«چارچوب هماهنگی» تصمیم گرفت نشست برنامهریزیشده امروز خود را به تعویق بیندازد؛ اقدامی که نشاندهنده پیچیدهتر شدن روند تشکیل دولت عراق و تداوم شکاف در بزرگترین ائتلاف شیعی بر سر نخستوزیری و توزیع وزارتخانههاست.
به گفته منابع سیاسی آگاه، این تعویق پس از اوجگیری اختلافات میان نوری المالکی، رهبر «ائتلاف دولت قانون»، اکرم الخزعلی، دبیرکل جنبش «عصائب اهل الحق»، و علی الزیدی، نخستوزیر، رخ داد؛ اختلافاتی که عملاً شانس این نشست برای تعیین تکلیف پروندههای معلق را از میان برد.
اختلاف بر سر نخستوزیری و وزارتخانهها، تعیین تکلیف را متوقف کرده است
منابع آگاه گفتند محور اصلی اختلافات، پرونده نخستوزیری و تکمیل ترکیب کابینه است؛ آن هم در شرایطی که بر سر نحوه توزیع مناصب حاکمیتی و خدماتی در دولت جدید، اختلاف دیدگاه شدیدی وجود دارد.
این منابع میگویند نخستوزیر، علی الزیدی، با فشارهای متضاد از سوی آمریکا و ایران روبروست؛ در حالی که میکوشد خود را چهرهای معرفی کند که توانایی کنترل روند اداره کشور و کاهش نگرانیهای منطقهای مرتبط با وضعیت امنیتی را دارد.
این منابع میافزایند که تعهد الزیدی به انحصار سلاح در دست دولت، با اعتراضهایی در داخل ائتلاف روبهرو شده است؛ بهویژه از سوی نیروها و گروههای مسلح مورد حمایت ایران که این مسیر را تهدیدی برای نفوذ و ترتیبات امنیتی خود میدانند.
توقف این نشست بازتابدهنده نزاعی داخلی است که فراتر از صرف توزیع وزارتخانههاست؛ زیرا به جهتگیریهای دولت آینده و حدود رابطه میان دولت و گروههای مسلح مربوط میشود؛ پروندهای که اکنون بر مشروعیت هر ترکیب جدیدی فشار وارد کرده است.
فشار خارجی بر میز اختلافات
به گفته منابع پیگیر، اختلافات میان رهبران اصلی دیگر تنها به نام نامزدها محدود نیست، بلکه به برنامه امنیتی دولت نیز کشیده شده است؛ در رأس آن، پرونده انحصار سلاح در دست دولت و پیامدهای آن برای بازتنظیم رابطه با گروههای مسلح قرار دارد.
برخی تحلیلهای سیاسی این شکاف را با تنشهای منطقهای مرتبط میدانند؛ بهطوری که ناظران، گروههای نزدیک به ایران را به برهم زدن روابط عراق با کشورهای همسایه متهم میکنند؛ مسئلهای که بر روند اقتصاد و سرمایهگذاری اثر میگذارد و انزوای بغداد را تشدید میکند.
در مقابل، جریانی در داخل ائتلاف معتقد است هرگونه شتابزدگی در اجرای اصلاحات امنیتی تحت فشار آمریکا، ممکن است راه را برای رویارویی سیاسی و امنیتی با گروههای مسلح باز کند؛ موضوعی که به احتیاط بیشتر یا بازنویسی تعهدات منجر میشود.
رکودی طولانی یا آرایش دوباره؟
تحلیلگران این پرسش را مطرح میکنند که آیا تعویق این نشست مقدمهای برای رکودی طولانی در داخل «چارچوب هماهنگی» است، یا اقدامی تاکتیکی برای مهار اختلافات و بازتوزیع امتیازها به شکلی که از انشقاق در ائتلاف جلوگیری کند.
برخی ناظران بر این باورند که کاهش نسبی نفوذ تهران در منطقه میتواند فرصتی برای شکلگیری آرایشهای ملی جدید، فراتر از دوقطبیسازی طایفهای، ایجاد کند؛ در حالی که گروهی دیگر معتقدند ایران به سمت متوقف کردن هر مسیری خواهد رفت که نفوذ گروههای مسلح در ساختار دولت را تهدید کند.
گروه سومی نیز هشدار میدهد که حمایت آمریکا از هر دولتی که انحصار سلاح را در دستور کار قرار دهد، ممکن است به عاملی برای تشدید تنش تبدیل شود؛ اگر این اقدام بهعنوان تلاشی برای مهندسی دوباره صحنه امنیتی با ابزار سیاسی تلقی شود؛ مسئلهای که میتواند نخستوزیر را در برابر آزمونی زودهنگام درباره تواناییاش در مانور قرار دهد.
در نبود زمانبندی روشن برای نشست جایگزین، بحران تشکیل دولت عراق همچنان در برابر سناریوهای متعددی باز مانده است؛ از یک مصالحه داخلی مشروط گرفته تا عمیقتر شدن شکاف میان طرفهای ائتلاف؛ وضعیتی که مستقیماً بر ثبات سیاسی و اقتصادی کشور اثر میگذارد.
