بامداد یکشنبه ۲۱ تیر ۱۴۰۵، منطقه خاورمیانه شاهد یکی از سنگینترین تبادلات نظامی میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بود که منجر به فروپاشی کامل تفاهمنامه شکننده اسلامآباد شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگوی تلفنی با شبکه خبری سیانان اعلام کرد که در واکنش به حملات موشکی و پهپادی سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری، نیروهای آمریکایی ضربه بسیار سختی به رژیم ایران وارد کرده و ۱۴۰ هدف نظامی را در داخل خاک این کشور درهم کوبیدهاند. این درگیریها درست در زمانی به اوج رسید که به گفته دونالد ترامپ، دو طرف تنها دو ساعت با دستیابی به یک توافق نهایی فاصله داشتند، اما حمله مجدد رژیم ایران به یک کشتی باری، مسیر دیپلماسی را با بنبست نظامی جایگزین کرد.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، در بیانیهای رسمی تایید کرد که اهداف مورد حمله شامل مواضع موشکی، انبارهای پهپاد، شبکههای ارتباطی و مراکز نظارت ساحلی رژیم ایران بوده است. این حملات که در شهرهای جنوبی ایران از جمله بوشهر، بندرعباس، جاسک، عسلویه و چابهار با انفجارهای پیاپی همراه بود، پاسخی مستقیم به هدف قرار گرفتن کشتی کانتینربر جیافاس گلکسی با پرچم قبرس در نزدیکی سواحل عمان تلقی میشود.
دونالد ترامپ با اشارە بە اینکە رهبران ایران دچار مشکل هستند و باید بهای سنگینی برای رفتارهای غیرمسئولانه خود بپردازند اعلام کرد: “آنها داشتند با همه چیز موافقت میکردند، اما ناگهان دو ساعت بعد با پهپاد به یک کشتی حمله کردند. یک جای کار این آدمها میلنگد”.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، با بازنشر بیانیه سنتکام هشدار داد که رژیم ایران انتخاب بدی کرد و اکنون باید بهای آن را بپردازد. وی تاکید کرد که این عملیات به دستور صریح رئیسجمهور ترامپ و با هدف تضعیف توانایی رژیم برای حمله به دریانوردان غیرنظامی انجام شده است.
ضربالاجل نظامی واشینگتن و درهمشکستن توهم انسداد تنگه هرمز
در حالی که نهادهای نظامی رژیم ایران با انتشار بیانیههایی مدعی مسدود شدن تنگه هرمز شده و عبور هرگونه شناور را غیرممکن اعلام کردند، دونالد ترامپ و ستاد فرماندهی سنتکام با صراحت این ادعاها را رد کردند.
رئیسجمهور آمریکا تاکید کرد که از نظر واشینگتن تنگه هرمز کاملاً باز است و نیروهای آمریکایی برای تضمین آزادی کشتیرانی در موقعیتهای راهبردی مستقر شدهاند.
سنتکام نیز در بیانیهای در شبکه اجتماعی اکس خاطرنشان کرد که رژیم ایران هیچ کنترلی بر این آبراه بینالمللی ندارد و اعلامیههای خودسرانه تهران فاقد اعتبار قانونی است.
تضاد روایتها میان تهران و واشینگتن در حالی شدت یافته است که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و رئیس هیئت مذاکرهکننده، با انتشار پیامی در فضای مجازی مدعی شد که زمانه توافقهای یکطرفه به پایان رسیده است. وی با اشاره به بندهایی از تفاهمنامه اسلامآباد مدعی شد که ایران باید ترتیبات عبور و مرور را مشخص کند؛ ادعایی که بلافاصله با واکنش مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد روبرو شد.
مایک والتز با ابراز تردید در اظهارات مقامات ایرانی مبنی بر اشتباه بودن حملات، تاکید کرد که هیچ کشوری حق ندارد به کشتیهای غیرنظامی و کشورهای همسایه شلیک کند و همه گزینههای نظامی برای مقابله با این رفتارها روی میز است.
پشت کردن عمان به رژیم ایران و تهدیدهای موشکی علیه مسقط
یکی از مهمترین تحولات شب گذشته، چرخش آشکار دیپلماتیک عمان و تیرگی روابط این کشور با تهران بود. دولت عمان که سالها نقش میانجی و متحد نزدیک رژیم ایران را ایفا کرده بود، در پی حملات پهپادی سپاه پاسداران به استانهای مسندم و الباطنه، سفیر جمهوری اسلامی در مسقط را احضار و یادداشت اعتراضی شدیدی را به وی ابلاغ کرد.
عمان این حملات را غیرمسئولانه و نقض صریح حاکمیت ملی و اصول حسن همجواری دانست. این در حالی است که تنها ساعاتی پیش از این حملات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در مسقط حضور داشت تا حمایت این کشور را جلب کند، اما پاسخ پادشاهی عمان با محکومیت قاطع همراه شد.
در واکنش به این موضعگیری، علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، در یک گفتوگوی تلویزیونی لحنی تهدیدآمیز علیه مسقط در پیش گرفت و اعلام کرد که اگر عمان در خفا با دشمن همکاری کند، خاک این کشور از اصابت موشکهای جمهوری اسلامی در امان نخواهد بود. وی مدعی شد که سپاه مراکز لجستیکی ناوهای آمریکایی را در بندر دقم عمان هدف قرار داده است.
این تهدیدها علیه کشوری که همواره به نفع ایران از کشورهای منطقه فاصله گرفته بود، نشاندهنده بنبست راهبردی تهران و از دست دادن آخرین متحدان منطقهای است.
گسترش دامنه جنگ به قطر و امارات و واکنش تند جامعه جهانی
بامداد یکشنبه، دامنه درگیریها به سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز کشیده شد. سپاه پاسداران مدعی شد که پایگاه هوایی العدید در قطر را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده است؛ ادعایی که با شنیده شدن صدای انفجار در دوحه و ارسال هشدار امنیتی برای شهروندان قطری همراه شد.
وزارت دفاع امارات متحده عربی نیز از درگیری سامانههای پدافند هوایی خود با موشکها و پهپادهای شلیک شده از سوی ایران خبر داد. در بحرین نیز آژیرهای خطر به صدا درآمدند تا منطقه شاهد یک تنش بیسابقه نظامی باشد که ثبات و امنیت کشورهای عربی را مستقیماً هدف گرفته است.
واکنشهای بینالمللی به این ماجراجوییهای رژیم ایران بسیار تند بود. وزارت امور خارجه عربستان سعودی با محکوم کردن رفتارهای بیثباتکننده ایران، این حملات را نقض منشور سازمان ملل متحد دانست. هند نیز در پی مفقود شدن یکی از دریانوردان خود در جریان حمله سپاه به کشتی جیافاس گلکسی، وضعیت منطقه را عمیقاً نگرانکننده توصیف کرد و خواستار توقف فوری حملات به زیرساختهای غیرنظامی شد.
اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان که کشورش نقش میانجی را داشت، در تماس با عباس عراقچی خواستار خویشتنداری شد، هرچند که پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به صراحت اعلام کرد که ایران انتخاب بدی انجام داده و اکنون باید بهای آن را بپردازد.
زوال تفاهمنامه اسلامآباد و حاکمیت منطق زور در تهران
بحران اخیر نشان داد که رژیم ایران به هیچیک از تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد پایبند نبوده است. دونالد ترامپ با انتقاد از فریبکاری مقامات تهران گفت که آنها در حالی که پای میز مذاکره با همهچیز موافقت میکردند، همزمان دستور حمله به کشتیهای تجاری را صادر میکردند. این رفتار دوگانه که ناشی از شکاف عمیق میان تیم مذاکرهکننده و نیروهای تندرو در سپاه پاسداران است، عملاً اعتبار دیپلماسی با تهران را از بین برده است.
حسن قشقاوی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز با تاکید بر اینکه مدیریت تنگه هرمز به حالت سابق بازنمیگردد، عملاً بر طبل جنگ و قانونگریزی کوبید.
درگیریهای شب گذشته و حملات سنگین آمریکا به بیش از ۳۰۰ هدف در طول یک هفته گذشته، رژیم ایران را در وضعیت تدافعی و انزوای مطلق قرار داده است. کشوری که روزی مدعی مدیریت امنیت منطقه بود، اکنون با حمله به متحدان سابق خود مانند عمان و قطر، نه تنها امنیت انرژی جهانی را به مخاطره انداخته، بلکه بقای خود را نیز با تهدیدهای مستقیم دونالد ترامپ در خطر میبیند. با توجه به اظهارات سفیر آمریکا در سازمان ملل مبنی بر اینکه همه گزینهها روی میز است، به نظر میرسد روزهای آینده برای رژیمی که منطق ترور و زور را بر دیپلماسی ترجیح داده است، بسیار سرنوشتساز و پرهزینه باشد.
- اظهارات ترامپ مبنی بر بازگشت جریان نفت به شرایط پیش از جنگ؛ هرمز در برزخِ روایت واشینگتن و گزارشهای میدانی
- آژانس بینالمللی انرژی اتمی: تهران باید اجازه بازگشت بازرسان بینالمللی را بدهد
- ترامپ: سوریه خود را جایگزین هرمز معرفی میکند؛ آیا بحران به «نعمت» تبدیل میشود؟
- با حمایت ایران و در سایه سکوت معترضان؛ «جبریل الحوثی» تنها نامزد جانشینی پدرش شد
- سد ۱۵ میلیون تومانی مقابل نیمکتها؛ مشقِ «مهر» چگونه از جیب خانوادهها سبقت گرفت؟
