در حالی که واشنگتن روز چهارشنبه از دستیابی به یک توافق آتشبس میان دولتهای لبنان و اسرائیل خبر داده بود، سخنرانی تند و قاطع شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، این خوشبینیهای دیپلماتیک را با چالشی جدی مواجه کرد. رد صریح این طرح از سوی بانفوذترین نیروی نظامی و سیاسی لبنان، نه تنها چشمانداز توقف درگیریها را تیره کرده، بلکه بحران منطقهای را که از فروردین ماه با آغاز جنگ مستقیم میان ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران وارد فاز جدیدی شده بود، به گرهگاهی پیچیدهتر رسانده است.
تقابل روایتها: صلح مشروط در برابر تسلیم تحقیرآمیز
هسته اصلی توافق پیشنهادی واشنگتن بر دو پایه استوار بود: توقف کامل حملات موشکی حزبالله به شمال اسرائیل و عقبنشینی نیروهای این گروه به پشت رودخانه لیتانی. ایالات متحده مدعی است که این طرح، مسیر را برای بازگشت آوارگان در هر دو سوی مرز هموار میکند. اما نعیم قاسم در بیانیهای که از شبکه المنار قرائت شد، این توافق را ”شرمآور” توصیف کرد و آن را ”نقشه راهی برای نابودی بخشی از مردم لبنان و به بردگی کشیدن بقیه” خواند.
دبیرکل حزبالله با رد هرگونه عقبنشینی از جنوب لبنان، تصریح کرد که خلع سلاح یا عقبنشینی در شرایطی که منطقه زیر آتش قرار دارد، به معنای ”تحقق اهداف دشمن” است. این موضعگیری نشاندهنده یک بنبست راهبردی است؛ جایی که اسرائیل خروج حزبالله از مرز را شرط بقای امنیت شمال خود میداند و حزبالله حضور در این منطقه را ضامن بازدارندگی و موجودیت لبنان تلقی میکند.
بیروت در دوراهی؛ فرصت آخر جوزف عون
در سوی دیگر این بحران، دولت مرکزی لبنان در وضعیت دشواری قرار گرفته است. جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، با لحنی هشدارآمیز این توافق را ”آخرین فرصت” برای دستیابی به یک آتشبس جامع خوانده است. او با تاکید بر اینکه نتایج دور چهارم مذاکرات حاوی نکات مهمی به نفع لبنان است، مسئولیت هرگونه شکست در این مسیر را بر عهده طرفی دانست که پاسخ مثبت ندهد.
نکته قابل تامل در اظهارات رئیسجمهور لبنان، اشاره به نقش دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به عنوان ”ضامن مستقیم” اجرای این توافق است. این موضوع نشاندهنده تلاش بیروت برای وارد کردن وزن سیاسی واشنگتن به منظور مهار حملات اسرائیل است؛ تلاشی که به نظر میرسد با مخالفت صریح حزبالله، عملاً کارایی خود را در میدان نبرد از دست داده است.
متغیر تهران و استراتژی ”وحدت میدانها”
رد طرح آتشبس از سوی حزبالله را نمیتوان جدا از اتمسفر کلی جنگ منطقهای تحلیل کرد. این درگیریها که اکنون وارد ماه سوم خود پس از آغاز جنگ گسترده ایران با محور آمریکا-اسرائیل شده، به یک بازی شطرنج فرسایشی تبدیل شده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای رسمی، بر توقف فوری حملات و تخلیه سرزمینهای اشغالی لبنان تاکید کرده است.
موضع تهران و به تبع آن حزبالله، بر یک اصل استوار است: ”آتشبس باید شامل تمامی جبههها باشد.” این استراتژی که به ”وحدت میدانها” شهرت یافته، مانع از آن میشود که لبنان به صورت مجزا از پروندههای دیگر منطقه (از جمله درگیریهای مستقیم ایران و اسرائیل) به توافق برسد. نعیم قاسم با صراحت اعلام کرد که تا زمان ادامه بمباران روستاهای لبنان، شهرهای شمال اسرائیل امنیت نخواهند داشت؛ پیامی که نشاندهنده پیوستگی امنیت منطقهای از نگاه محور مقاومت است.
شکاف در تلآویو؛ اعتراض راستگرایان افراطی
جالب اینجاست که طرح آتشبس واشنگتن، نه تنها در بیروت با مخالفت روبرو شده، بلکه در داخل کابینه اسرائیل نیز شکافهای عمیقی ایجاد کرده است. ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، این توافق را ”اشتباهی فاحش” خوانده و مدعی شده است که ارتش لبنان توانایی یا اراده اجرای خروج حزبالله را ندارد.
او با متهم کردن دولت لبنان به مشارکت با حزبالله، هشدار داده است که این توافق صرفاً به حزبالله فرصت بازسازی و قدرتمندتر شدن میدهد. این مخالفتهای داخلی در اسرائیل، همسو با تداوم حملات ارتش این کشور در جنوب لبنان، نشان میدهد که حتی در صورت پذیرش دیپلماتیک، اجرای عملی توافق بر روی زمین با موانع ساختاری روبروست.
میدان علیه دیپلماسی
آنچه از فضای کنونی استنباط میشود، شکست مدل دیپلماسی ”میانجیگرایانه” واشنگتن در برابر واقعیتهای سخت ”میدانی” است. حزبالله با پیوند زدن امنیت شمال اسرائیل به امنیت جنوب لبنان و تاکید بر ادامه مقاومت تا رفع کامل اشغالگری، عملاً توپ را به زمین واشنگتن و تلآویو بازگردانده است.
در حالی که اسرائیل بر ایجاد یک ”منطقه امنیتی” در جنوب لبنان اصرار دارد، حزبالله این اقدام را تهدیدی موجودیتی میبیند. از سوی دیگر، اصرار نعیم قاسم بر اینکه ”نتایج مذاکرات مستقیم پوچ و تحقیرآمیز است”، ضربه سنگینی به تلاشهای دولت جوزف عون برای میانجیگری میان منافع ملی لبنان و فشارهای بینالمللی وارد کرده است.
در نهایت، به نظر میرسد خاورمیانه در آستانه تابستانی داغتر قرار دارد. با رد طرح آتشبس، اکنون نگاهها به میدان نبرد دوخته شده است؛ جایی که هواپیماهای اسرائیلی به بمباران جنوب ادامه میدهند و حزبالله بر تداوم حملات موشکی خود پافشاری میکند. در این میان، نقش دونالد ترامپ به عنوان ضامن توافق، پیش از آنکه محک بخورد، با “نه” قاطع حزبالله روبرو شده است. سوال اساسی اینجاست که آیا دیپلماسی میتواند راهی برای خروج از این بنبست بیابد، یا اینکه زبان اسلحه همچنان تنها ابزار تعیینکننده در مرزهای لبنان و اسرائیل باقی خواهد ماند؟
