امروز چهارشنبه ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۴ تیر ۱۴۰۵)، گزارشهای ناگواری از مناطق مرزی غرب کشور منتشر شده است که نشان میدهد بحران معیشتی و امنیتی در این نواحی همچنان قربانی میگیرد. به گزارش سازمانهای حقوق بشری فعال در مناطق غربی ایران، یک کولبر جوان اهل شهرستان سردشت به نام «زانیار» در ارتفاعات مرزی «تهته» واقع در منطقه هورامان بر اثر شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی جان باخت.
به گزارش آژانس خبررسانی کُردپا به نقل از منابع محلی، این حادثه در فاصله شامگاه سهشنبه ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۳ تیر ۱۴۰۵) تا ساعات آغازین چهارشنبه ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ رخ داده است. مقامات رسمی ایران تا زمان انتشار این گزارش، واکنش عمومی به این رویداد نشان ندادهاند.
نوزادی که هرگز پدرش را ندید؛ جزئیات مرگ زانیار در ارتفاعات تهته
گزارشهای تکمیلی نشان میدهد زانیار تنها ۲ روز پیش از این حادثه، صاحب فرزند شده بود. به گزارش آژانس خبررسانی کُردپا، او به دلیل فقر و نبود شغل پایدار، خانهای در منطقه هورامان اجاره کرده و به کولبری روی آورده بود. تصاویر منتشر شده از پیکر او نشان میدهد که گلولهها مستقیماً به بالاتنه و قفسه سینه او اصابت کردهاند و وی درجا جان باخته است. با این حال، هنوز جزئیات بیشتری درباره سن دقیق و نام خانوادگی او اعلام نشده است.
زنجیره خونین در مرزهای غربی؛ ۳ کشته در کمتر از ۲ هفته
کشته شدن زانیار، سومین مورد کشته شدن کولبران در نوار مرزی غرب ایران در کمتر از ۲ هفته است. به گزارش سازمان حقوق بشری ههنگاو، در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۲ تیر ۱۴۰۵)، وزیر رحیمی، کولبر ۵۷ ساله اهل روستای منصورآقایی از توابع بخش شاهو در شهرستان روانسر، هنگام کولبری در مرز «شوشمی» نوسود با شلیک مستقیم نیروهای هنگ مرزی جان باخت. دختر او، سوما رحیمی، ۱ روز بعد با انتشار ویدیویی در شبکههای اجتماعی، مرگ پدرش را غیرعادلانه خواند و خواستار شنیده شدن صدای خانوادههای کولبران شد.
تنها ۳ روز بعد، در تاریخ ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۵ تیر ۱۴۰۵)، تراژدی دیگری رخ داد. به گزارش شبکه حقوق بشر کردستان، سیروان خوشنمک، کولبر ۱۸ ساله اهل روستای دوماله مریوان، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی در ارتفاعات «ویسه» جان باخت؛ مرگی که بازتاب وسیعی در میان فعالان مدنی داشت.
شلیک در باغ گیلاس؛ قربانی شدن یک نوجوان ۱۵ ساله در سروآباد
خشونتها در مناطق مرزی تنها به کولبران محدود نمیشود. به گزارش شبکه حقوق بشر کردستان، در غروب پنجشنبه ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵)، نیروهای هنگ مرزی مستقر در روستای درکی واقع در شهرستان سروآباد، خودروی شخصی یک خانواده کشاورز را بدون اخطار قبلی هدف شلیک قرار دادند. در این حادثه، سام حسنی، نوجوان ۱۵ ساله، بر اثر اصابت گلوله به سر در دم جان باخت و پدرش، احسن حسنی، از ناحیه پا به شدت مجروح شد.
این خانواده در حال بازگشت از باغ گیلاس شخصی خود بودند و فعالیت آنها هیچ ارتباطی با کولبری نداشت. منابع محلی همچنین از تشدید فضای امنیتی و برپایی ایستهای بازرسی جدید در مرزهای مریوان، سروآباد، بانه و سردشت خبر دادهاند که تردد روستاییان و دسترسی مرزنشینان به زمینهای کشاورزی را به شدت دشوار کرده است.
آمارهای نگرانکننده؛ کارنامه تلفات در آغاز تابستان
نگاهی به دادههای آماری نشان میدهد مرزهای غربی ایران همچنان مناطقی پرخطر برای ساکنان محلی هستند. بر اساس گزارش آماری سازمان حقوق بشری ههنگاو در تاریخ ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۹ تیر ۱۴۰۵)، در ۶ ماه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی، دستکم ۶ کولبر در مناطق مرزی کشته یا زخمی شدهاند که همگی بر اثر تیراندازی مستقیم رخ داده است. با افزودن مرگهای اخیر یعنی وزیر رحیمی، سیروان خوشنمک و زانیار، شمار کولبران جانباخته از آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی بر اساس آمارهای حقوق بشری به حداقل ۵ نفر میرسد.
از سوی دیگر، وبسایت حقوق بشری کولبرنیوز در گزارش سالانه خود مربوط به سال ۱۴۰۴ خورشیدی اعلام کرد که در طول آن سال، ۵۷ کولبر کشته یا زخمی شدهاند؛ ۲۶ نفر جان باخته و ۳۱ نفر مجروح شدهاند. طبق این گزارش، ۷۷ درصد از کل این تلفات (معادل ۴۴ مورد) ناشی از شلیک مستقیم نیروهای نظامی بوده و بقیه موارد به دلیل سقوط از ارتفاع، سرمازدگی، انفجار مین یا حوادث جادهای رخ داده است.
قوانین کاغذی و معیشت کوهستان؛ بنبست طرحهای ساماندهی مرزی
تداوم مرگ کولبران در شرایطی رخ میدهد که دولت ایران در سال ۱۴۰۲ خورشیدی، قانون «ساماندهی و نظارت بر تجارت مرزی، کولبری و ملوانی» را تصویب کرد و آییننامه اجرایی آن نیز در بهمن ۱۴۰۳ ابلاغ شد. به گزارش خبرگزاری رسمی دولت ایران (ایرنا)، یک مقام مسئول در اداره صنعت، معدن و تجارت آذربایجان غربی در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۰ تیر ۱۴۰۵) اعلام کرده بود که در طرح جدید، کالاها به جای حمل بر دوش شهروندان، به شکل رسمی و کانتینری وارد کشور میشوند تا درآمد آن به مرزنشینان اختصاص یابد.
با این وجود، ادامه حوادث مرگبار نشان میدهد که این طرحهای راهبردی هنوز نتوانستهاند راهحل مؤثری برای حل بحران بیکاری ارائه کنند. دادههای مرکز آمار ایران در اواخر سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله کشور بیش از ۲۱ درصد و نرخ بیکاری گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ ساله بیش از ۱۵ درصد بوده است. در چنین شرایطی، نبود شغل پایدار همچنان بسیاری از جوانان را مجبور میسازد تا برای بقا، جان خود را در جادههای پرخطر مرزی به مخاطره بیندازند.
