«اگر به درخت نرسی، چیزی به تو نمیدهد»؛ این را ماهر آغا، کشاورزی که مالک سه هکتار زمین زیر کشت درختان زیتون است، میگوید و از دشواریهایی سخن میگوید که اکنون در فصل برداشت با آن روبهروست؛ دشواریهایی که محصول او را تهدید میکند، همانطور که محصول بیشتر کشاورزانی را که با همین مشکلات دستوپنجه نرم میکنند، به خطر انداخته است.
کاهش تولید
علاوه بر تغییرات اقلیمی که به کاهش تولید زیتون در سوریه دامن زده است، کشاورزان با دشواری در تأمین نهادههای تولید، افزایش بهای سوخت و هزینههای حملونقل، و نیز بالا رفتن هزینههای روغنکشی روبهرو هستند؛ آن هم در سایه نبود حمایت دولتی از کشاورزان.
آغا در گفتوگو با «الحل نت» گفت: «از زمان آغاز برداشت در ماه گذشته، از افزایش همه هزینههای تولید رنج میبریم. با قیمتهای فعلی نمیتوانیم بفروشیم، چون هزینههای حملونقل، روغنکشی و دستمزد نیروی کار همگی بهطور چشمگیری افزایش یافتهاند و هیچ حمایت دولتیای هم وجود ندارد.»
آغا اشاره کرد که تولیدکنندگان بهدلیل بالا بردن قیمت روغن زیتون مورد انتقاد قرار میگیرند، اما تأکید میکند که جز افزایش قیمتها چارهای ندارد، زیرا هزینهها بالا رفته و طبیعتاً مصرفکننده آن را میپردازد؛ بهویژه با نبود حمایت دولتی از کشاورز و تأمین نهادههای تولید برای کاهش هزینهها.
افزایش هزینهها
او در اینباره افزود: «قطعاً هرگونه کاهش در هزینههای تولید به سود مصرفکننده خواهد بود و برعکس؛ چون وقتی هزینهها بالاست، مصرفکننده آن را میپردازد. زیاد درباره وعدههای مربوط به تأمین نهادهها و سوخت با قیمت یارانهای شنیدهایم، اما جز وعده چیزی دریافت نکردهایم.»
بسام طعمه، وزیر نفت سوریه، نبود حمایت از کشاورزان از طریق سوخت یارانهای را با کاهش میزان فرآوردههای نفتی در دسترس دولت توجیه کرد.
طعمه در اظهاراتی که روزنامه محلی «الوطن» نقل کرده، گفت میزان بنزین موجود برای توزیع در حال حاضر روزانه ۳.۵ میلیون لیتر است، در حالی که نیاز به ۴.۵ میلیون لیتر میرسد؛ و اشاره کرد که توزیع این ماده با سرعت بیشتر ممکن نیست، مگر با افزایش تزریق که به گفته او در حال حاضر ممکن نیست.
او درباره گازوئیل افزود: «برای اطلاع، بخش حملونقل ۴۴ درصد از کل گازوئیل توزیعشده را مصرف میکند و ما گازوئیل را بهصورت سهمیهای کلی به استان تحویل میدهیم و کمیته سوخت استان همه اختیارات را برای حمایت از هر بخشی که بخواهد دارد. ما همچنین مقادیر توزیع را برای حمایت از روغنکشیها و نیز تسریع در توزیع گازوئیل گرمایشی افزایش دادهایم.»
حسام خطیب، کشاورزی که در طرطوس باغ زیتون دارد، تأکید میکند که تغییرات اقلیمی بهشدت بر کاهش تولید اثر گذاشته است، با وجود آنکه درختان زیتون به انعطافپذیری در برابر کمآبی و خشکسالی معروفاند.
درخت زیتون یکی از کهنترین و نمادینترین محصولات در مناطق مدیترانهای بهشمار میرود. فینیقیها بودند که کشت درخت زیتون را در مناطق دریای مدیترانه توسعه دادند و پس از آن این درخت در اروپا، بهویژه اسپانیا، گسترش یافت؛ کشوری که اکنون بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده جهان است.
همچنین بخوانید: میان حمایت از شهروند و حمایت از تولیدکننده.. تصمیمهای دولت بر رنج سوریها میافزاید
یکی از آفتهایی که زیتونکاران در سوریه نتوانستهاند با آن مقابله کنند و بر تولید امسال اثر گذاشته، به گفته کشاورزان، کرم میوه زیتون است؛ این آفت شروع به ظهور کرده و اگر با آن مقابله نشود، به احتمال زیاد اثر منفی بر تولید خواهد گذاشت. ناتوانی کشاورزان در مبارزه با آن به دلیل در اختیار نداشتن تلههای فرمونی است که پیشتر از سوی اداره حفاظت در مدیریت کشاورزی توزیع میشد.
خطیب در گفتوگو با «الحل نت» گفت: «تنها منبع درآمد ما در معرض تهدید است. از زمان پدربزرگهایمان جز کشت زیتون و تجارت روغن، حرفه یا کاری نشناختهایم. اکنون با کاهش بیسابقه تولید روبهرو هستیم و افزایش هزینهها هم بر رنج ما افزوده است. در نهایت هم متهم میشویم که قیمتها را بالا بردهایم. حقیقت این است که راه دیگری وجود ندارد، چون هزینههای تولید همه را فرسوده کرده است.»
کمبود نیازهای اساسی
در آغاز سال جاری، هیئت وزیران با توصیه کمیته اقتصادی مبنی بر تأیید پیشنهاد وزارت کشاورزی و اصلاحات ارضی برای تمدید تصمیمهای وزارت اقتصاد و تجارت خارجی درباره ممنوعیت صادرات چند ماده، از جمله روغن زیتون، تا پایان سال ۲۰۲۲ موافقت کرد؛ چه بهصورت فلهای و چه بستهبندیشده در ظروفی با گنجایش بیش از ۵ لیتر.
در سال ۲۰۱۲، سوریه از نظر تولید روغن زیتون در رتبه پنجم جهان قرار گرفت و میزان تولید آن سالانه به ۲۰۰ هزار تن رسید. پیش از آن تونس، یونان، ایتالیا و اسپانیا قرار داشتند، اما ضربههای پیاپی واردشده به کشاورزان شاید باعث شود رتبه این کشور در سال جاری بهدلیل کاهش تولید زیتون تنزل یابد.
در تحول تازهای در سال جاری، عبیر جوهر، مدیر دفتر زیتون در وزارت کشاورزی، در اظهاراتی به روزنامه محلی «الوطن» در اواسط ماه مه گذشته گفت که حمایت از گازوئیل و کودهای کشاورزی در حال حاضر به برخی محصولات کشاورزی خاص مانند گندم و مرکبات اختصاص یافته است، اما زیتون همچنان از این حمایت مستثناست.
جوهر توضیح داد که دولت برای کشاورزان مرکبات، در زمینه کود، حمایت ارائه کرده است؛ زیرا کشت مرکبات در دو استان متمرکز است که سطح زیر کشت آنها از زیتون کمتر است، در حالی که زیتون در همه استانهای سوریه کشت میشود. همچنین چون ذخایر کود کافی نیست، حمایت از مرکبات آسانتر از حمایت از زیتون است.
جوهر همچنین اشاره کرد که وزارت کشاورزی به بهبود شرایط و فراهم شدن مواد در آینده برای کمک به زیتونکاران امید بسته است. او افزود جایگزین کودهای نیتروژنی «آزوتی» که بانکهای کشاورزی توزیع میکنند و زیتونکاران میتوانند از آن استفاده کنند، کودهای آلی است؛ زیرا این نوع کودها بهطور گسترده در دسترساند و قیمتشان از دیگر انواع کودهایی که وزارتخانه ارائه میدهد کمتر است.
افزایش قیمت حلبی روغن
ایهم حامد، مدیر کشاورزی سویدا، در گفتوگو با روزنامه محلی «الوطن» در یکشنبه گذشته توضیح داد که کاهش تولید زیتون در سال جاری بهدلیل کمبود بارندگی در دو سال گذشته بوده است. او اشاره کرد که برآورد تولید زیتون در استان سویدا در این فصل بهتنهایی حدود ۷۸۰۳ تن برای سطح زیر کشت ۹۹۸۴ هکتاری میرسد که از این میزان ۱۶۴۰ تن زیتون سفرهای و ۶۱۶۵ تن برای روغن است و پیشبینی میشود مقدار روغن حاصل به حدود ۱۲۰۰ تن برسد.
در همین زمینه، زیتونکاران در استان تأکید کردند که در انتظار تعیین نرخ روغنکشی زیتون هستند، بهویژه آنکه نرخ سال گذشته در حق آنان ناعادلانه بود؛ به این صورت که برای هر کیلو ۱۶۵ لیره تعیین شد، مشروط بر آنکه تفاله برای صاحب روغنکشی باشد، و ۲۰۰ لیره برای روغنکشی هر کیلو اگر تفاله برای کشاورزان باشد.
کشاورزان خاطرنشان کردند که همه این هزینهها، بهعلاوه دستمزد هرس، سمپاشی و نیز شخمزنی، ناگزیر آنان را به افزایش قیمت فروش روغن زیتون برای جبران هزینهها سوق خواهد داد؛ روغنی که قیمت هر حلبی آن در سال گذشته بین ۲۷۵ هزار تا ۳۵۰ هزار لیره در نوسان بود.
آمارهای شورای بینالمللی زیتون برای فصل ۲۰۲۰-۲۰۲۱ نشان میدهد که سوریه در میان کشورهای عربی از نظر سرانه مصرف روغن زیتون در رتبه نخست قرار دارد. بر اساس آمار این شورا، که یک سازمان بیندولتی بینالمللی متشکل از ۴۴ کشور است و ۹۸ درصد تولید جهانی روغن زیتون را در اختیار دارد، سرانه مصرف روغن زیتون در سوریه با ۴.۶ لیتر در سال، بالاترین رقم در جهان عرب و چهارمین در جهان است.
گفتنی است که شمار درختان زیتون در سوریه، بنا بر آمار وزارت کشاورزی، به حدود ۱۰۶ میلیون درخت میرسد که ۸۲ میلیون اصله از آنها بارور هستند. کشت زیتون در منطقه شمالی، یعنی ادلب و حلب، ۴۶ درصد؛ در منطقه مرکزی، یعنی حمص و حماه، ۲۴ درصد؛ در منطقه ساحلی، یعنی طرطوس و لاذقیه، ۱۸ درصد؛ و در منطقه شرقی، یعنی دیرالزور، حسکه و رقه، ۲ درصد را تشکیل میدهد. مناطق جنوبی، یعنی درعا و سویدا، نیز بهتازگی با آهنگ بالای کشت، ۱۰ درصد را به خود اختصاص دادهاند؛ امری که تولید مورد انتظار را در سال جاری به بیش از ۸۰۰ هزار تن میوه و حدود ۱۲۵ هزار تن روغن زیتون رسانده است.
شاید برایتان جالب باشد: «ماته قطع شده».. محبوبترین نوشیدنی مردمی سوریه با بحران روبهرو است
