با درگذشت عبد ربه منصور هادی، رئیسجمهور پیشین یمن، در ۸۱سالگی، این کشور صفحهای را ورق میزند که با یکی از پیچیدهترین دورههای سیاسیاش از زمان تحقق وحدت یمن در سال ۱۹۹۰ گره خورده بود؛ دورهای که با انتقال مسالمتآمیز قدرت پس از اعتراضات ۲۰۱۱ آغاز شد و به جنگی طولانی انجامید که پیامدهای آن همچنان بر کشور سایه افکنده است.
ریاستجمهوری یمن پنجشنبه گذشته اعلام کرد هادی در پایتخت عربستان سعودی، ریاض، درگذشته است؛ آن هم پس از سالها دوری از صحنه سیاست، از زمانی که در آوریل ۲۰۲۲ اختیارات خود را به شورای رهبری ریاستجمهوری واگذار کرد.
هادی از چهرههایی است که نامش با مقاطع سرنوشتساز در تاریخ معاصر یمن گره خورده است؛ از حضور در نهاد نظامی پیش از وحدت، تا نزدیک به ۱۸ سال معاونت رئیسجمهور، و سپس ریاست کشور در دوره انتقالی پس از کنارهگیری علی عبدالله صالح، رئیسجمهور فقید.
از معاون رئیسجمهور تا رئیسجمهوری توافقی
هادی در سال ۱۹۴۵ در استان ابین در جنوب کشور به دنیا آمد و پیش از آنکه پس از وحدت یمن به صف مقدم فعالیت سیاسی راه پیدا کند، نامش در نهاد نظامی مطرح شده بود.
پس از جنگ تابستان ۱۹۹۴، او به سمت معاون رئیسجمهور منصوب شد و تا آغاز اعتراضات مردمی سال ۲۰۱۱ در این سمت باقی ماند.
با امضای ابتکار خلیجی، قدرت به او منتقل شد تا بهعنوان رئیسجمهوری توافقی در دوره انتقالی فعالیت کند؛ سپس در فوریه ۲۰۱۲ در انتخاباتی با نامزدی واحد و با حمایت گسترده منطقهای و بینالمللی، به ریاستجمهوری رسید.
هادی در سالهای نخست زمامداری خود بر بازسازی ساختار ارتش و برگزاری کنفرانس گفتوگوی ملی فراگیر، بهعنوان چارچوبی برای ترسیم آیندهای سیاسی جدید برای کشور، تکیه کرد؛ اما تحولات بعدی، یمن را به مسیری دیگر کشاند.
سقوط صنعا و آغاز جنگ
یورش گروه «حوثی» وابسته به تهران به پایتخت، صنعا، در سپتامبر ۲۰۱۴، مهمترین نقطه عطف دوران ریاستجمهوری هادی بود.
چند ماه پس از تشدید تنشهای سیاسی و نظامی، دولت کنترل خود بر نهادهای حکومتی را از دست داد و سپس رئیسجمهور در حصر خانگی قرار گرفت، پیش از آنکه در اوایل سال ۲۰۱۵ راهی عدن شود.
با گسترش دامنه درگیریها، هادی همزمان با آغاز عملیات «طوفان قاطعیت» به رهبری عربستان سعودی به ریاض رفت و در تمام سالهای جنگ، مرجع سیاسی قدرتی بود که از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته میشد.
با وجود آنکه دولت او همچنان از سوی سازمان ملل متحد و جامعه جهانی به رسمیت شناخته میشد، ریاستجمهوریاش پیوسته بهدلیل ناکارآمدی نهادهای دولتی و شکافهای موجود میان نیروهای مخالف گروه «حوثی» با انتقاد روبهرو بود.
میراثی محل مناقشه
هادی میراثی سیاسی از خود بر جای گذاشت که همچنان محل بحث میان یمنیهاست. حامیانش معتقدند او کشوری بحرانزده را تحویل گرفت و توانست مشروعیت نهادهای آن را در مجامع بینالمللی حفظ کند؛ اما منتقدانش میگویند کندی در تصمیمگیری و ناتوانی او در مدیریت موازنههای داخلی، به تسریع فروپاشی دولت و گسترش نفوذ گروه «حوثی» کمک کرد.
همزمان با اعلام خبر درگذشت او، منابع محلی در استان إب گزارش دادند که گروه «حوثی» شماری از شهروندان را ربوده و خانههایی را در شهرستان الظهار محاصره کرده است؛ اقدامی که در پی برگزاری نماز غایب برای رئیسجمهور فقید انجام شد و نشان میدهد جدال بر سر دوره زمامداری او، حتی پس از مرگش نیز همچنان در صحنه یمن ادامه دارد.
با درگذشت هادی، آخرین رئیسجمهوری که یمن متحد را زیر چتر شناسایی کامل بینالمللی رهبری کرد، از صحنه کنار میرود؛ پیش از آنکه کشور وارد مرحله جنگ و چنددستگی شود. او پشت سر خود تجربهای سیاسی بر جای گذاشت که در هر خوانش از تاریخ یمن در دو دهه اخیر، حضوری پررنگ خواهد داشت.
