دولت اتریش با رد روادید محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، مانع از حضور وی در هفتادمین کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین شد؛ اقدامی که با بازگرداندن اجباری هیئت ایرانی از میانه مسیر، با واکنش شدید مقامات دیپلماتیک و هستهای جمهوری اسلامی، احضار کاردار اتریش در تهران و تشکیک رسمی ایران در صلاحیت وین برای میزبانی نهادهای بینالمللی همراه گردید. واشنگتن رسماً تأیید کرده که رد معافیت سفر اسلامی با پیگیری و مخالفت ایالات متحده صورت گرفته و تهران نیز در مقابل، لغو ویزای صادرشده را نقض آشکار تعهدات میزبانی و تلاشی برنامهریزیشده برای سلب حق دفاع خود در مجامع چندجانبه دانسته است.
توقف در میانه راه و اعتراف صریح واشنگتن
بر پایه گزارش خبرگزاری دولتی ایرنا، محمد اسلامی روز شنبه در رأس هیئتی فنی با پروازی مسافربری تهران را به مقصد وین ترک کرد تا در نشست عمومی سالانه آژانس به سخنرانی بپردازد. با این حال، خبرگزاری صداوسیما گزارش داد که هواپیمای حامل هیئت ایرانی به دلیل کارشکنیهای ناشی از فشارهای سیاسی متوقف شد و اسلامی ناچار شد در همان روز به تهران بازگردد.
ابعاد این مناقشه دیپلماتیک زمانی ابعاد علنی به خود گرفت که کریس رایت، وزیر انرژی ایالات متحده، این خبر را تأیید کرد و اظهار داشت: «او فردی تحت تحریم است و ما اجازه فرار از تحریمها را به هیچکس نمیدهیم؛ وی درخواست معافیت کرده بود که این درخواست رد شد.» به گزارش بلومبرگ و آسوشیتدپرس به نقل از منابع دیپلماتیک، دولت اتریش به عنوان مقر اروپایی سازمان ملل، پیشتر درخواست معافیت سفر اسلامی را به کمیته تحریمهای شورای امنیت برده بود، اما این درخواست به واسطه وتو و اصرار واشنگتن لغو شد.
وزیر انرژی ایالات متحده: او فردی تحت تحریم است و ما اجازه فرار از تحریمها را به هیچکس نمیدهیم؛ وی درخواست معافیت کرده بود که این درخواست رد شد
نماینده اتریش در صحن علنی کنفرانس نیز در مقام دفاع از موضع وین عنوان کرد که به دلیل مخالفت در کمیته تحریمهای سازمان ملل، کشورش از نظر حقوقی ملزم به ممانعت از ورود رئیس هیئت ایرانی بوده است؛ ادعایی که تهران آن را به چالش کشیده است.
موضع هجومی تهران؛ نفی صلاحیت میزبانی وین و هشدار درباره یک بدعت
در پی این اقدام، مراجع رسمی در داخل ایران با اتخاذ زبانی صریح و انتقادی، نهتنها واشنگتن بلکه دولت اتریش را مستقیماً هدف انتقاد قرار دادند. رضا نجفی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در وین، با رد استدلالهای حقوقی طرف اتریشی اعلام کرد روادید محمد اسلامی بیش از یک ماه پیش به شکل رسمی صادر شده بود و توسل بعدی به سازوکار تحریمها، صرفاً توجیهی پسینی تحت فشار آمریکا است. نجفی با انتقاد شدید از دولت اتریش تأکید کرد: «کارنامه غیرقابلقبول سیاستها و عملکرد وین در اجرای تعهدات خود بهعنوان کشور میزبان سازمانهای بینالمللی، تردیدی باقی نمیگذارد که این کشور صلاحیت چنین جایگاهی را ندارد.»
بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی نیز در گفتوگو با خبرنگاران در مقر آژانس، ممانعت از حضور اسلامی را یک «بدعت خطرناک» توصیف کرد و هشدار داد که تمکین آژانس و کشور میزبان به فشارهای یکجانبه، حاکمیت قوانین بینالمللی را بیاثر میکند. کمالوندی این رفتار واشنگتن را «کودکانه» خواند و خواستار ایستادگی اعضای آژانس در برابر رویههای خلاف اساسنامه شد.
همزمان در تهران، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، از احضار فوری کاردار اتریش خبر داد و اقدام این کشور را «مطلقاً ناموجه» ارزیابی کرد. بقائی با انتقاد از شکلگیری یک روند سیاسی-حقوقی علیه ایران تصریح کرد که طرفهای غربی پس از تنظیم گزارشها و قطعنامهها، اکنون راه حضور نماینده رسمی کشور برای پاسخگویی و ارائه فاکتها را نیز مسدود کردهاند؛ وضعیتی که به گفته او، اعتبار بینالمللی دولت اتریش را به عنوان یک میزبان بیطرف خدشهدار کرده است.
سخنان گروسی؛ تعمیق انسداد در راستیآزمایی میدانی
همزمان با غیبت معنادار رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در سخنرانی افتتاحیه خود تصویری بحرانی از وضعیت نظارتها در ایران در سال ۲۰۲۶ ارائه داد. گروسی با ابراز نگرانی جدی از وضعیت عدم اشاعه اعلام کرد که پس از درگیریهای نظامی اواخر فوریه، آژانس بازرسان خود را فراخوانده و بهجز یک مورد بازرسی از تأسیسات بوشهر در ماه ژوئن، عملاً شش ماه است که هیچ راستیآزمایی میدانی در داخل ایران انجام نشده است. وی افزود که آژانس بیش از یک سال است به اطلاعات مربوط به مواد غنیشده در سطح پایین و سطح ۶۰ درصد در تأسیسات آسیبدیده دسترسی ندارد و احیای دیپلماسی را تنها راه خروج از این چرخه دانست.
گروسی: پس از درگیریهای نظامی اواخر فوریه، آژانس بازرسان خود را فراخوانده و بهجز یک مورد بازرسی از تأسیسات بوشهر در ماه ژوئن، عملاً شش ماه است که هیچ راستیآزمایی میدانی در داخل ایران انجام نشده است
این مواضع با واکنش تند دستگاه دیپلماسی ایران همراه شد. بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، با انتقاد از آنچه «ارائه ناقص و وارونه واقعیات» از سوی مدیرکل خواند، تصریح کرد که آژانس پیش از طرح این مسائل باید حملات نظامی به مراکز هستهای ایران را صریحاً محکوم میکرد. وی رفتار گروسی را زمینهساز سوءاستفادههای سیاسی واشنگتن ارزیابی کرد.
تنشهای میدانی و احتمال بازنگری در راهبرد اتمی
مناقشه بر سر کرسی ایران در وین در بستری از تشدید لحن تهدیدآمیز نظامی رخ میدهد. شبکه خبری سیانان اخیراً از شناسایی ساختوسازهایی در عمق تأسیسات کوه «کلنگ گزلا» در مجاورت سایت نطنز خبر داد و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اظهار کرد که ممکن است این سایت بهزودی هدف حملات قاطع قرار گیرد؛ اقدامی که به اظهار وی با هدف از کار انداختن دائمی زیرساختها خواهد بود.
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران این مباحث را «جنگ روانی» و تکرار فضاسازیهای فاقد مدرک خواند و تأکید کرد که ایران طبق توافق پادمان به تعهدات خود پایبند بوده و این ساختوسازها اساساً شامل تعریف تأسیسات فعال هستهای در چارچوب فعلی نیستند.
با این حال، ترکیب ممانعتهای دیپلماتیک با فشارهای تحریمی و تهدیدات نظامی، بازتاب خود را در تغییر لحن برخی مقامات امنیتی داخل کشور نیز نشان داده است. سخنان اخیر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیرامون اینکه حملات آمریکا نشان داد پیمان منع گسترش (NPT) مصونیتی ایجاد نمیکند و ممکن است تهران ناگزیر به تجدیدنظر در دکترین هستهای خود شود، گواهی بر این مدعاست. ممانعت از ورود عالیترین مقام هستهای ایران به وین نشان داد که روزنههای فنی حل بحران مسدودتر از هر زمان دیگری شده و پرونده هستهای ایران در مسیری با حداقل دیپلماسی و حداکثر تقابل امنیتی پیش میرود.
- دیپلماسی فشرده پکن میان واشنگتن و تهران؛ توازن دشوار چین در آستانه دیدار شی و ترامپ
- تلاش نیویورک برای مصادره ۶۱ میلیون دلار رمزارز؛ گشوده شدن جبهه تازه واشنگتن علیه درآمدهای نفتی تهران
- پیوستگی پهنههای فرونشست و مرگ تدریجی آبخوانها؛ ۱۰ برابر شدن اراضی فرونشستی در هشت سال
- خروج نظامیان آمریکا از عراق و چالش خلع سلاح گروههای مسلح و رقابت نفوذ میان واشنگتن و تهران در بغداد
- خیز ۱۶ میلیارد دلاری توتالانرژیز در عراق، فرانسه در نفت عراق سرمایهگذاری میکند
