شواهد میدانی بیانگر آن است که دوران اوج کارایی اهرم فشار رژیم ایران در تنگه هرمز سپری شده است. هرچند نیروهای مسلح وابسته به حکومت تهران در اوایل ماه جاری با موشکهای بالستیک به ۱ ناو هواپیمابر و ۱ ناوشکن هدایتپذیر موشکی ارتش آمریکا حمله کردند، ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا موسوم به “سنتکام” تایید کرد که شناورهای آمریکایی با موفقیت این حملات را دفع کردند. این رویاروییها ثابت کرد که تشدید درگیریهای نظامی توانایی باجخواهی راهبردی برای سران تهران به همراه نیاورده است.
اگرچه رژیم جمهوری اسلامی همچنان توان ایجاد اخلال در خطوط دریانوردی و تهدید زیرساختهای انرژی منطقه را دارد و تردد تجاری در تنگه هرمز هنوز بسیار پایینتر از دوران پیش از جنگ در ماه فوریه است، اما تجربه تاریخ نظامی نشان میدهد ابزارهای جنگی میتوانند بسیار مخرب بمانند در حالی که ارزش راهبردی آنها به دلیل انطباق سریع بازارها افول میکند.
در شرایط کنونی، بازارهای جهانی و قدرتهای رقیب مسیرهای جایگزین را یافتهاند و توان تهران برای تبدیل خسارتهای نظامی به امتیازات پایدار سیاسی عملا فروپاشیده است؛ باجخواهی ناشی از ناامنی دیگر نمیتواند منافع استراتژیک برای حکومت تامین کند.
سازگاری بازار جهانی انرژی و شکست راهبرد باجخواهی
بە گزارش واشینگتن پست پیش از آغاز این جنگ در اواخر ماه فوریه، تنگه هرمز قدرتمندترین ابزار ارعاب ژئوپلیتیک رژیم ایران بود که بدون شلیک حتی ۱ گلوله از آن بهرهبرداری میکرد. در آن مقطع، سالانه حدود ۲۵ درصد از تجارت دریایی نفت خام جهان و ۲۰ درصد از تجارت گاز طبیعی مایع از این آبراه حیاتی عبور میکرد و هراس از بستهشدن تنگه منبع اصلی نفوذ تهران بود. با گذشت بیش از ۶ ماه از اختلال مستمر، جهان فراتر از محاسبات سران رژیم در برابر این بحران مقاومت کرده و بخش بزرگی از هراس اولیه ناشی از ناشناختههای بازار خنثی شده است.
کشورهای حوزه خلیج فارس به سرعت برای دور زدن باجخواهی رژیم اقدامات ملموسی به اجرا گذاشتند. عربستان سعودی ظرفیت خط لوله انتقال نفت شرق به غرب به مقصد بندر ینبع در دریای سرخ را از اوایل جنگ به سقف نهایی رساند و برنامههای توسعه آن را کلید زد. همزمان، امارات متحده عربی حجم بالایی از صادرات نفتی خود را به بندر فجیره در ورای تنگه هرمز منتقل کرده و طرحهای عمرانی تازهای را برای ارتقای ظرفیت آن آغاز نموده است. علاوه بر این، قطر و امارات محمولههای گاز طبیعی مایع را از طریق بارگیری کشتی به کشتی در آبهای آزاد بیرون تنگه جابهجا میکنند تا خطرات تردد در آبراه هرمز را خنثی کنند. این تدابیر با وجود هزینهبر بودن، وابستگی حیاتی اقتصادهای جهانی به این گذرگاه را مهار کرده است.
رونق صادرات نفت آمریکا در برابر فاجعه معیشت مردم ایران
گزارش خبرگزاری رویترز به استناد دادههای موسسه تخصصی ردیابی نفتکشها بنام کپلر نشان میدهد شوک جنگ به اقتصاد ایالات متحده آمریکا آسیب پایداری وارد نکرده است. آمریکا به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان، کمبود صادرات خلیج فارس را برای خریداران جبران کرد؛ چنانکه واردات نفت خام آمریکا توسط پالایشگاههای آسیایی در ماه ژوئیه به بالاترین حد تاریخی یعنی ۲.۳۵ میلیون بشکه در روز رسید. در حالی که خریداران بینالمللی با اتکا به منابع جایگزین مسیرهای خود را تغییر دادهاند، بار سنگین ماجراجوییهای حاکمیت تهران مستقیما بر دوش مردم محروم ایران افتاده است.
طبق گزارش موسسه کپلر، صادرات نفت خام ایران که در ماه مارس حدود ۲ میلیون بشکه در روز بود، پس از بازگشت محاصره دریایی آمریکا، در ماه اوت به رقم نازل ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز سقوط کرد. این انسداد شدید درآمدهای ارزی سبب شد تا نرخ تورم سالانه کشور در ماه ژوئیه به ۶۶ درصد جهش یابد. این بحران اقتصادی هولناک به گرانی سرسامآور، فقر عمومی و آب رفتن سفرههای اقشار زحمتکش ایران انجامیده است؛ مردمی که هیچ نقشی در آتشافروزیهای منطقهای رژیم ندارند اما قربانی اصلی تباهی اقتصادی ناشی از تحریم و جنگ فرسایشی شدهاند.
شکست طرحهای دیپلماتیک و انزوای فزاینده حکومت تهران
سیاست تنشآفرینی رژیم جمهوری اسلامی موجب انسداد کامل روندهای سیاسی شده است. در اواخر ماه ژوئیه، سلطاننشین عمان طرحی منطقهای با پشتوانه کشورهای خلیج فارس برای اداره جمعی و تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز با مشارکت داوطلبانه شرکتهای حملونقل دریایی به تهران پیشنهاد کرد. با این حال، سران رژیم این طرح مصالحهجویانه را رد کردند و بر تسلط انحصاری و نظامی بر گذرگاه اصرار ورزیدند. این رویکرد غیرسازنده بار دیگر ثابت کرد که تهران تمایلی به استقرار ثبات پایدار در منطقه ندارد.
حاکمان ایران کوشیدند با گروگان گرفتن امنیت انرژی همسایگان، واشینگتن را برای امتیازدهی تسلیم کنند؛ زیرا زیرساختهای حیاتی کشورهای خلیج فارس در مجاورت موشکهای سپاه پاسداران قرار دارد. اما این تهدیدها اثری معکوس گذاشت و دولتهای عربی میلیاردها دلار هزینه کردند تا با احداث شاهراههای ترانزیتی جدید، آسیبپذیری خود را در برابر رفتارهای تهاجمی رژیم به حداقل برسانند. این روند گویای آن است که سیاست ارعاب رژیم، کشورهای منطقه را به اتحاد مستحکمتر در برابر خطرات حاکمیت تهران سوق داده است.
بنبست باجخواهی نظامی و تداوم بحران در داخل کشور
هرچند بهای هر بشکه نفت در هفته جاری به مرز ۱۰۰ دلار صعود کرد و رژیم میکوشد با بالا بردن نرخ سوخت، در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر بر تصمیمگیرندگان کاخ سفید فشار آورد، اما گذر زمان هرگز به سود ایران حرکت نمیکند. در حالی که آمریکا ابزارهای متعددی برای مهار فشارهای تورمی در اختیار دارد، هر ماه تداوم بحران، ساختار نحیف اقتصاد ایران را متلاشیتر میکند. اقدامات مخرب نیروهای نیابتی رژیم، از جمله بستهشدن موقت خط لوله شرق به غرب عربستان در پی حملات پهپادی شبهنظامیان وابسته به ایران در عراق و تحرکات حوثیها در دریای سرخ، صرفا واکنشهایی هراسآلود برای سرپوش گذاشتن بر ناکارآمدی اهرم اصلی هرمز است.
استفانی کمپبل، وکیل و تحلیلگر مسائل راهبردی در واشینگتن پست تصریح میکند که ایجاد هرگونه اخلال تازه در تنگه هرمز هیچ امتیاز ملموسی نصیب حاکمیت ایران نخواهد ساخت. ادامه جنگافروزیهای دریایی سپاه پاسداران صرفا ارزش پول ملی را ساقط کرده، تورم ۶۶ درصدی را ماندگار ساخته و میلیونها شهروند ایرانی را با مصایب معیشتی عمیقتر روبهرو نموده است. رژیم ایران در باتلاق سیاستی گرفتار آمده که مهمترین دارایی ژئوپلیتیک کشور را سوزانده و حاصلی جز تباهی اقتصادی برای مردم و ورشکستگی راهبردی برای حکومت در پی نداشته است.
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
- دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
- افول اهرم راهبردی رژیم در تنگه هرمز؛ ماجراجوییهای پرهزینه تهران در برابر رونق صادرات نفت آمریکا
- چشمانداز انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا؛ راههای پیشروی جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت مجلس نمایندگان
- بازتاب سالگرد «زن، زندگی، آزادی»؛ همزمانی اعتصابات مدنی با مطالبه بینالمللی برای پیگرد کیفری آمران سرکوب
