سازمان‌های حقوق بشری در ایران در روزهای اخیر از تشدید نگران‌کننده نقض حقوق بشر در این کشور خبر می‌دهند. در تازه‌ترین تحولات امروز، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۸ آبان ۱۴۰۵)، گزارش‌هایی منتشر شده که حاکی از تأیید حکم اعدام یک زندانی با اتهام «جاسوسی» در دیوان عالی کشور و همچنین صدور حکم اعدام برای یک معترض جوان کُرد است. این رویدادها در کنار اعدام دست‌کم سه زندانی در زندان وکیل‌آباد مشهد و ادامه خشونت علیه کولبران در مناطق مرزی، به نگرانی‌ها درباره وضعیت حقوق بشر در ایران دامن زده است. نهادهای حقوق بشری داخلی و بین‌المللی با اشاره به این موارد، از روند فزاینده استفاده از مجازات اعدام و سرکوب اقلیت‌های قومی ابراز نگرانی کرده‌اند.
تشدید احکام اعدام برای معترضان و اتهامات امنیتی
در پی تحولات اخیر، حکم اعدام عمران امانی، جوان ۲۱ ساله کُرد که در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶) بازداشت شده بود، از سوی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران صادر شده است. بر اساس گزارش خبرگزاری هرانا و سازمان حقوق بشری هه‌نگاو که در تاریخ ۷ آبان ۱۴۰۵ (۲۹ اکتبر ۲۰۲۶) منتشر شد، این حکم به اتهام «محاربه» صادر و در تاریخ ۲ آبان ۱۴۰۵ (۲۴ اکتبر ۲۰۲۶) به او ابلاغ شده است. عمران امانی که اهل استان کردستان است، پیش از بازداشت برای کار به تهران مهاجرت کرده بود و هم‌اکنون در زندان تهران بزرگ محبوس است. همزمان، دیوان عالی کشور نیز حکم اعدام محمد نادری را که با اتهام «جاسوسی» در زندان قزلحصار کرج به سر می‌برد، تأیید کرده است. یک منبع نزدیک به خانواده نادری به هرانا گفته است که اتهامات او شامل استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، تصویربرداری از برخی اماکن و ارسال تصاویر به رسانه‌های خارج از کشور بوده است. اتهام «محاربه» در قوانین جمهوری اسلامی ایران به معنای «کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آنان، به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد» تعریف شده است و می‌تواند منجر به اعدام، به صلیب کشیدن، قطع دست و پا یا تبعید شود. سازمان‌های حقوق بشری بارها از این اتهام برای سرکوب معترضان و مخالفان، از جمله در اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ (۲۰۲۲-۲۰۲۳)، انتقاد کرده‌اند. گزارش سالانه هرانا در اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) دست‌کم ۶۱۷ اعدام در ایران ثبت شده است و ۲ هزار و ۳ اعدام نیز در فاصله اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) تا اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) به ثبت رسیده است که این رقم حدود ۲۹ درصد افزایش نسبت به دوره مشابه پیشین را نشان می‌دهد. همچنین، ۶۹ نفر با اتهامات سیاسی و امنیتی اعدام شده‌اند که ۳۵ نفر از آن‌ها در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ (ژانویه ۲۰۲۶) بوده‌اند.
بیشتر بخوانید: موج تازه احکام سنگین و اعدام‌ها در ایران؛ گزارشگر ویژه سازمان ملل خواستار مستندسازی نقض حقوق بشر شد
اعدام‌های مخفیانه در زندان وکیل‌آباد مشهد
گزارش‌ها از اجرای احکام اعدام دست‌کم سه زندانی، از جمله دو شهروند بلوچ، در زندان وکیل‌آباد مشهد در تاریخ ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) حکایت دارد. سازمان حقوق بشری هه‌نگاو نام این زندانیان را حبیب‌الله داوودی، رسول ایرک و علیرضا آفاق اعلام کرده است. این خبر در تاریخ ۷ آبان ۱۴۰۵ (۲۹ اکتبر ۲۰۲۶) منتشر شد. سازمان حقوق بشر ایران نیز با تأیید این اعدام‌ها، هویت چهار زندانی دیگر به نام‌های رسول ایرک (براهویی)، ۶۷ ساله، حبیب‌الله مزارزهی، ۳۰ ساله، علیرضا آفاق، ۲۶ ساله (همگی با اتهامات مرتبط با مواد مخدر) و حبیب‌الله غلامی، ۲۴ ساله (با اتهام قتل عمد) را اعلام کرده است. این سازمان تأکید کرده که اجرای حکم برخی از این زندانیان به صورت مخفیانه و بدون اطلاع خانواده و حق ملاقات آخر صورت گرفته است. رسول ایرک، شهروند بلوچ، متأهل و پدر هفت فرزند، حدود سه سال پیش با اتهام مواد مخدر بازداشت و به اعدام محکوم شده بود. حبیب‌الله مزارزهی، دیگر زندانی بلوچ و پدر چهار فرزند اهل زاهدان نیز دو سال و نیم پیش در پرونده‌ای جداگانه بازداشت و به اعدام محکوم شده بود. اعدام زندانیان با اتهامات مرتبط با مواد مخدر در سال‌های اخیر به طور مستمر افزایش یافته است و اقلیت‌های قومی، به ویژه شهروندان بلوچ، به طور نامتناسبی تحت تأثیر این احکام قرار می‌گیرند.
بیشتر بخوانید: تشدید برخوردهای قضایی و افزایش نگرانی‌ها از وضعیت بازداشت‌شدگان در سراسر ایران
تداوم خشونت علیه کولبران در مناطق مرزی
در یک حادثه دیگر که در تاریخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) گزارش شد، علی مشهوری، یک کولبر اهل بانه/سقز، بر اثر تیراندازی مستقیم مرزبانان در نزدیکی پاسگاه مرزی بروشکانی در بانه به شدت زخمی شد. این کولبر متأهل و پدر سه فرزند است و به بیمارستان منتقل شده است. پدیده کولبری، حمل کالا در مناطق مرزی به دلیل فقدان فرصت‌های شغلی، به یکی از معضلات جدی در استان‌های غربی ایران، به ویژه مناطق کُردنشین، تبدیل شده است. گزارش‌های متعدد سازمان‌های حقوق بشری نشان می‌دهد که نیروهای نظامی و مرزبانی جمهوری اسلامی به طور مکرر و بدون اخطار قبلی به سوی کولبران شلیک می‌کنند که منجر به کشته و زخمی شدن تعداد زیادی از آنان می‌شود. دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی تحقیقی در تاریخ ۸ ژوئیه ۲۰۲۴ (۱۸ تیر ۱۴۰۳) اعلام کرد که مقامات و نیروهای نظامی ایران از «قوه قهریه بیش از حد و مرگبار» علیه کولبران کُرد استفاده می‌کنند و امکان اجرای عدالت برای این افراد به دلیل «حاشیه‌نشینی اجتماعی و اقتصادی» بسیار سخت است. سازمان ملل نیز در گزارش‌های خود به خشونت بیش از حد علیه کولبران، که اغلب از اقلیت‌های ساکن استان‌های فقیر هستند، ابراز نگرانی کرده است.
بیشتر بخوانید: سرکوب فعالان مدنی و معترضان در ایران؛ احکام سنگین و تداوم بازداشت‌ها
بازداشت‌های خودسرانه شهروندان بلوچ و بی‌خبری خانواده‌ها
در نمونه‌ای دیگر از نقض حقوق بشر، زکریا نارویی، شهروند ۱۸ ساله بلوچ، در تاریخ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵) در محل کار خود بازداشت شد و خانواده او از محل نگهداری وی بی‌خبر هستند. این خبر در تاریخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) توسط سازمان هه‌نگاو به نقل از اطلاعات دریافتی از حال‌وش منتشر شد. این مورد نیز به الگوی گسترده‌تر بازداشت‌های خودسرانه و عدم شفافیت در مورد وضعیت بازداشت‌شدگان، به ویژه در میان اقلیت‌های قومی، می‌افزاید. گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۰ مهر ۱۴۰۵) نگرانی خود را از تبعیض علیه اقلیت‌های قومی و دینی در ایران، از جمله کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، ترک‌ها و ترکمن‌ها، اعلام کرده است. این گزارش‌ها حاکی از آن است که این اقلیت‌ها با محدودیت‌های زبانی و اقتصادی و همچنین بازنمایی‌های کلیشه‌ای در رسانه‌های دولتی روبه‌رو هستند. کمیته رفع تبعیض نژادی سازمان ملل متحد نیز در گزارش‌های خود نسبت به نقض فاحش حقوق اقلیت‌های قومی و مذهبی توسط حکومت ایران هشدار داده و به تأثیر این تبعیض‌ها بر نظام عدالت کیفری، از جمله روند بازداشت، محاکمه و صدور حکم اعدام اشاره کرده است. این موارد، تصویری نگران‌کننده از وضعیت حقوق بشر در ایران، به ویژه برای اقلیت‌های قومی و معترضان، ارائه می‌دهد.
بیشتر بخوانید: فراخوان گزارشگر ویژه سازمان ملل برای جمع‌آوری اسناد سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی
