پرونده بازگشایی تنگه هرمز امروز به محور گفتوگوهای واشنگتن و تهران تبدیل شد؛ آن هم پس از موجی از گزارشهای همپوشان که از نزدیک شدن دو طرف به توافقی موقت برای تمدید آتشبس به مدت ۶۰ روز حکایت داشت. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از مذاکره بر سر یک «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی این گذرگاه دریایی خبر داد، اما جزئیات همچنان میان آنچه در عرصه سیاسی اعلام میشود و آنچه پشت درهای بسته در حال بررسی است، محل اختلاف است.
پیشرفت چشمگیر به سوی توافق موقت: هرمز فعلاً، هستهای بعداً
مهمترین نشانههای امروز از دل گزارشهایی بیرون آمد که از پیشرفت چشمگیر در مذاکرات غیرمستقیم برای توقف درگیریها و بازگشایی تنگه هرمز خبر میدادند؛ در حالی که رسیدگی به پرونده هستهای به مرحلهای بعد موکول میشود. این مسیر، اولویت بازارهای جهانی و جریان انرژی را بازتاب میدهد، اما همزمان این انتقاد را نیز برانگیخته است که تهران میکوشد تنگه را به اهرمی دائمی برای باجگیری تبدیل کند و با تفکیک پروندهها، بدون ارائه تعهدات نهایی، از فشارها بر خود بکاهد.
ترامپ از «یادداشت تفاهم» خبر میدهد… اختلاف بر سر جزئیات
ترامپ اعلام کرد کشورش در حال مذاکره با ایران بر سر یک یادداشت تفاهم برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز است، اما این اظهارات روشن نکرد که تهران در مقابل چه چیزی ارائه خواهد کرد. ناظران بر این باورند که دولت آمریکا به دنبال دستاوردی سریع برای تضمین امنیت کشتیرانی است، در حالی که ایران روی امتیازهای مالی و سیاسی حساب میکند و میکوشد امتیازاتی بدهد که امکان بازگشت از آنها وجود داشته باشد. اختلاف در روایتها همچنان صحنه را برای بیش از یک برداشت باز گذاشته است: توافقی که واقعاً نزدیک است، یا مانوری مذاکرهای برای خرید زمان.
تمدید آتشبس برای ۶۰ روز: در برابر امتیاز هستهای و رفع تحریمها؟
گزارشهای دیگری نیز از پیشرفت ملموس به سوی تمدید آتشبس برای ۶۰ روز و بازگشایی تنگه هرمز در برابر امتیازهای هستهای و رفع تحریمها خبر دادند. این پیشنهاد در داخل آمریکا با حساسیت روبهرو شده و این پرسش را مطرح کرده است که آیا تهران محدودیتهای قابل راستیآزمایی بر غنیسازی را خواهد پذیرفت یا به تعهدات کلی بسنده خواهد کرد. همچنین این طرح، پرونده تحریمها را به کانون کشمکش میکشاند؛ چرا که ایران در پی کاهش سریع فشارها بدون تغییر در رفتار منطقهای خود است.
پیشنهادها از طریق پاکستان: غرامت و رفع تحریمها
روایتی نیز مطرح شد مبنی بر اینکه ایران از طریق پاکستان دو پیشنهاد به ایالات متحده ارائه کرده که شامل بازگشایی تنگه هرمز در برابر غرامت و رفع تحریمهاست. استفاده از کانالهای واسطهای نشان میدهد تهران میکوشد از تعهدات علنی پرهیز کند و در عین حال بهای سیاسی و مالی بگیرد. در مقابل، تحلیلگران میگویند واشنگتن ممکن است از واسطهها برای سنجش آمادگی ایران برای امتیازدهی واقعی استفاده کند، نه صرفاً بازتکرار شروط قدیمی.
موانع پابرجا: غنیسازی و سرنوشت اورانیوم غنیشده
با وجود سخن گفتن از پیشرفت، بار دیگر به موانع پیش روی بازگشایی تنگه هرمز اشاره شد و اینکه مذاکره بر سر غنیسازی اورانیوم و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده، بدون دستیابی به توافق نهایی، ادامه دارد. این مانع، هسته اصلی بحران را بازتاب میدهد: تهران خواهان به رسمیت شناخته شدن عملی حق خود در غنیسازی است، در حالی که واشینگتن تضمینهایی میخواهد که مانع نزدیک شدن ایران به توانمندیهای نظامی شود. هر فرمول خاکستری میتواند با نخستین آزمون، بحران را بهسرعت بازگرداند.
تهدید به حملات تازه… و مهلت ۳۰ روزه
گزارشهایی منتشر شد درباره مذاکراتی که بازگشایی تنگه را به رفع «محاصره» و عقبنشینی نظامی در مهلتی ۳۰ روزه گره میزند؛ همزمان با تهدیدهای آمریکا به حملات تازه. پیام دوگانه است: مشوقهایی محدود در برابر تعهدی روشن، و چماق نظامی اگر تهران بار دیگر از تنگه بهعنوان اهرم فشار استفاده کند. هدف از این موازنه آن است که ایران نتواند از آرامش نسبی بهعنوان پوششی برای تجدید آرایش خود بهره ببرد.
واقعاً چه چیزی در حال آزمون است؟
مهمترین پرسش برای ناظران این است: آیا واشنگتن در پی «آتشبس دریانوردی» است که فقط جریان نفت را تضمین کند، یا به دنبال چارچوبی گستردهتر برای مهار برنامه هستهای ایران است؟ حامیان توافق موقت میگویند بازگشایی تنگه هرمز یک اولویت فوری است و به تعویق انداختن پرونده هستهای میتواند به اعتمادسازی کمک کند. مخالفان هشدار میدهند که تهران نفسی تازه خواهد کرد و از هرگونه کاهش تحریمها برای تقویت نفوذ خود و نیروهای نیابتیاش بهره خواهد برد. سه سناریو مطرح است: توافقی کوتاهمدت که کشتیرانی را تثبیت کند، بیآنکه راهحلی هستهای ارائه دهد؛ یا توافقی گستردهتر با سازوکار راستیآزمایی سختگیرانه؛ یا فروپاشی تفاهم و بازگشت تنش نظامی با نخستین اختلاف بر سر غنیسازی و تحریمها.
- مهمترین مواردی که در روزهای آینده زیر نظر خواهد بود: فرمول تمدید، سازوکار تضمین آزادی کشتیرانی، حدود هرگونه کاهش تحریمها و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده.
