وقوع انفجار و آتشسوزی در دو کشتی حامل گاز در بندر «دمیاط» مصر، فصل جدیدی از تنشهای دریایی در خاورمیانه را گشوده است. این رخداد که در سواحل مدیترانهای مصر و فراتر از جغرافیای سنتی درگیریها در دریای سرخ و خلیج فارس به وقوع پیوست، از چندین جهت حائز اهمیت است. تغییر موضع سریع دولت مصر از «تکذیب اولیه» به «تأیید حمله پهپادی»، در کنار واکنشهای مستقیم ایالات متحده و سکوت معنادار بازیگران منطقهای، نشاندهنده پیچیدگی امنیتی بیسابقهای است که اکنون شریانهای انرژی در شرق مدیترانه را هدف قرار داده است.
جزئیات حادثه؛ از انفجار تا تأیید رسمی
بعدازظهر چهارشنبه هفتم مرداد، گزارشهای اولیه از وقوع آتشسوزی در بندر دمیاط مخابره شد. شرکت خدمات بندری «اینچکیپ» و شرکت امنیت دریایی بریتانیایی «آمبری» به سرعت اعلام کردند که یک مرکز ذخیرهسازی شناور گاز طبیعی مایع (LNG) هدف قرار گرفته است. طبق گزارشهای تکمیلی که در رسانههای داخلی ایران از جمله خبرگزاری «مهر» و نیز در خبرگزاری «رویترز» بازتاب یافت، شناور هدف قرار گرفته، «انرگوس وینتر» (Energos Winter) با پرچم جزایر مارشال و متعلق به شرکت آمریکایی «انرگوس اینفراستراکچر» بوده است. بر اثر این اصابت، آتشسوزی به کشتی دوم یعنی «گسلاگ سالم» (GasLog Salem) که تحت مدیریت یک شرکت یونانی است نیز سرایت کرد.
دولت مصر در ابتدا هرگونه دخالت عامل خارجی را رد کرده بود، اما هیئت وزیران این کشور روز پنجشنبه هشتم مرداد با صدور بیانیهای رسمی اعلام کرد که تحقیقات اولیه نشان میدهد عامل اصلی آتشسوزی، حمله یک پهپاد بوده است. در این بیانیه تأیید شده که تحقیقات برای شناسایی عاملان و حفظ امنیت ملی مصر ادامه دارد. وزارت نفت مصر نیز با انتشار بیانیهای، حضور «کریم بدوی» وزیر نفت در محل حادثه را اقدامی برای مدیریت بحران و اطمینان از عدم توقف خدمات لجستیکی در این بندر حیاتی توصیف کرد.
واکنش ایالات متحده؛ انتساب غیرمستقیم به الگوی پیشین
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنشی سریع به این حادثه اعلام کرد که گزارشهای دقیقی از برخورد پهپاد با نفتکش آمریکایی دریافت کرده است. ترامپ بدون متهم کردن مستقیم یک کشور خاص، این حادثه را به «موارد قبلی» تشبیه کرد؛ عبارتی که در ادبیات سیاسی واشینگتن معمولاً به عملیاتهای منتسب به ایران یا گروههای متحد آن اشاره دارد. ترامپ هشدار داد که «اوضاع سامان خواهد یافت»، که برخی ناظران آن را به معنای احتمال واکنش نظامی یا تشدید فشارهای دیپلماتیک تعبیر کردهاند. همزمان، گزارشهای منتشر شده در برخی رسانههای داخلی ایران نظیر روزنامه «دنیای اقتصاد»، از احتمال پیوند میان این حادثه و تحرکات نظامی در منطقه سخن گفتهاند.
موضع یمن و سیگنالهای ارسالی از تهران
در حالی که نگاهها به سمت گروههای متحد ایران معطوف شده بود، انصارالله یمن به سرعت هرگونه دخالت در این حمله را رد کرد. خبرگزاری «صبا» و «تسنیم» به نقل از یک مقام مسئول در وزارت امور خارجه یمن نوشتند که شایعات مربوط به هدف قرار دادن کشتی در بندر دمیاط «کاملاً بیاساس» است. این مقام یمنی تأیید کرد که عملیاتهای آنها محدود به حوزههای جغرافیایی اعلام شده قبلی و در تقابل با محاصره یمن است.
با این حال، روزنامه «نیویورک تایمز» به نقل از دو مقام ایرانی که نخواستند نامشان فاش شود، نوشت که این حمله پهپادی با هدف نمایش قدرت و هشدار به ایالات متحده طراحی شده است. بر اساس این تحلیل، حمله به دمیاط نشان داد که در صورت تشدید تنشها، کشتیرانی جهانی و تأمین انرژی در مناطقی بسیار فراتر از میدان جنگ فعلی (دریای سرخ و خلیج فارس) میتواند با اختلال جدی روبرو شود. این منابع مشخص نکردند که حمله مستقیماً توسط ایران انجام شده یا گروههای متحد آن، اما تأکید کردند که پیام این انفجار، «تغییر نقشه درگیری» است.
اهمیت راهبردی بندر دمیاط و امنیت انرژی
بندر دمیاط یکی از مهمترین بنادر استراتژیک در شرق مدیترانه و مرکز فرآوری و صادرات مجدد گاز به بازارهای جهانی، به ویژه اروپا است. حمله به این بندر، آن هم در زمان بارگیری در یک ترمینال LNG، امنیت انرژی را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. سایت خبری-تحلیلی «انتخاب» در گزارشی به نقل از «الجزیره» نوشت که اهمیت این حادثه در آن است که هرگونه ناامنی در دمیاط، فراتر از ابعاد داخلی مصر، بر بازارهای جهانی انرژی و خطوط تأمین تأثیر میگذارد.
انتخاب این نقطه برای حمله، نشاندهنده یک «شکست امنیتی» برای پدافند هوایی در منطقهای است که پیش از این امن تلقی میشد. این موضوع شرکتهای کشتیرانی بینالمللی را وادار میکند تا ریسک تردد در بنادر مصر و شرق مدیترانه را دوباره ارزیابی کنند؛ امری که میتواند هزینههای بیمه و ترانزیت را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
مصر در میانه آتش؛ میانجی یا هدف؟
این حادثه مصر را در وضعیت دیپلماتیک دشواری قرار داده است. قاهره در ماههای اخیر نقش میانجی فعال را در درگیریهای منطقهای ایفا کرده و همزمان تلاش کرده روابط خود را با تهران بهبود ببخشد. با این حال، اصابت پهپاد به تأسیسات تحت اجاره مصر در خاک این کشور، یک تعرض آشکار به حاکمیت ملی و امنیت اقتصادی آن محسوب میشود.
تحلیلگران معتقدند که مصر به دلیل محافظهکاری سنتی در سیاست خارجی، احتمالاً از اقدام تلافیجویانه مستقیم خودداری خواهد کرد، اما این حمله میتواند قاهره را به سمت همکاری امنیتی بیشتر با ائتلافهای تحت رهبری آمریکا سوق دهد. از سوی دیگر، اگر ثابت شود که این حمله پیامی از سوی تهران بوده، روابط نوپای ایران و مصر که پس از دههها سردی در حال بازسازی بود، با چالش جدی روبرو خواهد شد.
حمله پهپادی به بندر دمیاط، نمادی از «فرامرزی شدن» تنشهای خاورمیانه است. این رخداد نشان میدهد که ابزارهای نبرد نامتقارن (پهپادها) به بازیگران اجازه میدهند تا بدون پذیرش رسمی مسئولیت، ضربات دقیقی به منافع اقتصادی رقبای خود در نقاط دوردست وارد کنند.
تأخیر مصر در تأیید حمله پهپادی و تکذیب حوثیها، نشاندهنده یک «جنگ اطلاعاتی» در لایههای پنهان این حادثه است. واشینگتن با انتساب تلویحی حمله به ایران، به دنبال اجماعسازی بینالمللی علیه تهران است، در حالی که تهران با استفاده از ابزار «ابهام راهبردی»، به دنبال تحمیل هزینههای جدید به ایالات متحده در مناطق غیرمنتظره است.
در نهایت، بندر دمیاط دیگر تنها یک مرکز تجاری نیست، بلکه به بخشی از «جغرافیای نبرد» تبدیل شده است. این حادثه ثابت کرد که مرزهای امنیت دریایی در خاورمیانه به شدت جابجا شده و هیچ نقطهای در مسیر ترانزیت انرژی، از تنگه هرمز تا کانال سوئز و شرق مدیترانه، از ترکشهای تقابل ایران و آمریکا در امان نخواهد بود. پیامدهای اقتصادی این حمله در روزهای آتی با واکنش بازار انرژی و تغییر مسیر کشتیها، ابعاد واقعی خود را نشان خواهد داد.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
