پرونده هستهای ایران تنها یک روز پس از آغاز مسیر تفاهم میان واشنگتن و تهران، بار دیگر بهسرعت در کانون توجه قرار گرفت؛ آن هم پس از بروز اختلافی آشکار میان اظهارات دو طرف درباره نتایج آخرین گفتوگوهای سوئیس.
در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میگوید ایران با بازرسیهای هستهای بلندمدت موافقت کرده است، تهران قاطعانه هرگونه تعهد تازه درباره برنامه هستهای خود یا اجازه به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بازدید از سایتهای آسیبدیده در جریان جنگ را رد میکند.
واشنگتن از بازرسی بلندمدت سخن میگوید
ترامپ روز سهشنبه در پیامی در پلتفرم «تروث سوشال» گفت ایران با بازرسی هستهای «برای همیشه» موافقت کرده و این را بخشی از تفاهمهای حاصلشده در گفتوگوهای اخیر دانست.
او افزود پولهای ایران که قرار است آزاد شود، در یک حساب امانی تحت نظارت آمریکا نگهداری خواهد شد و اشاره کرد که این ترتیبات در برابر رفع محاصره دریایی اعمالشده علیه ایران صورت گرفته است.
رئیسجمهور آمریکا همچنین توضیح داد که نیروهای دریایی این کشور با وجود رفع محاصره، در مواضع خود باقی خواهند ماند تا در صورت هرگونه تحول، امکان بازاعمال آن در آینده وجود داشته باشد.
اظهارات ترامپ یک روز پس از آن مطرح شد که جیدی ونس، معاون او، تأکید کرده بود گفتوگوها پیشرفت خوبی داشته و تهران با بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده است؛ اقدامی که او آن را زمینهساز رسیدگی به پرونده هستهای ایران توصیف کرد.
تهران تکذیب میکند
در مقابل، ایران روایت آمریکا را بهطور کامل رد کرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، تأکید کرد که هیأت ایرانی در گفتوگوهای سوئیس درباره جزئیات برنامه هستهای بحث نکرده و هیچ تعهد تازهای نیز درباره بازرسی یا نظارت بینالمللی نداده است.
او افزود که ایران قصد ندارد به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دهد از تأسیسات هستهای که در جنگ اخیر هدف قرار گرفتهاند، بازدید کنند.
بقائی همچنین برگزاری هرگونه دیدار میان هیأت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در حاشیه گفتوگوها را رد کرد.
او تأکید کرد که اولویت کنونی تهران، اجرای بندهای اقتصادی و سیاسی مندرج در یادداشت تفاهم است و پس از آن، هرگونه مذاکره جزئی درباره پرونده هستهای بررسی خواهد شد.
اختلاف بر سر پولهای بلوکهشده هم ادامه دارد
این اختلاف فقط به پرونده هستهای محدود نماند و به موضوع پولهای بلوکهشده ایران نیز کشیده شد. در حالی که ترامپ تأکید کرد منابع آزادشده تحت سازوکار نظارتی آمریکا و از طریق حسابهای امانی نگهداری خواهد شد، تهران تصریح کرد پولهایی که آزاد میشود، بدون هیچ محدودیتی در اختیار کامل ایران خواهد بود.
این اختلاف همزمان با تصمیم وزارت خزانهداری آمریکا برای اعطای معافیت موقت ۶۰ روزه به ایران رخ داده است؛ معافیتی که ادامه صادرات نفت و پتروشیمی را در چارچوب اجرای یادداشت تفاهم امضاشده میان دو طرف مجاز میکند.
بر اساس دادههای بازار انرژی، این اعلام بلافاصله بر قیمتها اثر گذاشت؛ بهطوری که نفت برنت به ۷۷.۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت. این در حالی است که انتظار میرود هرگونه گسترش صادرات ایران در هفتههای آینده، عرضه جهانی را افزایش دهد و در کوتاهمدت بر قیمتها فشار وارد کند.
در سوئیس چه گذشت؟
دور نخست گفتوگوهای ایران و آمریکا در اقامتگاه بورگنشتوک سوئیس برگزار شد و با حضور میانجیهایی از قطر و پاکستان، حدود ۱۸ ساعت ادامه داشت.
این مذاکرات بر سازوکارهای اجرای یادداشت تفاهم امضاشده میان دو طرف متمرکز بود و موضوعاتی چون رفع تحریمها، داراییهای بلوکهشده ایران، تضمین کشتیرانی در تنگه هرمز و همچنین وضعیت لبنان را در بر میگرفت.
در نتیجه این نشستها، گروههای فنی تخصصی برای پیگیری این پروندهها در هفتههای آینده تشکیل شد؛ آن هم در چارچوب مهلت ۶۰ روزهای که قرار است به توافق نهایی میان واشنگتن و تهران منتهی شود.
آزمونی زودهنگام برای تفاهم
تناقض کنونی میان روایتهای آمریکا و ایران نشان میدهد که مسیر رسیدن به توافق نهایی همچنان پرمانع است.
در حالی که واشنگتن میکوشد نشان دهد این تفاهم شامل گامهای سختگیرانه نظارتی بر برنامه هستهای ایران است، تهران تلاش دارد توافق را به جنبههای اقتصادی و رفع محدودیتهای تحمیلشده علیه خود محدود کند، بیآنکه در پروندههایی که اساساً محور مناقشه با آمریکا بودهاند، امتیاز علنی بدهد.
با ادامه گفتوگوهای فنی در سوئیس، هفتههای پیش رو تعیینکننده به نظر میرسد تا روشن شود آیا این اختلاف صرفاً ناشی از تفاوت در تفسیر آن چیزی است که در اتاقهای مذاکره گذشته است، یا نشانهای زودهنگام از شکافهای عمیقتری است که ممکن است رسیدن به توافقی جامع را در مهلت ۶۰ روزه با مشکل روبهرو کند.
