در تازهترین تحول دیپلماتیک مربوط به بحران جاری در خاورمیانه، روز شنبه ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵)، فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در تماسهای تلفنی جداگانهای با همتایان خود از ترکیه و کویت، آخرین وضعیت امنیتی منطقه و راههای مهار بحران را مورد بحث و بررسی قرار داد. به گزارش خبرگزاری رسمی عربستان (واس)، این گفتگوها با هدف هماهنگی تلاشهای دیپلماتیک جهت کاهش تنشها، تضمین امنیت کشتیرانی آزاد و جلوگیری از گسترش درگیریها انجام شد. این تماسهای فشرده درست در شرایطی صورت میگیرد که منطقه با تهدیدهای امنیتی ناشی از رویاروییهای نظامی روبهرو است. همزمان با این تماسها، رایزنیهای دیپلماتیک دیگری نیز در جریان بوده که نشاندهنده ابعاد گسترده این بحران و خطر سرایت آن به کل خاورمیانه است.
بر اساس گزارش رسمی خبرگزاری قطر (قنا)، فیصل بن فرحان در گفتگوی تلفنی با جراح جابر الاحمد الصباح، وزیر امور خارجه کویت، بر اهمیت ادامه هماهنگیهای دوجانبه برای حفاظت از امنیت مسیرهای دریایی تأکید کرد. دو کشور در این گفتگوی تلفنی توافق کردند که عبور و مرور امن کشتیهای تجاری در گذرگاههای راهبردی خلیج فارس، دریای سرخ و تنگه هرمز، نه تنها برای ثبات اقتصادی منطقه، بلکه برای کل اقتصاد جهان یک ضرورت اساسی است. وزیر امور خارجه کویت در این تماس بر موضع ثابت کشورش در حمایت از تمامی ابتکارعملهای صلحجویانه و دیپلماتیک برای کاهش تنشها و جلوگیری از هرگونه درگیری نظامی مستقیم در حاشیه خلیج فارس تأکند کرد. این گفتگوها نشان داد که مهار بحرانهای فرامرزی اکنون به اولویت اول دولتهای منطقه تبدیل شده است.
دیپلماسی فعال آنکارا برای پایان جنگ
در همین راستا، تماسهای دیپلماتیک میان ریاض و آنکارا نیز به طور چشمگیری افزایش یافته است. فیصل بن فرحان علاوه بر تماسهای روز شنبه، در روز جمعه ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۹ مرداد ۱۴۰۵) نیز با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، تلفنی گفتگو کرده بود. خبرگزاری آناتولی ترکیه به نقل از منابع دیپلماتیک خود گزارش داد که دو وزیر درباره تلاشهای بینالمللی برای خاتمه دادن به درگیریهای جاری و ممانعت از کشیده شدن پای کشورهای دیگر به این جنگ بحث کردند. ترکیه به عنوان یکی از قدرتهای منطقهای همواره تلاش کرده است نقش میانجی را در بحرانهای خاورمیانه ایفا کند. در بیانیههای منتشر شده از سوی خبرگزاری دولتی عربستان، اگرچه جزئیات مشخصی از یک طرح سیاسی مشترک یا توافق جدید میان آنکارا و ریاض فاش نشده است، اما تأکید مجدد دو طرف بر لزوم مهار بحران، از وجود ارادهای برای فعالسازی کانالهای دیپلماتیک حکایت دارد.
تولد ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی در ریاض
رایزنیهای دیپلماتیک فشرده میان این کشورها در شرایطی دنبال میشود که اقدامات عملی برای مقابله با ناامنیهای دریایی نیز وارد مرحله جدیدی شده است. روز پنجشنبه ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۸ مرداد ۱۴۰۵)، وزارت دفاع عربستان سعودی میزبان یک نشست بزرگ با حضور رؤسای ستاد ارتش و نمایندگان ۴۳ کشور جهان به همراه هیاتی از اتحادیه اروپا بود. خروجی این نشست، صدور یک بیانیه مشترک از سوی ۱۴ کشور برای تأسیس «ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی» به رهبری عربستان سعودی بود. به گزارش وبسایت رسمی وزارت دفاع عربستان، کشورهایی نظیر ترکیه، کویت، قطر، بحرین، مصر، اردن و پاکستان از پایهگذاران اصلی این ائتلاف دفاعی هستند. مقر اصلی و فرماندهی مشترک این ائتلاف در خاک عربستان قرار دارد و مأموریت آن صیانت از امنیت دریانوردی در تنگه بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن است. این اقدام واکنشی مستقیم به ناامنیهای دریایی اخیر و تهدید منافع اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس به شمار میرود.
ضربالاجل گروههای عراقی و واکنش بغداد
از سوی دیگر، تحرکات نظامی اخیر در عراق، بر پیچیدگی شرایط افزوده است. در روز چهارشنبه ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۷ مرداد ۱۴۰۵)، ارتش ایالات متحده آمریکا با مشارکت نیروهای عربستان سعودی، مواضع و انبارهای تسلیحاتی گروههای شبهنظامی همسو با ایران در عراق را هدف حملات سنگین هوایی قرار دادند. این حملات پس از آن رخ داد که پهپادهای تهاجمی به تأسیسات نفتی عربستان حمله کردند و ریاض گروههای عراقی را مسئول آن دانست. در پی این حملات مشترک، ائتلافی از گروههای شبهنظامی موسوم به «مقاومت اسلامی در عراق» با صدور بیانیهای، ضمن محکوم کردن این اقدام، ضربالاجلی را تا تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) برای دولت عراق تعیین کرد تا اقدامات قاطعی علیه نیروهای خارجی انجام دهد. این گروه تهدید کرده است که پس از پایان ضربالاجل، حملات خود را علیه منافع و پایگاههای نظامی آمریکا و عربستان آغاز خواهد کرد. برای مهار این تهدیدها، علی الزیدی، نخستوزیر عراق، در روز شنبه ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵) دستور داد تا طرحهای بازدارنده امنیتی برای ممانعت از خروج هرگونه پهپاد یا موشک از خاک عراق به سمت کشورهای همسایه اجرا شود.
هشدارهای صریح تهران به کشورهای همسایه
این بحران زمانی ابعاد تازهتری پیدا کرد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در روز شنبه ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵) در تماسی تلفنی با فیصل بن فرحان، نسبت به عواقب همراهی با اقدامات نظامی آمریکا در منطقه هشدار داد. به گزارش رسانههای رسمی ایران، عراقچی در این گفتگو تأکید کرد که ایران برای دفاع از امنیت ملی خود کاملاً آماده است و هرگونه مشارکت یا تسهیل عملیات نظامی توسط کشورهای همسایه علیه منافع تهران، با پاسخ مستقیم و سنگین نیروهای مسلح مواجه خواهد شد. وزیر امور خارجه ایران همچنین تماسهای مشابهی با هاکان فیدان و مقامات نظامی پاکستان برقرار کرد تا مخالفت شدید تهران با ائتلافهای دفاعی و نظامی جدید در منطقه را ابراز کند.
این زنجیره از هشدارهای نظامی و پاسخهای دیپلماتیک به خوبی نشان میدهد که کشورهای منطقه، بهویژه عربستان سعودی، ترکیه و کویت، مسیر دشواری را برای آرام کردن فضا در پیش دارند. آنها تلاش میکنند از طریق گفتگوهای دوجانبه و چندجانبه مانع از ورود منطقه به یک جنگ فراگیر شوند؛ جنگی که میتواند به کل زنجیره انتقال انرژی جهان آسیبهای جبرانناپذیری وارد کند.
