کاخ سفید ارزیابی هیئت مستقل حقیقتیاب سازمان ملل متحد مبنی بر احتمال ارتکاب جنایات جنگی توسط نیروهای آمریکایی در ایران را به تندی رد کرد و ساختار حقوق بشری سازمان ملل را آماج حملات لفظی قرار داد. موضعگیری تهاجمی دولت ایالات متحده و توصیف حکومت ایران به عنوان «تنها طرف مقصر»، خطمشی واشنگتن را در مواجهه با اسناد حقوق بشردوستانه بینالمللی وارد مرحله تازهای از تنش دیپلماتیک کرده است؛ واکنشی که با اعلام خروج رسمی ایالات متحده از شورای حقوق بشر همراه شد و بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی ایران به همراه داشت.
رد قاطعانه اتهامات از سوی کاخ سفید و فرافکنی حقوقی
واکنش واشنگتن به یافتههای هیئت حقیقتیاب سازمان ملل، بر رد مطلق صلاحیت این گزارش و بازتعریف میدان درگیری استوار بوده است. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، با رد گزارش این هیئت اعلام کرد: «تنها طرفی که در این مناقشه مرتکب جنایات جنگی شده، رژیم ایران است؛ رژیمی که هزاران تن از مردم خود را به قتل رسانده، آمریکاییها را در خارج از کشور کشته، دست به اقدامات تروریستی در تنگه هرمز زده و حملات بیهدف و کورکورانهای را علیه همسایگان خود در منطقه انجام داده است.»
سخنگوی کاخ سفید با نادیده گرفتن شواهد میدانی ارائهشده درباره تلفات غیرنظامیان، شورای حقوق بشر سازمان ملل را به «بیان سخنان بیاساس، بیمایه و غیرجدی» متهم کرد و اظهار داشت که این شورا در طول دههها فعالیت خود «هیچ دستاورد واقعی در زمینه حقوق بشر نداشته است.»
سخنگوی کاخ سفید: تنها طرفی که در این مناقشه مرتکب جنایات جنگی شده، رژیم ایران است؛ رژیمی که هزاران تن از مردم خود را به قتل رسانده، آمریکاییها را در خارج از کشور کشته، دست به اقدامات تروریستی در تنگه هرمز زده و حملات بیهدف و کورکورانهای را علیه همسایگان خود در منطقه انجام داده است
این موضعگیری تند کاخ سفید نشاندهنده تلاشی حسابشده برای انتقال بار مسئولیت حقوقی به سوی کارنامه داخلی و منطقهای تهران است. واشنگتن با پیش کشیدن اقدامات منطقهای جمهوری اسلامی و سرکوبهای داخلی، تلاش دارد هرگونه پاسخگویی حقوقی نسبت به موازین کنوانسیونهای ژنو درباره اهداف غیرنظامی در خاک ایران را از دایره ارزیابی مشروع خارج سازد و مشروعیت سازوکار حقیقتیابی را به کلی زیر سؤال ببرد.
زمینه تقابل: گزارش سازمان ملل پیرامون میناب، لامرد و سرکوبهای داخلی
موضع تدافعی کاخ سفید در واکنش به گزارشی اتخاذ شد که قرار است بهطور رسمی در شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر در ژنو ارائه شود. در این سند، کمیته مستقل حقیقتیاب سازمان ملل در امور ایران صراحتاً نتیجهگیری کرده است که «دلایل معقولی» برای باور به ارتکاب جنایت جنگی توسط ارتش ایالات متحده در جریان دو حمله هوایی جداگانه به شهرهای میناب و لامرد وجود دارد؛ حملاتی که به کشته شدن دستکم ۱۷۸ شهروند غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان منجر شد.
بر اساس یافتههای این کمیته، هدف قرار گرفتن دبستان «شجره طیبه» در میناب در حالی رخ داده که این ساختمان یک مرکز کاملاً آموزشی، مشخص و غیرنظامی بوده و هیچ مدرکی دال بر استفاده نظامی از آن در زمان وقوع حمله به دست نیامده است. این گزارش همچنین به موارد دیگری نظیر حمله به یک مجموعه ورزشی در لامرد، حمله به یک مراسم عروسی در کوهستک و خانهای مسکونی در قشم اشاره دارد.
همزمان، گزارش مذکور بخش دیگری از تمرکز خود را به رفتارهای حکومت ایران اختصاص داده و با استناد به سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، نتیجه گرفته است که برخوردهای امنیتی، بازداشتها، شکنجهها و قتل معترضان، در چارچوب حملهای گسترده و سازمانیافته علیه غیرنظامیان رخ داده و مصداق فاحش «جنایت علیه بشریت» است. با این حال، واکنش کاخ سفید نشان داد که واشنگتن تنها بخش دوم گزارش را برجسته کرده و بخش نخست را که عملکرد نظامی خودش را زیر ذرهبین برده، کاملاً بیاعتبار میداند.
بازتاب تصمیم آمریکا در رسانههای ایران: «گریز از پاسخگویی» و «زلزله در سازمان ملل»
اعلام خروج رسمی واشنگتن از شورای حقوق بشر سازمان ملل درست در بحبوحه انتشار این گزارش، با بازتاب گسترده و لحنی انتقادی در رسانههای داخل ایران همراه شد. رسانههایی نظیر خبرگزاری «فارس» و پایگاههای خبری-تحلیلی «تابناک» و «انتخاب» این اقدام کاخ سفید را پیامد و واکنشی شتابزده به اتهامات مربوط به جنایات جنگی در میناب توصیف کردند.
رسانههای داخلی ایران با عناوینی نظیر «زلزله در سازمان ملل؛ خروج رسمی آمریکا از شورای حقوق بشر» تأکید کردند که این کنارهگیری درست یک روز پس از آن اعلام شد که هیئت مستقل سازمان ملل، ارتش آمریکا را مسئول کشتار غیرنظامیان در دبستان میناب دانست. خبرگزاری فارس در گزارش خود نوشت: «آمریکا در حالی رسماً عضویت و مشارکت خود را پایان داد که هیئت مستقل تنها یک روز پیشتر از وجود شواهد معقول مبنی بر جنایت جنگی در حمله به مدرسهای در میناب خبر داده بود.» رسانههای داخل کشور یادآوری کردند که در جریان بمباران دبستان «شجره طیبه» میناب در نهم اسفند، بیش از ۱۵۰ نفر که بیشتر آنان کودکان دانشآموز بودند، جان خود را از دست دادند.
به گزارش رسانههای ایران از جمله انتخاب و تابناک، وزارت خارجه آمریکا در بیانیه خروج خود، شورای حقوق بشر را به ترویج «ادبیات ضدآمریکایی» و اتخاذ «رویکرد مماشاتگرانه در برابر رژیمهای سرکوبگر» متهم کرده است. این رسانهها اشاره کردهاند که این تصمیم، اجرای فرمان اجرایی دونالد ترامپ در فوریه ۲۰۲۵ مبنی بر خروج از نهادهای بینالمللی است که اکنون جنبه عملیاتی یافته و با روند شصتوسومین نشست عادی شورا در ژنو همزمان شده است.
علاوه بر این، رسانههای داخلی از منظر اقتصادی نیز به تصمیمات همزمان واشنگتن پرداختند و گزارش دادند که همراستا با این تنشزداییگریزی دیپلماتیک، وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهایی را علیه پلتفرم رمزارزی «بیتبانک» وضع کرد؛ اقدامی که در آن مقامات آمریکایی اظهار کردهاند این پلتفرم در انتقال صدها میلیون دلار دارایی رمزارزی برای نهادهای نظامی ایران نقش داشته است.
تضعیف نظام حقوق بینالملل و قربانیان بیپناه
رفتار دیپلماتیک کاخ سفید در مواجهه با پرونده میناب و لامرد، نمونهای آشکار از استانداردهای دوگانه در سیاست خارجی قدرتهای بزرگ به شمار میرود. تأکید سخنگوی کاخ سفید بر نقض حقوق بشر توسط تهران، هرچند به استناد همان گزارش حقیقتیاب سازمان ملل متکی است، اما زمانی که پای کشتار بیش از ۱۷۰ غیرنظامی در بمبارانها به میان میآید، ادبیات مقامات آمریکایی به نفی مطلق نهاد ناظر تغییر جهت میدهد.
از سوی دیگر، خروج واشنگتن از شورای حقوق بشر نشاندهنده ناکامی ساختارهای چندجانبه در وادار کردن دولتهای قدرتمند به پاسخگویی است. زمانی که دولتی با اتکا به وزن سیاسی خود، به محض مواجهه با اتهام ارتکاب جنایت جنگی، میز همکاری با نهادهای ناظر را ترک میکند، پیام روشنی به جامعه جهانی ارسال میشود: فرسایش موازین حقوق بینالملل بشردوستانه.
در نهایت، قربانیان اصلی این منازعه شهروندان عادی هستند؛ دانشآموزان و غیرنظامیانی که در حملات جنوب ایران جان باختند و دادخواهی آنان پشت سد انکارهای کاخ سفید و خروج از سازوکارهای حقوقی متوقف میشود، و در سوی مقابل، شهروندان معترضی که در داخل کشور با خشونت روبهرو شده و دادخواهی آنان نیز در دام منازعات دیپلماتیک و بهرهبرداریهای سیاسی طرفین ابتر میماند.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
