در پی حملات نظامی به مجتمعهای فولاد مبارکه و فولاد خوزستان، تولید ۱۱ میلیون تن فولاد متوقف و خسارتی بالغ بر ۶ میلیارد دلار به زیرساختهای راهبردی کشور وارد شد که جهش دوبرابری قیمتها در بورس کالا را به همراه داشته است.
احمد کرمیراد، عضو هیئتمدیره انجمن سازههای فولادی ایران، روز ۳ خرداد ۱۴۰۵ در تحلیل ابعاد آسیبهای وارده به بدنه صنعتی کشور اعلام کرد که حملات اخیر به دو قطب تولیدی، یعنی مجتمعهای فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان، منجر به اختلال در تولید حدود ۱۱ میلیون تن محصول شده است. بر اساس آمارهای منتشر شده توسط انجمن جهانی فولاد (وُرد استیل اَسوسیِـیشن)، این حجم از توقف تولید معادل ۲۵ تا ۳۰ درصد از کل ظرفیت واقعی ۳۱.۸ میلیون تنی کشور در سال ۱۴۰۴ محسوب میشود.
کرمیراد با اشاره به فروپاشی موقت مکانیسمهای تنظیم بازار در این بخش کلیدی از اقتصاد، تأکید کرد: «تعادل عرضه و تقاضا به طور کامل از میان رفته و قیمت واقعی محصولات فولادی در بورس کالا به حدود دو برابر سطح پیش از حملات جهش کرده است.» به گفته وی، این وضعیت علاوه بر تشدید موج تورمی، صنایع پاییندستی را نیز در وضعیتی بحرانی قرار داده است.
تحلیل ابعاد خسارات میدانی و زیرساختی
گزارشهای میدانی نشان میدهد که در جریان حملات ۲۸ مارس ۲۰۲۶ (۷ فروردین ۱۴۰۵)، آسیبهای بنیادین به زیرساختهای حیاتی این دو مجتمع وارد شده است. در فولاد مبارکه، پستهای انتقال برق، خطوط تولید فولاد آلیاژی، واحدهای احیای مستقیم (دیآرآی) و نیروگاههای ۹۱۴ و ۲۵۰ مگاواتی هدف قرار گرفتند. همچنین در فولاد خوزستان، بخشهای وسیعی از انبارها و سیلوهای ذخیرهسازی محصولات تخریب شده است.
تحلیلگران بینالمللی از جمله مؤسسه آرگوس مِدیا و جیامکی سِنتر گزارش دادهاند که این دو واحد تولیدی مجموعاً ۳۵.۵ درصد از تولید فولاد خام ایران را بر عهده داشتند. با توجه به تمرکز صنایع سنگین بر واحدهای بزرگ و یکپارچه، این ضربه راهبردی کل زنجیره ارزش را متأثر ساخته و جایگاه دهم ایران در رتبهبندی جهانی تولید فولاد را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
بحران در جاده مخصوص؛ سایه رکود بر صنعت خودرو
صنعت خودروسازی ایران که حدود ۱۰ درصد از تولید ناخالص داخلی (جیدیپی) را به خود اختصاص داده، اکنون با یک نقطه ضعف راهبردی جدید روبهروست. با توجه به وابستگی شدید شرکتهای ایرانخودرو و سایپا به ورقهای سرد و گرم تولیدی در فولاد مبارکه، کارشناسان پیشبینی میکنند تولید خودرو در ۶ ماه آینده بین ۲۰ تا ۴۰ درصد کاهش یابد.
این بحران علاوه بر فشردهسازی حاشیه سود تولیدکنندگان و تهدید بیش از ۲۰۰ هزار فرصت شغلی مستقیم، برنامههای توسعه فولادهای پیشرفته (نظیر نانوفولادها) را متوقف کرده و برخلاف اهداف اقتصاد کلان، کشور را به سمت وابستگی بیشتر به واردات سوق داده است.
تضعیف تراز تجاری و واگذاری بازارهای صادراتی
در حوزه تجارت خارجی، بخش فولاد که از ارکان اصلی ارزآوری غیرنفتی محسوب میشد، با چالشهای بیسابقهای روبهرو شده است. فولاد مبارکه تنها در ۱۰ ماه منتهی به ابتدای سال ۱۴۰۵، حدود ۸۶۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور داشت؛ اما اکنون با اعمال محدودیت یا ممنوعیت صادرات اسلب (تختال) و ورق جهت تأمین نیاز داخلی، بازارهای هدف در عراق، ترکیه، کشورهای همسود (سیآیاس) و آفریقا در حال واگذاری به رقبای منطقهای همچون ترکیه و چین هستند.
چشمانداز بازسازی و ضرورت اقدام ملی
این حملات که بخشی از راهبرد هدفگیری زیرساختهای اقتصادی ایران ارزیابی میشود، تولید کل فولاد تا پایان سال ۱۴۰۵ را با کاهشی ۱۵ تا ۲۵ درصدی نسبت به اهداف پیشبینیشده مواجه خواهد کرد.
اگرچه عضو هیئتمدیره انجمن سازههای فولادی بر لزوم تعمیرات فوری و بهرهگیری از واحدهای کوچکتر کوره قوس الکتریکی (ئیاِیاِف) تأکید دارد، اما موانعی نظیر تحریمهای بینالمللی، محدودیتهای تأمین انرژی و دشواری در دسترسی به فناوریهای نوین، فرآیند بازسازی را با کندی مواجه میکند. بدون هماهنگی فراگیر میان نهادهای حاکمیتی و بخش خصوصی، پیامدهایی همچون بیکاری صنعتی، تورم شدید در بازار مصالح ساختمانی و کاهش رشد اقتصادی کشور در سال جاری میلادی اجتنابناپذیر خواهد بود.
