فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا، سنتکام، روز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ ادعای جمهوری اسلامی ایران درباره شلیک موشک به جنگنده اف-۱۶ آمریکایی بر فراز خلیج فارس و فرود اضطراری آن را بهطور کامل رد کرد. به گزارش خبرگزاری رویترز، این نهاد نظامی آمریکا در بیانیهای رسمی تأکید کرد که تمامی جنگندههای ایالات متحده در خاورمیانه در امنیت کامل قرار دارند. رد صریح روایت تهران بار دیگر اعتبار گزارشهای نظامی رسانههای دولتی ایران را در جریان جنگ کنونی زیر سؤال برده است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا، سنتکام، در پیامی که روز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در شبکه اجتماعی اکس منتشر کرد، روایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رسانههای حکومتی ایران درباره هدف قرار گرفتن جنگنده اف-۱۶ را “نادرست” خواند. در بیانیه سنتکام آمده است: “ایران روز گذشته به هیچ جنگنده اف-۱۶ آمریکایی حمله نکرد.” این فرماندهی نظامی همچنین تصریح کرد که “تمامی جنگندههای نظامی آمریکا در خاورمیانه در امنیت هستند و وضعیت و محل استقرار همه آنها مشخص است.”
روایت مبهم و متناقض رسانههای حکومتی ایران
واکنش تند واشینگتن ساعاتی پس از آن منتشر شد که رسانههای دولتی و نیمهرسمی ایران، از جمله خبرگزاریهای ایرنا، مهر، تسنیم و صداوسیما، بیانیهای از سوی روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران درباره حادثهای ادعایی در شامگاه جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ بازتاب دادند. بر اساس این روایت، سامانههای پدافند هوایی مستقر در جنوب ایران جنگنده اف-۱۶ آمریکایی را بر فراز خلیج فارس رهگیری و موشکی به سوی آن شلیک کردهاند. رسانههای حکومتی مدعی شدند انفجار موشک در مجاورت هواپیما موجب آسیب به آن و لغو مأموریتش شده است.
با وجود تبلیغات گسترده رسانههای وابسته به حاکمیت، گزارشهای منتشرشده در تهران از ابهامهای جدی و نبود مستندات مستقل رنج میبرد. به گزارش خبرگزاری آناتولی، ارتش جمهوری اسلامی ایران در بیانیه خود هیچ نامی از فرودگاه محل فرود اضطراری جنگنده نبرد و تنها به عبارت مبهم “نزدیکترین فرودگاههای منطقه” بسنده کرد. افزون بر این، روزنامه تایمز اسرائیل گزارش داد که رسانههای حکومتی همزمان ویدئویی را برای اثبات این ادعا منتشر کردند، اما هیچ نهاد مستقل بینالمللی یا کشور میزبان منطقه وقوع چنین فرودی را تأیید نکرده است.
در کنار روایتسازی درباره جنگنده اف-۱۶، تناقض در انتساب عملیات و همزمانی آن با ادعاهای مشابه نیز بر تردیدها افزوده است. در حالی که خبرگزاریهای داخلی ایران بیانیه را به روابط عمومی ارتش نسبت دادند، سنتکام در پیام راستیآزمایی خود به ادعای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اشاره کرد. همچنین بنا بر گزارش روزنامه جروزالم پست و رسانههای داخلی ایران، این ادعا ساعاتی پس از آن مطرح شد که سپاه پاسداران مدعی سرنگونی پهپاد شناسایی آمریکا بر فراز بندر بوشهر و تنگه هرمز شد؛ ادعایی که مدرک مستقلی برای آن ارائه نشده است.
سابقه ادعاهای ردشده تهران از بحرین تا کویت
تکذیب تازه واشینگتن بخشی از الگویی تکرارشونده از زمان آغاز جنگ کنونی است که در آن رسانههای رسمی جمهوری اسلامی پیوسته از انهدام یا آسیب به تجهیزات پیشرفته آمریکایی خبر میدهند. به گزارش خبرگزاری رویترز، تهران در ماههای گذشته بارها مدعی سرنگونی یا وارد کردن خسارت به جنگندههای ایالات متحده شده است، اما ارتش آمریکا این روایتها را رد کرده است. برای نمونه، در ۲۲ آبان ۱۴۰۵ سپاه پاسداران ادعا کرد رادار هشدار زودهنگام پایگاه آمریکا در بحرین را در واکنش به حمله به دکلی مخابراتی در سیریک منهدم کرده است.
بررسیهای مستقل و واکنش رسمی آمریکا نشان داد که ادعای حمله موفق به بحرین نیز با واقعیت همخوانی نداشته است. سنتکام در ۲۲ آبان ۱۴۰۵ به صدای آمریکا و رادیو فردا اعلام کرد نیروهای آمریکایی ۲ پهپاد انتحاری پرتابشده به سوی بحرین را پیش از اصابت سرنگون کردهاند و هیچ خسارت یا تلفاتی به تجهیزات و نیروهای آمریکا وارد نشده است. افزون بر این، وبسایت درستیسنجی “فکتنامه” بررسی کرد و نشان داد تصویر ماهوارهای منتشرشده از سوی حسابهای نزدیک به جمهوری اسلامی برای اثبات انهدام رادار، جعلی بوده و با دستکاری تصویر آرشیوی گوگل ارث ساخته شده است.
پیش از این نیز ادعاهای جنجالی تهران درباره هدف قرار دادن ناوگان هوایی آمریکا در منطقه با تکذیب یا افشای واقعیتهای متفاوت روبهرو شده بود. در جریان سقوط ۳ جنگنده اف-۱۵ آمریکایی در آسمان کویت در ماههای آغازین جنگ، رسانههای ایران مدعی شدند پدافند این کشور جنگندهها را سرنگون کرده است، اما سنتکام اعلام کرد سقوط این هواپیماها بر اثر آتش خودی پدافند کویت رخ داده است. همچنین ادعاهای مکرر سپاه درباره انهدام جنگندههای اف-۳۵ در پایگاههای منطقهای و مجروح شدن نظامیان آمریکایی در ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نیز از سوی سنتکام رد شد.
جنگ روایتها در بحبوحه بحران اقتصادی و بنبست میدانی
کارشناسان مسائل امنیتی بر این باورند که تولید و بزرگنمایی اخبار پیروزیهای نظامی تأییدنشده از سوی رسانههای حکومتی، کارکردی تبلیغاتی برای مخاطبان داخلی دارد. از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حملات گسترده زیرساختهای نظامی، موشکی و انرژی ایران را زیر فشار شدید قرار داده است. در شرایطی که افکار عمومی داخل کشور با گرانی، محاصره دریایی بنادر و بحرانهای معیشتی دستبهگریبان است، دستگاه تبلیغاتی حاکمیت میکوشد با انتشار گزارشهای بدون سند درباره هدف قرار دادن جنگندههای اف-۱۶ یا پهپادهای امکیو-۹، تصویر برتری دفاعی نشان دهد.
انتشار این ادعاهای بیسند همزمان بر بازارهای جهانی انرژی و مسیرهای هوایی منطقه نیز تأثیر روانی فوری میگذارد. همانگونه که گزارشهای تحلیلی درباره نوسانات نفتی اشاره کردهاند، انتشار خبرهای تأییدنشده درباره اصابت موشک به هواپیماهای رزمی آمریکا بر فراز خلیج فارس، پیش از روشن شدن واقعیت، باعث التهاب موقت در قیمت نفت خام و نگرانی خطوط هوایی میشود. این وضعیت در حالی رخ میدهد که به گفته سنتکام در ۲۴ آبان ۱۴۰۵، جنگندههای اف-۱۶ نیروی هوایی آمریکا همچنان به گشتزنی بر فراز آبهای منطقه و حفاظت از عبور بیش از ۱/۷ میلیارد بشکه نفت شرکای منطقهای ادامه میدهند.
همزمان با تداوم این جنگ روایتها، چشمانداز درگیری نظامی در خاورمیانه همچنان مبهم و خطرناک باقی مانده است. به گزارش خبرگزاری رویترز، جنگی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد تاکنون جان هزاران نفر را گرفته، کشتیرانی در آبراههای حیاتی را مختل کرده و بهای جهانی انرژی را بالا برده است. در چنین فضایی، تکرار ادعاهای غیرمستند از سوی فرماندهان و رسانههای جمهوری اسلامی نهتنها تغییری در موازنه قوای میدانی ایجاد نمیکند، بلکه شکاف اعتبار رسانههای رسمی را عمیقتر و خطر محاسبه اشتباه در آبهای خلیج فارس را بیشتر میسازد.
- تکذیب قاطع آمریکا درباره آسیب دیدن جنگنده اف-۱۶؛ الگوی تکراری ادعاهای بیسند تهران
- آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده برق؛ تناقضگویی مسئولان و تهدید مشترکان خانگی
- شروط ایران سد راه توافق با واشنگتن؛ منطقه در آستانه تنشی با فرجام نامعلوم
- نیروهای وابسته به ایران چگونه در زندگی عراقیها نفوذ میکنند و آزادیهایشان را محدود میسازند؟
- تنش در صفوف مخالفان ترکیه بر سر نقشه راه صلح با اوجالان؛ تلاشهای سیاسی برای بازگشت به میز مذاکره در سایه تردیدها
