در تازه‌ترین تحول امنیتی و دیپلماتیک در عراق، شبکه خبری رووداو در روز ۵ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۳ مهر ۱۴۰۵) گزارش داد که یکی از فرماندهان گروه‌های مسلح عراقی با انتشار ویدئویی تازه از لگدمال کردن پرچم ایالات متحده آمریکا، هشدارهای قضایی و امنیتی دولت مرکزی را به چالش کشیده است. این اقدام پس از آن رخ داد که نهادهای قضایی و امنیتی بغداد روند پیگرد و بازداشت افراد دخیل در بی‌احترامی به پرچم آمریکا در یک رژه رسمی را آغاز کردند؛ رویدادی که به تشدید تنش‌ها و رویارویی لفظی میان دولت و بخشی از گروه‌های مسلح هم‌پیمان با حشد شعبی انجامیده است.
ریشه مناقشه در رژه روز حاکمیت
ماجرای این مناقشه به برگزاری مراسم رسمی «روز حاکمیت» در بغداد بازمی‌گردد که به مناسبت پایان مأموریت رزمی نیروهای ائتلاف بین‌المللی در پایتخت عراق برپا شد. در جریان این مراسم، برخی خودروها و نیروهای مسلح حاضر در رژه از روی پرچم‌های گسترده‌شده ایالات متحده آمریکا عبور کردند. انتشار گسترده تصاویر و ویدئوهای این اقدام در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، واکنش تند شماری از چهره‌ها و نهادهای سیاسی آمریکایی را به همراه داشت و روابط خارجی عراق را با چالشی تازه مواجه کرد.
بیشتر بخوانید: پس از عقب‌نشینی آمریکا؛ عراق و لبنان در مسیر گذار از نفوذ گروه‌های مسلح به حاکمیت دولت
به دنبال این رویداد، علی الزیدی، نخست‌وزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، در روز ۴ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۲ مهر ۱۴۰۵) دستور تشکیل یک کمیته ویژه تحقیق را برای شناسایی عاملان و بررسی ابعاد این اقدام صادر کرد. دفتر نخست‌وزیری عراق در بیانیه‌ای رسمی که از طریق کانال‌های اطلاع‌رسانی دولت منتشر شد تأکید کرد که احترام به نمادها، پرچم‌ها و نمایندگی‌های دیپلماتیک کشورهای خارجی یک تعهد قانونی، بین‌المللی و دیپلماتیک برای دولت عراق است و هرگونه تخطی از این چارچوب‌ها با پیگرد جدی قضایی روبه‌رو خواهد شد.
بازداشت‌ها و واکنش تند گروه‌های مسلح
فرماندهی عملیات مشترک عراق اندکی پس از دستور نخست‌وزیر، با انتشار بیانیه‌ای از بازداشت شماری از افراد دخیل در این حادثه خبر داد. با این حال، نهادهای امنیتی تاکنون آمار دقیق، هویت و وابستگی سازمانی بازداشت‌شدگان را فاش نکرده‌اند و هنوز مشخص نیست که این افراد اعضای رسمی تشکیلات حشد شعبی بوده‌اند یا به عنوان شرکت‌کنندگان متفرقه در مراسم حضور داشته‌اند.
بیشتر بخوانید: پایان ۲۳ سال حضور نظامی آمریکا در عراق؛ موازنه شکننده میان نفوذ تهران، اهرم‌های مالی واشنگتن و چالش‌های بغداد
این اقدام دولت، واکنش فوری و تند برخی گروه‌های مسلح را در پی داشت. خبرگزاری محلی ۹۶۴ مدیا گزارش داد که جنبش نجباء با صدور بیانیه‌ای خواستار آزادی فوری تمامی افراد بازداشت‌شده شده است. عبدالقادر کربلایی، معاون نظامی جنبش نجباء، اقدام این افراد در لگدمال کردن پرچم‌های آمریکا و اسرائیل را مصداق «آزادی بیان» قلمداد کرد و بازداشت آنان توسط نیروهای دولتی را «رویه‌ای خطرناک» در ساختار حکمرانی کشور نامید. هم‌زمان، یکی دیگر از رهبران این گروه‌ها با بازنشر ویدئویی از بی‌احترامی به پرچم آمریکا در فضای مجازی، به شکل علنی خط‌نشان دولت برای برخورد قضایی را نادیده گرفت.
این پرونده بیش از آنکه یک چالش نمادین و تشریفاتی باشد، به عنوان یک آزمون جدی برای ارزیابی میزان اقتدار دولت مرکزی بر تشکل‌هایی ارزیابی می‌شود که اگرچه قانوناً در چارچوب ساختار امنیتی رسمی کشور ادغام شده‌اند، اما در عمل و در تصمیم‌گیری‌های حساس نظامی و سیاسی، استقلال عمل قابل‌توجهی از خود نشان می‌دهند.
چالش حاکمیت قانون و پرونده سلاح
رویداد اخیر در شرایطی رخ می‌دهد که دولت عراق در تلاش است تا روند ساماندهی تسلیحات و قرار دادن تمامی ادوات نظامی زیر نظر نهادهای رسمی فرماندهی کل قوا را پیش ببرد. بر پایه گزارش رسانه‌های عراقی، دولت در ابتدا پایان مأموریت ائتلاف بین‌المللی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) را با برنامه جمع‌آوری و کنترل سلاح‌های خارج از کنترل دولت پیوند زده بود. با این حال، به دلیل پیچیدگی‌های سیاسی و میدانی، مهلت نهایی برای تکمیل این فرایند تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ (۹ تیر ۱۴۰۶) تمدید شده است. در همین حال، چند گروه مسلح نزدیک به ایران به طور صریح اعلام کرده‌اند که خود را ملزم به پایبندی به جدول زمانی دولت برای خلع سلاح نمی‌دانند.
توان فنی نیروی هوایی و استقلال امنیتی
در تحولی مرتبط با بحث پایان حضور نیروهای خارجی، خبرگزاری شفق نیوز گزارش داد که وزارت دفاع عراق بر خودکفایی نیروی هوایی این کشور در زمینه پشتیبانی فنی تأکید کرده است. مقامات وزارت دفاع اعلام کرده‌اند که مهندسان و متخصصان فنی عراقی از سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) تمامی فرایندهای مربوط به تعمیر، نگهداری و آماده‌سازی جنگنده‌های اف‌ـ۱۶ را بدون اتکا به کارشناسان ائتلاف بین‌المللی در داخل کشور انجام می‌دهند.
بیشتر بخوانید: مخمصه بغداد میان تحریم‌های واشنگتن و منافع با تهران؛ تلاش برای گشایش «دالان هوایی بشردوستانه»
وزارت دفاع عراق تأکید دارد که نیروی هوایی برای مأموریت‌های شناسایی و پشتیبانی داخلی نیازی به مداخله خارجی ندارد. با این وجود، کارشناسان مستقل نظامی خاطرنشان می‌کنند که تاکنون هیچ گزارش و ارزیابی بی‌طرفانه‌ای درباره میزان موجودی قطعات یدکی، درصد آمادگی عملیاتی کل ناوگان هوایی و همچنین ظرفیت‌های سامانه پدافند هوایی عراق برای مقابله با تهدیدهای احتمالی منتشر نشده است.
این تحولات نشان می‌دهد که عراق در دوره پس از خروج مأموریت ائتلاف بین‌المللی، با دو چالش راهبردی مواجه است: از یک سو تلاش برای حفظ روابط دیپلماتیک با جامعه جهانی و متعهد ماندن به موازین حقوقی، و از سوی دیگر مهار تنش‌های فزاینده با گروه‌های مسلحی که با تصمیم‌های حاکمیتی بغداد همراهی نشان نمی‌دهند.
