روزنامه اسرائیلی «جروزالم پست» به نقل از مقامهای اسرائیلی گزارش داد تفاهمی که در حال شکلگیری میان ایالات متحده و ایران است، در تلآویو «توافقی بد» تلقی میشود؛ زیرا بر پرونده هستهای متمرکز است، بیآنکه به موضوعاتی بپردازد که اسرائیل آنها را اساسی میداند؛ از جمله برنامه موشکی ایران و شبکه متحدان منطقهای تهران.
به نوشته این روزنامه، یک مقام اسرائیلی گفته است این توافق هنوز نهایی نشده، اما ممکن است بر توان اسرائیل برای اقدام نظامی در منطقه و نیز بر ماهیت عملیاتی که در آینده انجام خواهد داد، بهویژه در صحنه لبنان، اثر بگذارد.
این روزنامه افزود مقامهایی در نهاد امنیتی اسرائیل ابراز نگرانی کردهاند که هرگونه تفاهم هستهای که شامل رسیدگی به پرونده موشکهای بالستیک یا «نیروهای نیابتی منطقهای» ایران نباشد، تهدیدهای اصلی را از نگاه آنها خارج از چارچوب رسیدگی باقی بگذارد.
اختلافی فراتر از پرونده هستهای
اسرائیل بر این باور است که هر توافقی که تنها به برنامه هستهای ایران محدود شود، پروندههای اساسی را بیرون از معادله نگه میدارد؛ مهمترین آنها برنامه موشکهای بالستیک و حمایت ایران از گروههای مسلح در منطقه، از جمله «حزبالله» لبنان.
به گفته مقامهای اسرائیلی، حتی حذف ذخایر اورانیوم غنیشده یا اعمال محدودیت بر فعالیتهای هستهای نیز نگرانیهای اسرائیل را برطرف نخواهد کرد، مگر آنکه با ترتیباتی درباره نفوذ منطقهای ایران و توانمندیهای نظامی متعارف آن همراه باشد.
در همین چارچوب، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نشستی محدود با حضور وزیران و مقامهای امنیتی برگزار کرد تا پیامدهای تفاهم جاری میان واشنگتن و تهران و بازتابهای احتمالی آن بر امنیت اسرائیل را بررسی کند.
لبنان در کانون اعتراض
این روزنامه اشاره میکند که نگرانی اسرائیل همچنین بر این احتمال متمرکز است که توافق بر آزادی عمل نظامی اسرائیل در لبنان اثر بگذارد، بهویژه در سایه رویارویی ادامهدار با «حزبالله».
بر اساس برآوردهای امنیتی اسرائیل که این روزنامه نقل کرده، تهران در پی آن است که «حزبالله» را در چارچوب ترتیبات آتشبس بگنجاند و مانع ادامه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان شود؛ موضوعی که تلآویو قاطعانه با آن مخالفت میکند.
اسرائیل بر این باور است که پیوند دادن جبهه لبنان به تفاهم آمریکا و ایران، به «حزبالله» نوعی حمایت سیاسی غیرمستقیم میبخشد و توان اسرائیل را برای اجرای عملیاتی که ضروری میداند تا از توسعه توانمندیهای نظامی این گروه جلوگیری کند، محدود میسازد.
این اختلاف از تفاوتی بنیادین در نگاه دو طرف به توافق پرده برمیدارد؛ ایران آن را مدخلی برای آرامسازی فراگیر میبیند که میدانهای مختلف درگیری مرتبط با آن را در بر میگیرد، در حالی که اسرائیل میکوشد میان پرونده هستهای ایران و دیگر جبهههای منطقهای تفکیک قائل شود.
تردیدها درباره نیتهای ایران
در عین حال، نهادهای اسرائیلی تردید خود را نسبت به آمادگی ایران برای کنار گذاشتن نهایی پروژه هستهایاش پنهان نمیکنند. این تردیدها بر این باور ریشهدار در محافل تصمیمگیری تلآویو استوار است که تهران از توافقهای مرحلهای برای خرید زمان و کاهش فشارهای بینالمللی استفاده میکند، بیآنکه بهطور کامل از زیرساختی که به آن امکان میدهد در آینده فعالیتهای هستهای خود را از سر بگیرد، دست بکشد.
کارشناسان اسرائیلی بر این باورند که چالش واقعی نه در انتقال یا امحای اورانیوم غنیشده، بلکه در ایجاد نظامی برای نظارت و بازرسی است که تضمین کند تأسیسات دوباره راهاندازی نشوند یا تولید سانتریفیوژها در مرحلهای بعد از سر گرفته نشود.
محافل اسرائیلی همچنین پرسشهایی درباره سرنوشت تأسیسات هستهای ایران که در جریان جنگ آسیب دیدهاند مطرح میکنند و میپرسند آیا توافق اجازه خواهد داد این تأسیسات با عنوان استفادههای غیرنظامی بازسازی شوند یا نه.
میان واشنگتن و تلآویو
با وجود حمایت مستمر آمریکا از اسرائیل، مواضع اخیر بازتابدهنده گسترش شکاف میان اولویتهای دولت دونالد ترامپ و دولت اسرائیل است.
واشنگتن در حال حاضر بر تثبیت توقف جنگ، بازگرداندن ثبات به بازارهای انرژی و گشودن باب مذاکره درباره پرونده هستهای تمرکز دارد، در حالی که تلآویو معتقد است هر توافقی که به موشکهای ایران و متحدان تهران در منطقه نپردازد، از منظر امنیتی ناقص خواهد بود.
از این رو، به نظر نمیرسد اعتراض اسرائیل متوجه اصل توافق بهخودیخود باشد، بلکه بیشتر بازتابدهنده این نگرانی است که تفاهم آمریکا و ایران به بازترسیم قواعد درگیری در منطقه به شکلی بینجامد که آزادی عمل اسرائیل را محدود کند؛ بهویژه در لبنان که به نخستین میدان آزمون حدود و ثغور توافق جدید تبدیل شده است.
