بازار ارز و طلا در ایران روز یک‌شنبه، اول شهریور ۱۴۰۵، شاهد یکی از سیاه‌ترین روزهای تاریخ خود بود. در پی تشدید تنش‌های نظامی با ایالات متحده آمریکا و اعلام غریب‌الوقوع تحریم‌های خردکننده جدید، بهای دلار آمریکا در بازار آزاد تهران با جهشی بی‌سابقه به مرز ۲۰۰ هزار تومان رسید. این سقوط آزاد ارزش پول ملی که معیشت میلیون‌ها ایرانی را به نابودی کشانده، در حالی رخ می‌دهد که رژیم تهران با لجاجت بر ادامه درگیری‌ها و انسداد تنگه هرمز پافشاری می‌کند. هم‌زمان، قیمت پوند بریتانیا از ۲۷۲ هزار تومان فراتر رفت و یورو نیز مرز ۲۳۴ هزار تومان را درنوردید تا تصویر روشنی از فروپاشی توان خرید مردم و انزوای مطلق اقتصادی کشور ترسیم شود.
تلاطم در بازار تنها به ارز محدود نماند؛ قیمت هر سکه طلای طرح جدید، موسوم به “امامی”، با صعودی چشمگیر از ۲۱۸ میلیون تومان گذشت و هر گرم طلای ۱۸ عیار به بیش از ۲۱ میلیون تومان رسید.
فعالان بازار و کارشناسان اقتصادی در گفتگو با “اقتصادنیوز”، علت این سونامی قیمتی را کاهش شدید درآمدهای ارزی، نگرانی از تحریم‌های ثانویه علیه شرکای تجاری ایران و تصمیم ناگهانی امارات متحده عربی برای قطع کامل مراودات مالی با تهران می‌دانند.
این نوسانات در حالی است که بانک مرکزی ایران صراحتاً اعلام کرده هیچ منبع ارزی جدیدی از محل فروش نفت به ذخایر کشور اضافه نشده است.
واشینگتن در تدارک “دی-دی اقتصادی”؛ تلاش برای فروپاشی کامل رژیم
دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با بهره‌گیری از شرایط بحرانی رژیم، مرحله جدیدی از فشار حداکثری را آغاز کرده است که مقامات کاخ سفید آن را “بزرگ‌ترین انزوای اقتصادی هماهنگ‌شده در تاریخ” می‌نامند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز پنج‌شنبه اعلام کرد که طرح واشینگتن به طور مشخص “سرنگونی” حکومت جمهوری اسلامی را دنبال می‌کند. وی تأکید کرد که واشینگتن با اعمال “سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ”، قصد دارد رژیم ایران را از نظر مالی خفه کند تا توان پرداخت حقوق نیروهای نظامی و تأمین مالی گروه‌های نیابتی خود را از دست بدهد. اسکات بسنت این عملیات را یک “جنگ اقتصادی بی‌سابقه” توصیف کرد که جزئیات کامل آن روز دوشنبه منتشر خواهد شد.
دونالد ترامپ نیز در شبکه اجتماعی “تروث سوشال” با لحنی تهاجمی خاطرنشان کرد که ایالات متحده کنترل کامل تنگه هرمز را در دست دارد و محاصره دریایی بنادر ایران را به “دیواری فولادین” تشبیه کرد. رئیس‌جمهوری آمریکا هشدار داد که هر کشوری، از جمله چین، که بخواهد “راه نجاتی” برای رژیم ایران فراهم کند، با عواقب اقتصادی سنگینی روبرو خواهد شد. این تهدیدات جدی، خریداران نفت ایران را در بن‌بستی مرگبار قرار داده است؛ به طوری که بر اساس گزارش “رویترز”، صادرات نفت ایران در ماه اوت به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز سقوط کرده که افتی ۶۰ درصدی نسبت به سال گذشته نشان می‌دهد.
سقوط صادرات نفت به چین و قطع “ریه اقتصادی” توسط امارات
یکی از بزرگ‌ترین ضربات به پیکر نیمه‌جان اقتصاد ایران، تصمیم امارات متحده عربی برای توقف تمامی مبادلات تجاری و تراکنش‌های مالی با تهران است. روزنامه “نیویورک تایمز” در گزارشی ویژه، امارات و به ویژه دوبی را “ریه اقتصادی ایران” توصیف کرد که سال‌ها ابزار اصلی رژیم برای دور زدن تحریم‌ها بوده است. با بسته شدن این گلوگاه حیاتی، رژیم ایران نه تنها یک بازار بزرگ برای کالاهای خود را از دست داده، بلکه مسیر اصلی واردات قطعات الکترونیکی و کالاهای اساسی نیز مسدود شده است. تحلیلگران معتقدند این اقدام ابوظبی که پس از تماس تلفنی دونالد ترامپ با شیخ محمد بن زاید صورت گرفت، مؤثرترین ضربه اقتصادی به تهران در طول این جنگ بوده است.
در همین حال، داده‌های شرکت ردیابی کشتی‌های “کپلر” و خبرگزاری “رویترز” نشان می‌دهد که پالایشگاه‌های مستقل چینی موسوم به “تی‌پات” به دلیل ریسک محاصره دریایی آمریکا، در حال جایگزینی نفت ایران با نفت برزیل و عراق هستند. ذخایر نفت ایران در انبارهای شناور خارج از منطقه محاصره نیز به سرعت در حال کاهش است. واشینگتن با تهدید به تحریم بانک‌هایی که پرداخت‌های نفتی ایران را تسهیل می‌کنند، در صدد است تا آخرین شریان‌های ورود یوان و دلار به خزانه سپاه پاسداران را قطع کند. این وضعیت، رژیم را در موقعیتی قرار داده که حتی در تأمین منابع مالی برای واردات بنزین نیز ناتوان مانده است.
دوپارچگی در هسته سخت قدرت؛ هشدار نسبت به گرسنگی مردم
بحران اقتصادی کنونی، شکاف‌های عمیقی را در بدنه سیاسی جمهوری اسلامی ایجاد کرده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در سخنرانی‌های اخیر خود با لحنی مستأصل اعتراف کرد که “دولت دیگر پولی برای خرید کالا و بنزین ندارد”. وی ضمن اذعان به کمبودهای جانکاه، خواستار پایان دادن به جنگ شد، هرچند همچنان بر مواضع تهاجمی نظام تأکید ورزید. از سوی دیگر، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در اظهاراتی هشدارآمیز خاطرنشان کرد که اگر مردم “گرسنه باشند”، هیچ قدرت نظامی نمی‌تواند مانع از فروپاشی کشور شود. این سخنان نشان‌دهنده هراس سران رژیم از انفجار دوباره خشم عمومی در خیابان‌های ایران است.
با این وجود، جناح تندرو و فرماندهان سپاه پاسداران همچنان بر طبل مقاومت می‌کوبند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، تهدیدات آمریکا را نشان‌دهنده “استیصال واشینگتن” نامید و مدعی شد که تحریم‌های جدید نیز شکست خواهند خورد. اما واقعیت‌های میدانی نظیر تورم ۳۰۰ درصدی، کاهش ۷۷۰ هزار نفری شمار شاغلان و تعطیلی گسترده بنگاه‌های تولیدی به دلیل قطع برق و آب، پوچ بودن این ادعاها را ثابت می‌کند. گزارش‌های “وال استریت ژورنال” حاکی از آن است که رژیم به جای رسیدگی به معیشت مردم، در حال بازسازی مخفیانه زرادخانه‌های موشکی خود برای یک رویارویی گسترده‌تر است؛ سیاستی که بهای آن را مردم ایران با سفره‌های خالی و آینده‌ای تباه‌شده می‌پردازند.
واکنش تهران؛ اصرار بر مقاومت در میانه تورم ۳۰۰ درصدی
در حالی که رژیم ایران مدعی پیروزی در برابر “قلدری” آمریکا است، ارزش ریال طی یک سال گذشته بیش از ۵۰ درصد سقوط کرده است. ادامه این روند به معنای گران‌تر شدن مواد اولیه و کالاهای اساسی در هفته‌های آتی خواهد بود. لجاجت رژیم در عدم پذیرش شروط بین‌المللی برای خلع سلاح هسته‌ای و پایان حمایت از تروریسم، ایران را به سمتی سوق داده است که به گفته وزیر خزانه‌داری آمریکا، “بزرگ‌ترین انزوای اقتصادی تاریخ” را تجربه خواهد کرد. تلاش‌های میانجی‌گرانه کشورهایی مانند پاکستان و قطر نیز تاکنون به دلیل اصرار سپاه بر کنترل تنگه هرمز و باج‌خواهی دریایی به نتیجه نرسیده است.
در نهایت، ایرانِ شهریور ۱۴۰۵ با دولتی روبروست که به گفته مسعود پزشکیان “هرچه در توان داشته” انجام داده، اما نتیجه‌ای جز دلار ۲۰۰ هزار تومانی و فقر عمومی نداشته است. سایه جنگ و تحریم‌های “دی-دی اقتصادی” واشینگتن، رژیم را در ضعیف‌ترین موقعیت تاریخی خود قرار داده است. مردم ایران اکنون قربانی حکومتی هستند که ثروت ملی را صرف ماجراجویی‌های نظامی کرده و در برابر گرسنگی شهروندان خود، تنها به صدور احکام اعدام و بیانیه‌های توخالی بسنده می‌کند. جهان در انتظار دوشنبه‌ای است که واشینگتن ضربه نهایی را به ساختار مالی این نظام وارد کند؛ ضربه‌ای که می‌تواند نقطه پایانی بر تاب‌آوری اقتصادی رژیم در میانه جنگ باشد.
- هشدار سازمان ملل؛ خطر وقوع بحران جهانی غذا بر اثر انسداد تنگه هرمز
- عمان: مذاکرات هرمز پایان یافت؛ اجرا در گرو توافق ایران و آمریکاست
- از اتهام مداخله در اعتراضات مدارس تا رد قاطع تهران؛ ابعاد امنیتی و دیپلماتیک مناقشه حجاب در جمهوری آذربایجان
- منازعه در تنگه هرمز؛ از تهدید کابل‌های فیبر نوری تا صف‌آرایی واشنگتن و پایتخت‌های منطقه
- ادامە حملات موشکی به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز؛ اعتراف مقامات تهران به باج‌خواهی نفتی در آستانه انتخابات آمریکا
