دولت ترکیه در تاریخ ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) ادعاهای مقامات اسرائیلی مبنی بر تلاش آنکارا برای ایجاد پایگاه نظامی دائمی در فرودگاه هوایی ابوالظهور در شمال‌غرب سوریه را به طور رسمی تکذیب کرد. این واکنش رسمی پس از آن صورت گرفت که جنگنده‌های ارتش اسرائیل مواضعی را در این پایگاه هدف حملات سنگین قرار دادند و هم‌زمان، واشینگتن از پیگیری طرحی برای راه‌اندازی یک سازوکار ارتباطی سه‌جانبه میان آنکارا، تل‌آویو و دمشق با هدف پیشگیری از درگیری‌های هوایی ناخواسته در منطقه خبر داد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، اداره ارتباطات ریاست‌جمهوری ترکیه با صدور بیانیه‌ای تفصیلی، ادعاهای مطرح‌شده از سوی دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را کاملاً بی‌پایه و نادرست خواند. در این بیانیه تأکید شده است که طرح چنین مسائلی تنها با هدف توجیه حملات نظامی و نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی سوریه صورت می‌پذیرد. مقامات آنکارا تصریح کردند که همکاری‌های دفاعی ترکیه با دولت جدید دمشق صرفاً به بازسازی نهادهای نظامی، ارائه دوره‌های آموزشی و کمک به برقراری ثبات محدود می‌شود و ارتش ترکیه برنامه‌ای برای استقرار پایگاه هوایی مستقل در فرودگاه ابوالظهور ندارد.
پیش از این، دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در تاریخ ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵) مدعی شده بود که دولت سوریه در آستانه نقض ترتیبات امنیتی پیشین قرار دارد و قصد دارد پایگاه ابوالظهور در حومه حلب را در اختیار یگان‌های نظامی ترکیه قرار دهد. مقامات تل‌آویو با ابراز نگرانی جدی، اعلام کردند که استقرار نیروهای ترکیه در این منطقه را تهدیدی علیه امنیت خود قلمداد می‌کنند. با این حال، مقامات اسرائیلی تاکنون جزئیات یا متنی از توافق مورد ادعا را ارائه نکرده‌اند.
جزئیات حملات هوایی اسرائیل به پایگاه ابوالظهور
به گزارش تلویزیون دولتی سوریه، جنگنده‌های نیروی هوایی اسرائیل در ساعات اولیه بامداد ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵) در ۸ نوبت پیاپی، بخش‌های مختلف پایگاه هوایی ابوالظهور شامل باند فرودگاه، آشیانه‌ها و انبارهای نگهداری تجهیزات را هدف بمباران و شلیک موشک قرار دادند. طبق گزارش‌های میدانی منتشرشده، این حملات خسارات مادی قابل‌توجهی به زیرساخت‌های نوسازی‌شده پایگاه وارد کرده است، هرچند منابع امدادی و درمانی وقوع تلفات جانی را رد کرده‌اند.
بیشتــــر بخوانیـــــد: خروج نام معاون وزیر دفاع سوریه از فهرست سرخ تحت تعقیب ترکیه
پایگاه هوایی ابوالظهور در حومه شرقی استان ادلب و در فاصله‌ای نه‌چندان دور از مرزهای ترکیه واقع شده است. این مرکز نظامی طی سال‌های جنگ داخلی سوریه آسیب‌های زیادی دیده بود و بیش از ۱۰ سال به صورت غیرعملیاتی باقی مانده بود. هرچند در ماه‌های گذشته فعالیت‌هایی برای مرمت باندهای پروازی آن آغاز شده بود، اما ناظران مستقل تأیید کرده‌اند که این پایگاه هنوز شرایط پذیرش عملیات منظم هوایی را پیدا نکرده بود.
موج واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت امور خارجه ترکیه، آنکارا با انتشار بیانیه‌ای، این حملات را نقض آشکار مقررات بین‌المللی و تجاوز به حاکمیت ملی سوریه ارزیابی کرد. هم‌زمان، وزارت امور خارجه سوریه نیز با ارسال نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل متحد، این اقدام را محکوم کرد و خواستار پایان بخشیدن به این‌گونه اقدامات نظامی شد.
در سطح منطقه نیز کشورهای عربستان سعودی، مصر، قطر و پاکستان با صدور بیانیه‌های رسمی جداگانه، حملات هوایی اسرائیل به خاک سوریه را اقدامی خلاف قوانین بین‌المللی خوانده و بر لزوم حفظ ثبات منطقه‌ای تأکید کردند. سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد نیز در بیانیه‌ای از افزایش تنش‌های نظامی میان طرف‌ها ابراز نگرانی کرد و طرفین را به خویشتن‌داری و رعایت اصول عدم مداخله فراخواند.
طرح پیشنهادی واشینگتن برای راه‌اندازی سازوکار رفع تنش
تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه و عراق، در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز در تاریخ ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد که واشینگتن طرحی را برای تأسیس یک مرکز هماهنگی و رفع تنش سه‌جانبه میان ترکیه، اسرائیل و سوریه تدوین کرده است.
این دیپلمات آمریکایی توضیح داد که پرواز جنگنده‌های اسرائیلی در مجاورت مناطق مرزی ترکیه بدون اطلاع‌رسانی قبلی صورت گرفته بود؛ امری که می‌توانست خطر فعال‌شدن پدافند و درگیری ناخواسته هوایی را در پی داشته باشد. وی هدف از تشکیل این سازوکار را تبادل داده‌های پروازی به صورت لحظه‌ای و ممانعت از خطاهای محاسباتی خواند، هرچند هنوز چارچوب حقوقی و محل استقرار این مرکز مورد توافق نهایی قرار نگرفته است.
پیشینه تماس‌های فنی و چالش‌های ترتیبات امنیتی گذشته
برقراری کانال‌های تماس میان ترکیه و اسرائیل در خصوص هماهنگی‌های هوایی مسبوق به سابقه است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در تاریخ ۹ آوریل ۲۰۲۵ (۲۰ فروردین ۱۴۰۴) اعلام کرده بود که مذاکرات فنی میان یگان‌های نظامی دو کشور صرفاً با هدف تأمین امنیت پروازها و پیشگیری از حوادث هوایی انجام می‌شود و ارتباطی با روابط سیاسی دوجانبه ندارد. این مذاکرات فنی متعاقباً در تاریخ ۱۰ آوریل ۲۰۲۵ (۲۱ فروردین ۱۴۰۴) در جمهوری آذربایجان برگزار شده بود.
بیشـــتر بخوانید: آرایش جدید در خاورمیانه؛ پیمان مکە و معمای موازنه در عصر «جنگ کریدورها»
علاوه بر این، در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۶ دی ۱۴۰۴) نیز نمایندگان اسرائیل و سوریه با میانجی‌گری آمریکا در شهر پاریس به تفاهماتی اولیه برای تبادل داده‌های هوانوردی دست یافته بودند، اما رخدادهای اخیر حاکی از آن است که این سازوکارهای مقطعی برای مهار تنش‌های پیچیده میدانی کافی نبوده‌اند.
رقابت‌های راهبردی و چشم‌انداز امنیتی سوریه
تحولات دسامبر ۲۰۲۴ و شکل‌گیری ساختار سیاسی جدید در دمشق، موازنه قوا در منطقه را وارد مرحله‌ای نوین کرده است. ترکیه با پشتیبانی از دولت به رهبری احمد الشرع، برنامه‌های متعددی را در زمینه سازماندهی مجدد ارتش سوریه و مقابله با شبه‌نظامیان در مناطق شمالی دنبال می‌کند و آن را اقدامی در راستای تقویت امنیت مرزهای خود می‌داند.
در مقابل، اسرائیل نسبت به بازسازی توان نظامی سوریه و تعمیق مناسبات امنیتی آنکارا و دمشق ابراز نگرانی می‌کند. نیروهای اسرائیلی از تاریخ ۸ دسامبر ۲۰۲۴ (۱۸ آذر ۱۴۰۳) دامنه استقرار و نظارت خود را در مناطق حائل جنوب سوریه گسترش داده‌اند. در شرایطی که دمشق خواستار خروج نیروهای اسرائیلی و توقف کامل حملات است، تل‌آویو هرگونه تثبیت شرایط را به اعمال محدودیت‌های گسترده تسلیحاتی پیوند زده است؛ وضعیتی که مسیر تلاش‌های دیپلماتیک برای ایجاد ثبات پایدار را دشوار می‌سازد.
