز میدهد، اما همچنان بر ادامه رویکرد تند خود پافشاری میکند. این وضعیت، به گفته تحلیلگران بینالمللی، چشمانداز رسیدن به یک توافق زودهنگام را تیره کرده و این هراس را برانگیخته که تقابل جاری و شوک ناشی از آن بر عرضه انرژی جهانی، به صورتی فرسایشی ادامه یابد.
بە گزارش رویترز، یکی از موانع اصلی در مسیر حل بحران، ذهنیت حاکمان ایران و نیاز آنها به حفظ ظاهر در برابر پایگاه داخلیشان است. اگرچه حملات مشترک آمریکا و اسرائیل باعث کشته شدن بسیاری از رهبران ارشد و تضعیف شدید توان نظامی جمهوری اسلامی شده، اما تهران با استفاده از اهرم فشار در تنگه هرمز، همچنان به مقاومت ادامه میدهد.
بنبست دیپلماتیک و تهدیدهای آخرالزمانی در کاخ سفید
راب مالی، مذاکرهکننده سابق در امور ایران در دولتهای پیشین، در گفتگو با رویترز تاکید کرده است که هیچ حکومتی، از جمله حکومت ایران، نمیتواند هزینههای سیاسی تسلیم شدن کامل را بپذیرد. این موضوع باعث شده تا راهبرد دونالد ترامپ که بر اساس پیروزی صد در صدی طراحی شده، عملاً به ضد خود تبدیل شود. در همین حال، اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، همچنان از رویکرد رئیسجمهور دفاع کرده و او را “استاد مذاکره” میخواند که به ادعای او، ایران را به سمت استیصال کشانده است.
تندترین مواضع دونالد ترامپ در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی ظاهر شده است. او ماه گذشته در حساب کاربری خود در تروث سوشال تهدید کرد که اگر توافقی حاصل نشود، تمدن ایران را نابود خواهد کرد. مقامات دولت به وال استریت ژورنال گفتهاند که این تهدیدها بدون هماهنگی با تیم امنیت ملی و صرفاً به صورت بداهه انجام شده است. او حتی در گفتگو با خبرنگاران در هواپیمای مخصوص ریاستجمهوری، تهدید به نابودی زیرساختهای حیاتی ایران از جمله پلها و شبکه برق کرد. این لحن تهاجمی نه تنها به حل بحران کمک نکرده، بلکه باعث شده است تا رهبران ایران با انتشار تصاویر و پیامهای گرافیکی در شبکههای اجتماعی به تحقیر رئیسجمهور آمریکا بپردازند.
در همین راستا، دنیس راس، مشاور ارشد سابق در امور خاورمیانه، به رویترز گفته است که عدم شکیبایی راهبردی و تناقض در سخنان رئیسجمهور، پیامهایی را که واشینگتن قصد ارسال آنها را دارد، تضعیف میکند. نوسان دونالد ترامپ میان تقاضا برای “تسلیم بیقید و شرط” و فراخوان برای “مذاکره”، تهران را به این باور رسانده است که میتواند با وقتکشی، دولت آمریکا را که تحت فشار داخلی برای کاهش قیمت بنزین است، به عقبنشینی وادار کند. در واقع، سیاستهای حاکمان ایران که بر پایه بقای سیاسی به هر قیمتی استوار است، با این رویکرد متناقض واشینگتن تقویت شده است.
شوک جهانی در بازار انرژی و خطر رکود اقتصادی
همزمان با بحران سیاسی، روزنامه فاینانشنال تایمز در گزارش خود از یک فاجعه اقتصادی در سطح جهانی پرده برداشته است. بر اساس این گزارش، نزدیک به ۸۰ کشور جهان برای محافظت از اقتصاد خود در برابر پیامدهای جنگ ایران، وضعیت اضطراری اعلام کردهاند. انسداد تنگه هرمز توسط ایران باعث شده تا جریان سوخت در جهان به شدت محدود شود. پائول دیگل، اقتصاددان ارشد در موسسه مدیریت سرمایه ابردین، در مصاحبه با فاینانشنال تایمز هشدار داده است که آنها در حال بررسی سناریویی هستند که در آن قیمت نفت خام برنت به ۱۸۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید؛ رقمی که میتواند باعث تورم افسارگسیخته و رکود در اروپا و آسیا شود.
آمارهای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که ذخایر جهانی نفت با سرعتی بیسابقه در حال کاهش است. فاینانشنال تایمز مینویسد که از زمان آغاز درگیری، ذخایر جهانی نزدیک به ۳۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است. آپوستولوس تیتزیکوستاس، کمیسر حملونقل اتحادیه اروپا، در کنفرانسی در آتن صراحتاً اعلام کرد که اگر تنگه هرمز در هفتههای آینده بازگشایی نشود، وقوع یک رکود جهانی قطعی است. این بحران باعث شده تا کشورهایی مانند استرالیا ۱۰ میلیارد دلار برای تقویت ذخایر سوخت خود هزینه کنند و کشورهایی چون هند از شهروندان خود بخواهند از سفرهای خارجی خودداری کنند تا ذخایر ارزی کشور حفظ شود.
در این میان، وضعیت در کشورهای در حال توسعه به مراتب وخیمتر است. فاینانشنال تایمز به نقل از آژانس بینالمللی انرژی گزارش میدهد که کشورهایی مانند پاکستان، سریلانکا و فیلیپین به دلیل کمبود شدید سوخت، مجبور به کاهش روزهای کاری شدهاند. در ایران نیز، مردم که پیش از این با بحرانهای اقتصادی ناشی از سوءمدیریت حکومتی دست و پنجه نرم میکردند، اکنون با قطع گسترده برق و جیرهبندی سوخت روبرو هستند. حکومت ایران به جای رسیدگی به دردهای مردمی که زیر بار تورم و فقر خرد شدهاند، هزینههای هنگفتی را صرف ماجراجوییهای نظامی و حفظ بقای خود در این جنگ فرسایشی میکند.
شکست محاسبات راهبردی و پیامدهای انسانی
باربارا لیف، فرستاده سابق در امور خاورمیانه، در گفتگو با رویترز اشاره کرده است که دولت دونالد ترامپ با این فرض اشتباه که ایران مشکلی مشابه ونزوئلا است و به راحتی فرو میپاشد، وارد این کارزار شد. او معتقد است که درک نادرستی از توان تابآوری سیستم حاکم بر ایران وجود داشته است. نیت سوانسون، مقام سابق وزارت امور خارجه آمریکا، نیز هشدار میدهد که این فشارهای حداکثری ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و ایران را به سمت ساخت سلاح هستهای سوق دهد تا خود را مانند کره شمالی در برابر حملات خارجی مصون کند.
از سوی دیگر، تریتا پارسی از موسسه کوئینسی به رویترز گفته است که رهبران تهران رویکرد دمدمیمزاج دونالد ترامپ را نشانهای از درماندگی او میدانند. آنها معتقدند که میتوانند تا زمان انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر صبر کنند تا فشارهای داخلی بر رئیسجمهور آمریکا به اوج خود برسد. این در حالی است که مردم ایران در میان این بازیهای سیاسی، شاهد نابودی تدریجی زیرساختها و فرصتهای زندگی خود هستند. سیاستهای تهاجمی هر دو طرف، عملاً زندگی میلیونها انسان را به گروگان گرفته است.
در پایان، گزارشهای رویترز و فاینانشنال تایمز تصویری تاریک از آینده نزدیک ترسیم میکنند. قیمتهای بالای سوخت، احتمال جیرهبندی گسترده در سطح بینالمللی و خطر درگیری هستهای، جهان را در وضعیتی بحرانی قرار داده است. دونالد ترامپ که با وعده دور نگه داشتن آمریکا از جنگهای خارجی به قدرت رسید، اکنون در میانه جنگی گرفتار شده که پایانی برای آن متصور نیست. در این میان، مردم ایران که تحت فشارهای خردکننده معیشتی ناشی از سیاستهای حکومت و تحریمهای بینالمللی قرار دارند، بیشترین آسیب را از این بنبست سیاسی و نظامی میبینند؛ مردمی که میان لجبازیهای حاکمان خود و فشارهای خارجی گرفتار شدهاند.
