روز جمعه ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵)، دولت عراق در جریان سفر رسمی علی فالح الزیدی، نخستوزیر این کشور به واشنگتن، مجموعهای از توافقها و تفاهمنامههای بزرگ اقتصادی و انرژی به ارزش بیش از ۶۰ میلیارد دلار را با شرکتهای آمریکایی به امضا رساند. به گزارش خبرگزاری رویترز، این بسته عظیم از توافقات که در جریان نشست تجاری مشترک عراق و آمریکا در اتاق بازرگانی ایالات متحده منعقد شد، گامی بلند برای بازسازی بخشهای نفت، گاز، برق و همچنین زیرساختهای صادراتی عراق به شمار میرود.
هدف اصلی این قراردادها، توسعه صنایع انرژی عراق و یافتن مسیرهای جایگزین صادراتی برای دور زدن تنگه هرمز در بحبوحه جنگ اخیر میان آمریکا و اسرائیل با ایران است؛ تنشی که پیش از این صادرات نفت عراق را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود.
ورود کونوکو فیلیپس به گنبدهای نفتی کرکوک
یکی از برجستهترین توافقهای امضاشده در ۲۶ تیر ۱۴۰۵، معامله میان شرکت آمریکایی کونوکو فیلیپس و شرکت بریتانیایی بیپی است. بر اساس بیانیه رسمی شرکت کونوکو فیلیپس، این غول انرژی آمریکایی موافقت کرده است که ۴۲ درصد از سهام شرکت «بیپی انرژی کرکوک» را خریداری کند. این معامله، کونوکو فیلیپس را پس از بیش از یک دهه دوری، مجدداً به بخش انرژی عراق بازمیگرداند تا در بازسازی و توسعه میدانهای نفتی قدیمی و بزرگ کرکوک در شمال عراق مشارکت کند.
این توافق شامل گنبدهای نفتی «بابا» و «آوانا» در میدان کرکوک و همچنین میدانهای مجاور «بایحسن»، «جمبور» و «خباز» میشود. بر اساس گزارش خبرگزاری بلومبرگ، منابع اولیه قابل استحصال این پروژه عظیم بیش از ۳ میلیارد بشکه معادل نفت تخمین زده میشود. با وجود اینکه جزئیات مالی این معامله بهطور رسمی اعلام نشده، کارشناسان ارزش آن را بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار برآورد کردهاند. انتظار میرود این معامله پس از دریافت مجوزهای قانونی، تا پایان سال ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۵) نهایی شود. این انتقال سهم، تأثیری روی حاکمیت ملی عراق بر این منابع ندارد و مدیریت میدانها همچنان با همکاری شرکتهای دولتی عراق و حضور بیپی به عنوان سهامدار عمده ادامه خواهد یافت.
احیای خط لوله مدیترانه برای عبور از بنبست هرمز
جنگ اخیر در منطقه و اختلال گسترده در ناوبری خلیج فارس، وابستگی شدید عراق به تنگه هرمز را برای صادرات نفت آشکار کرده است؛ به طوری که صادرات نفت این کشور در ماههای گذشته به شدت کاهش یافت. در پاسخ به این بحران راهبردی، در روز ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵)، عراق و سوریه یک یادداشت تفاهم تاریخی را در واشنگتن برای بازسازی و احیای خط لوله نفت خام مرزی «حدیثه–بانیاس» امضا کردند.
به گزارش خبرگزاری رسمی عراق، این توافق با نظارت کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا به امضا رسید و شرکت آمریکایی شورون به همراه یک کنسرسیوم بینالمللی وظیفه اجرای این پروژه بزرگ را بر عهده خواهند داشت. وزارت امور خارجه آمریکا با استقبال گرم از این تفاهمنامه، آن را پروژهای با اولویت بالا و دارای اهمیت راهبردی برای منطقه توصیف کرد که ظرفیت انتقال روزانه ۲ میلیون بشکه نفت خام عراق به بندر بانیاس در سواحل دریای مدیترانه و بازارهای جهانی را فراهم میکند. علاوه بر شورون، شرکت قطری «یوسیسی» و شرکت سرمایهگذاری «تیآی کپیتال» نیز در این کنسرسیوم حضور دارند. فعالسازی این خط لوله که از زمان تهاجم آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) عملاً از کار افتاده بود، موقعیت ژئوپلیتیک عراق را به طور کامل تغییر خواهد داد.
مأموریت شورون در جنوب و نوسازی غربقرنه ۲
شرکت شورون فراتر از مشارکت در پروژه خط لوله، تفاهمنامههای مهمی برای ورود به دو میدان بزرگ نفتی در جنوب عراق یعنی «غربقرنه ۲» و «ناصریه» امضا کرده است. به نوشته روزنامه فایننشال تایمز، غربقرنه ۲ یکی از بزرگترین میدانهای نفتی جهان با تولید روزانه حدود ۴۶۰ هزار تا ۴۷۰ هزار بشکه است که پیش از این در دست شرکت روسی لوکاویل قرار داشت. اما با اعمال تحریمهای گسترده واشنگتن علیه شرکتهای روسی در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) و ناتوانی لوکاویل در ادامه فعالیت، دولت عراق در ژانویه ۲۰۲۶ (دی ۱۴۰۴) عملیات این میدان را ملی اعلام کرد.
اکنون شورون با امضای این تفاهمنامهها گام بلندی برای به دست گرفتن مدیریت و توسعه این میدان برداشته است. پروژه ناصریه نیز توسعه ۴ بلوک اکتشافی و چند میدان تولیدی در جنوب عراق را شامل میشود. هرچند این توافقها فعلاً غیرالزامآور هستند و به مطالعات فنی بیشتر نیاز دارند، اما عزم جدی بغداد برای جایگزینی شرکای سنتی خود با شرکتهای قدرتمند آمریکایی را نشان میدهند.
شتابدهی به پروژهها با حضور هالیبرتون و اچکیان انرژی
دولت عراق در هفتههای منتهی به سفر نخستوزیر به واشنگتن، چراغ سبزهای متعددی به شرکتهای آمریکایی نشان داد. به گزارش پایگاه تخصصی «گزارش نفت عراق»، شرکت هالیبرتون در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵) یک قرارداد مدیریت یکپارچه پنجساله با شرکت نفت بصره برای توسعه میدانهای نفتی «نهر بن عمر» و «سندباد» امضا کرد. هدف از این قرارداد، افزایش تولید نفت میدان نهر بن عمر به ۱۵۰ هزار بشکه در روز و میدان سندباد به ۱۰۰ هزار بشکه در روز، همراه با جمعآوری صدها میلیون فوت مکعب گازهای همراه نفت است.
همچنین در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵)، شرکت توسعه نفت «اچکیان انرژی» مستقر در تگزاس، قراردادی رسمی با شرکت نفت شمال عراق برای توسعه میدان نفتی «حمرین» در استان صلاحالدین امضا کرد. این پروژه با هدف دستیابی به تولید روزانه ۱۴۰ هزار بشکه نفت خام و ۴۰ میلیون فوت مکعب گاز طبیعی اجرا خواهد شد تا بخشی از نیازهای داخلی عراق به سوخت را تامین کند.
توازن راهبردی بغداد میان واشنگتن و تهران
در حالی که واشنگتن از طریق ترغیب شرکتهای خود به سرمایهگذاری سنگین در عراق به دنبال کاهش نفوذ اقتصادی و سیاسی ایران در این کشور است، دولت عراق همچنان بر سیاست تنوعبخشی به شرکای خارجی خود تاکید دارد. بر اساس گزارشهای منتشر شده از سوی وبسایت رسمی حاکمیت اقلیم کردستان، صادرات نفت شمال عراق از طریق خط لوله اقلیم به بندر جیهان ترکیه که در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) مجدداً آغاز شده بود، تا حدودی جایگاه اقتصادی اربیل و بغداد را تقویت کرده است.
علاوه بر این، علی فالح الزیدی در جریان دیدار خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در کاخ سفید، بر این موضوع تاکید کرد که پایان حضور نظامی نیروهای ائتلاف بینالمللی در عراق به معنای پایان روابط با آمریکا نیست، بلکه بغداد به دنبال ایجاد یک شراکت اقتصادی پایدار و راهبردی با واشنگتن از طریق حضور پررنگ شرکتهای تجاری و صنعتی آمریکایی است. با این حال، کارشناسان معتقدند تحقق کامل این سرمایهگذاریهای ۶۰ میلیارد دلاری به ثبات بلندمدت امنیت منطقه، نهایی شدن قراردادهای تجاری و توانایی بغداد در مدیریت تنشهای ژئوپلیتیک بستگی دارد.
