تنشهای دیرینه میان واشینگتن و تهران به فاز جدید و بیسابقهای وارد شده است که محور اصلی آن، سرنوشت ”محاصره دریایی” ایران و مدیریت استراتژیکترین آبراه جهان، یعنی تنگه هرمز است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با انتشار بیانیهای دراماتیک، از لغو قریبالوقوع آنچه ”محاصره دریایی شگفتانگیز و بیسابقه” خوانده، خبر داده است؛ پیشنهادی که با شروط سنگین هستهای و امنیتی گره خورده است. در مقابل، تهران با رد لحن دستوری ترامپ، این اقدام را نه یک امتیاز، بلکه توقف یک روند غیرقانونی دانسته و بر آمادگی نظامی خود برای شکستن هرگونه بنبست تأکید کرده است. این گزارش به کالبدشکافی این رویارویی میپردازد؛ جایی که وعده ”بازگشت به خانه” ملوانان، با تهدید به رونمایی از ”بعد سوم قدرت” نظامی ایران روبهرو شده است.
اولتیماتوم ترامپ: پایان محاصره در ازای دفن کامل اتمی
دونالد ترامپ در پیام اخیر خود در شبکه اجتماعی ”تروث سوشیال”، کانون توجهات را به سمت قدرت نیروی دریایی آمریکا و تأثیر محاصره بر اقتصاد و تردد دریایی ایران برد. او با اعلام اینکه محاصره دریایی بیسابقه آمریکا اکنون میتواند برداشته شود، خطاب به کشتیهای گرفتار در منطقه گفت: ”فرآیند حرکت به سمت خانه را آغاز کنید و سلام من را به خانوادههایتان برسانید!” اما این پیشنهاد ”بازگشت به خانه”، مشروط به بازگشایی کامل و بدون قید و شرط تنگه هرمز، حذف تمامی عوارض عبور و مرور و پاکسازی کامل مینهای دریایی توسط ایران شده است.
در لایه دوم این پیام، ترامپ مدعی یک عملیات نظامی پنهان شد؛ او فاش کرد که ۱۱ ماه پیش، بمبافکنهای B2 آمریکا تأسیسات غنیسازی ایران را در زیر کوهها مدفون کردهاند. بر اساس ادعای او، توافقی در جریان است که طبق آن، ایالات متحده و چین — به عنوان تنها قدرتهای دارای تکنولوژی لازم — با هماهنگی ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این ”گرد هستهای” را از زیر آوار خارج و نابود کنند. ترامپ تأکید کرد که در این مرحله ”هیچ پولی مبادله نخواهد شد”، که نشاندهنده تداوم انسداد داراییهای ارزی ایران است.
پاسخ رسمی تهران: لغو محاصره، توقف یک جنایت است، نه امتیاز
واکنش دستگاه دیپلماسی ایران به این ادعاها، ترکیبی از تحقیر لحن ترامپ و تردید در جدیت عملی آن بود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، با بیانی تند اعلام کرد که ایران دیگر زبان ”باید” را از هیچ قدرت غربی نمیپذیرد. او تصریح کرد: ”ما ۴۷ سال پیش با این زبان خداحافظی کردیم.”
بقایی: این محاصره از اساس یک اقدام غیرقانونی بود؛ هم نقض آتشبس بود و هم اخلال در آزادی دریانوردی بینالمللی. اگر آن را بردارند، تنها به یک اقدام غلط پایان دادهاند که نباید از ابتدا انجام میشد
بقایی در واکنش مستقیم به مسئله لغو محاصره دریایی، آن را وظیفه قانونی آمریکا دانست و گفت: ”این محاصره از اساس یک اقدام غیرقانونی بود؛ هم نقض آتشبس بود و هم اخلال در آزادی دریانوردی بینالمللی. اگر آن را بردارند، تنها به یک اقدام غلط پایان دادهاند که نباید از ابتدا انجام میشد.» سخنگوی وزارت خارجه همچنین تأکید کرد که برخلاف ادعاهای ترامپ، تا این لحظه هیچ ”تفاهم نهایی” میان دو کشور صورت نگرفته و تبادل پیامها همچنان بدون رسیدن به نتیجه قطعی ادامه دارد.
جنگ عوارض در هرمز؛ فشار بر مسقط و پافشاری تهران
موضوع تنگه هرمز تنها به بیانیههای توئیتری ختم نشده و به یک تنش دیپلماتیک میان ایران، عمان و آمریکا تبدیل شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماس تلفنی با همتای عمانی خود، موضوع ”آینده مدیریت تنگه هرمز” را بررسی کرد. این در حالی است که واشینگتن با تحریم مرکز ”مدیریت خلیج فارس” ایران، تلاش تهران برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را ”باجگیری” نامیده است.
در اقدامی کمسابقه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، مستقیماً به عمان هشدار داد که هرگونه همکاری با ایران در زمینه دریافت عوارض دریایی، عواقب سنگینی برای مسقط خواهد داشت. در مقابل، عراقچی بر ”مسئولیت حاکمیتی” ایران و عمان بر این آبراه تأکید کرده و خواستار مدیریتی بر اساس قوانین بینالمللی شده است. این تقابل نشان میدهد که لغو محاصره مد نظر ترامپ، در واقع به معنای سلب حاکمیت ایران بر درآمدهای ترانزیت دریایی است.
بعد سوم قدرت؛ تهدید نظامی به شکستن محاصره
در حالی که دیپلماتها بر روی کلمات مانور میدهند، مقامات نظامی ایران لحن تهاجمیتری برگزیدهاند. محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی، صراحتاً اعلام کرد که ایران منتظر اجازه آمریکا برای پایان محاصره نخواهد ماند. او گفت: ”ما این محاصره را چه با گفتگو و چه با نیروی نظامی در هم میشکنیم.”
رضایی با یادآوری درگیریهای پیشین که از آنها بە عنوان ”جنگ ۱۲ روزه” و ”جنگ رمضان” یاد کرده، هشدار داد که ایران آماده رونمایی از ”بعد سوم قدرت” خود است؛ توانمندی نظامی پنهانی که به گفته او تا به حال دیده نشده و میتواند موازنه قوا را در صورت ادامه محاصره تغییر دهد. این موضعگیری نشاندهنده آن است که تهران لغو محاصره دریایی را نه یک هدیه از سوی ترامپ، بلکه حقی میبیند که در صورت لزوم با زور سلاح آن را استیفا خواهد کرد.
بیاعتمادی در تهران؛ از «آرزوهای ترامپ» تا «آمادگی برای جنگ»
رسانههای نزدیک به حاکمیت در ایران، از جمله تسنیم و مهر، ادعاهای ترامپ را ”یکسویه و خودبزرگبینانه” توصیف کردهاند. منابع آگاه در تهران مدعی هستند که موضوع هستهای اساساً در جزئیات مورد بحث قرار نگرفته و ادعاهای ترامپ درباره استخراج مواد هستهای توسط آمریکا و چین، تنها ”آرزوهای شخصی” او برای تحت تأثیر قرار دادن افکار عمومی است.
قالیباف: برنده توافق کسی است که بعد از امضا، خود را بهتر برای جنگ آماده کند
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، نیز با تأکید بر اینکه ”دستاوردها با موشک به دست میآیند”، آب پاکی را روی دست مذاکرهکنندگان ریخت. او با بیان اینکه ایران هیچ گامی پیش از اقدام عملی طرف مقابل برنمیدارد، گفت: ”برنده توافق کسی است که بعد از امضا، خود را بهتر برای جنگ آماده کند.” این اظهارات نشان میدهد که حتی در صورت لغو محاصره دریایی، بدبینی عمیقی بر فضای روابط حاکم است و تهران هرگونه توافق را تنها یک ”آتشبس موقت” میبیند.
بنبست در سایه محاصره
گزارشها نشان میدهد که نقطه ثقل بحران کنونی، ”اراده حاکمیتی” بر تنگه هرمز است. دونالد ترامپ با استفاده از ابزار محاصره دریایی، سعی دارد ایران را به پذیرش یک توافق فنی (نابودی مواد هستهای) و اقتصادی (تردد رایگان در هرمز) وادار کند. پیام ”بازگشت به خانه” او، تلاشی برای نشان دادن پایان فشار در صورت تسلیم تهران است.
اما در جبهه مقابل، ایران لغو محاصره را پیششرط هرگونه تفاهم میداند و همزمان بر حق خود برای دریافت عوارض و مدیریت آبراه تأکید دارد. گره اصلی این بنبست، داراییهای بلوکه شده ایران است؛ جایی که ترامپ بر ”عدم مبادله پول” اصرار دارد و ایران آن را نشانه عدم جدیت واشینگتن میبیند.
اکنون منطقه در وضعیتی معلق میان ”دیپلماسی و باروت” قرار دارد. اگر لغو محاصره دریایی به معنای واقعی و بدون قید و شرطهای محدودکننده حاکمیت انجام نشود، تهدیدات مقامات نظامی ایران مبنی بر استفاده از ”بعد سوم قدرت” میتواند تنگه هرمز را به صحنه یک رویارویی مستقیم تبدیل کند. دنیای بینالملل اکنون چشم به ”اتاق وضعیت” کاخ سفید دوخته است تا ببیند آیا ترامپ واقعاً محاصره را لغو خواهد کرد یا این پیام تنها پردهای جدید از استراتژی فشار حداکثری برای گرفتن امتیازات بیشتر بوده است. تهران نشان داده است که میان ”تفاهم” و ”تقابل”، مرز باریکی به نام ”احترام به حاکمیت” و ”رفع واقعی محاصره” قائل است.
