در تازهترین ارزیابیهای بینالمللی از وضعیت معیشتی افغانستان، ابتکار پژوهشی ریچ در تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۶ (۶ شهریور ۱۴۰۵) با انتشار تحلیلی جامع هشدار داد که تداوم ناامنی غذایی، پیامدهای خشکسالی، جابهجاییهای مکرر جمعیتی و افت شدید درآمدهای اقتصادی، فشار روانی و اجتماعی بیسابقهای را به خانوادههای افغانستانی تحمیل کرده است.
این ارزیابی نشان میدهد که انباشت بحرانهای متوالی باعث شده است توانایی تطبیق و تحمل روانی جامعه بهشدت کاهش یابد و پیامدهای انسانی ناشی از تنگنای اقتصادی به سطوح هشداردهندهای برسد.
تشدید اضطراب خانوادهها در پی فقر معیشتی
به گزارش ابتکار پژوهشی ریچ، در شدیدترین دوره کمبود مواد غذایی طی یک سال گذشته، حدود ۱۷٫۴ میلیون نفر از شهروندان افغانستان با وضعیت ناامنی غذایی حاد روبهرو بودهاند. از این میان، وضعیت غذایی ۴٫۷ میلیون نفر در مرحله ۴ طبقهبندی یکپارچه امنیت غذایی موسوم به «مرحله اضطراری» ثبت شده است. این نهاد مستقل تأکید میکند که کاهش چشمگیر تنوع غذایی، افزایش بدهیهای سنگین خانوارها، حذف وعدههای غذایی روزانه، بیکاری فراگیر و هزینههای فزاینده مسکن، چرخهای از استرس و فشار روانی مزمن را میان اعضای خانوادهها پدید آورده است.
بیشتـــــر: درخواست سازمان ملل و عفو بینالملل برای تحقیق مستقل درباره انفجار مدرسه کابل
با این حال، کارشناسان این سازمان یادآور شدهاند که نتایج حاصل از این گزارش بر پایه تفسیر فنی شاخصهای بشردوستانه و استانداردهای زیستی تدوین شده است و یک پایش بالینی و روانپزشکی مستقیم در سطح کشور به شمار نمیرود، اما بازتابدهنده واقعیتهای جاری سلامت روان در میان جمعیت آسیبدیده است.
ارزیابیهای آماری و نوسانات فصلی ناامنی غذایی
بررسیهای ساختار طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی نشان میدهد آمارهای مربوط به ۱۷٫۴ میلیون نفر و ۴٫۷ میلیون نفر، پیشتر در قالب ارزیابی ۱۶ دسامبر ۲۰۲۵ (۲۵ آذر ۱۴۰۴) ثبت شده بود و بازه زمانی بحران زمستانی میان نوامبر ۲۰۲۵ (آبان ۱۴۰۴) تا مارس ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) را منعکس میکرد. بر اساس این دادهها، در ماههای سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۵ (شهریور و مهر ۱۴۰۴) شمار افراد حاضر در مرحله ۳ یا بالاتر ناامنی غذایی حدود ۱۳٫۸ میلیون نفر برآورد شده بود که ۲٫۹ میلیون نفر از آنها در شرایط اضطراری به سر میبردند.
بیشتــــــر: پنجمین سالگرد حاکمیت طالبان؛ آرامش نسبی در سایه بحران معیشت و محرومیت آموزشی
بر اساس پیشبینیهای کارشناسی سیستم نظارت بر امنیت غذایی، با فرارسیدن فصل برداشت محصول در فاصله آوریل تا سپتامبر ۲۰۲۶ (فروردین تا شهریور ۱۴۰۵)، رقم افراد مواجه با ناامنی غذایی حاد بار دیگر به محدوده ۱۳٫۸ میلیون نفر و جمعیت حاضر در شرایط اضطراری به ۲٫۹ میلیون نفر بازگشته است. بنابراین، کارشناسان تأکید دارند که رقم ۴٫۷ میلیون نفر منعکسکننده اوج بحران در ماههای سرد سال بوده است، هرچند تبعات زیانبار ناشی از آن دوره و بدهیهای به بار آمده همچنان گریبانگیر خانوادههاست.
وضعیت بحرانی کودکان و گروههای آسیبپذیر
در همین راستا، صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) در بیانیهای که روز ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۱ تیر ۱۴۰۵) منتشر شد، نسبت به خطرات جدی پیش روی کودکان هشدار داده است. طبق اعلام این نهاد بینالمللی، حدود ۳٫۷ میلیون کودک زیر ۵ سال در افغانستان در معرض خطر مستقیم تشدید سوءتغذیه حاد قرار دارند. بر اساس دادههای ارائهشده از سوی کارشناسان یونیسف، خشکسالی مداوم در ۱۲ ولایت کشور، به همراه بازگشت گسترده صدها هزار مهاجر از کشورهای همسایه نظیر ایران و پاکستان، ساختارهای امدادی موجود را با چالشهای مضاعف مواجه کرده است.
بیشتـــــر: لغو مجوز و تعلیق فعالیت ۹ دانشگاه خصوصی در افغانستان؛ بحران تازه در آموزش عالی
گزارشهای تکمیلی شبکههای محلی، از جمله خبرگزاری آمو، تصریح میکنند که در میان اقشار گوناگون جامعه، کودکان زیر ۵ سال، دختران نوجوان، زنان باردار و شیرده، سالمندان، افراد دارای معلولیت و همچنین خانوادههای آواره و بازگشتکننده بیشترین آسیبپذیری را در برابر کمبود غذا و فشارهای عصبی دارند و دسترسی آنها به خدمات پایهای سلامت و حمایتهای اجتماعی بسیار محدود است.
چالشهای تأمین بودجه و کمبود امکانات امدادی
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد در چارچوب برنامه پاسخ انسانی سال ۲۰۲۶ میلادی برآورد کرده است که حدود ۲۱٫۹ میلیون نفر، معادل تقریبی ۴۵ درصد از کل جمعیت افغانستان، نیازمند دریافت نوعی از کمکهای بشردوستانه برای بقا هستند. این دفتر بینالمللی برنامهریزی کرده است تا در قالب یک طرح حمایتی فراگیر، ۱۷٫۵ میلیون نفر از افراد بسیار نیازمند را تحت پوشش خدمات امدادی قرار دهد. اجرای کامل این برنامه به تأمین بودجهای معادل ۱٫۷۱ میلیارد دلار وابسته است که بخش عمدهای از آن به دلیل افت کمکهای اهدایی بینالمللی همچنان تأمین نشده است.
بیشتـــــر: سایه سنگین بحران مالی بر سر پناهجویان افغان؛ چگونه کاهش کمکهای بینالمللی میلیونها زندگی را به مخاطره انداخته است؟
کاهش حمایتهای مالی کشورهای کمککننده به سازمانهای بینالمللی فعال در افغانستان باعث شده است تا ظرفیت عملیاتی مراکز درمانی، ایستگاههای تغذیه تکمیلی و کلینیکهای بهداشتی سیار با محدودیتهای شدیدی مواجه شود. نهادهای ناظر تأکید دارند که ایجاد راهکارهای راهبردی برای تثبیت پایدار وضعیت معیشتی، جلوگیری از فروپاشی خدمات درمانی و تأمین نیازهای ضروری غذایی، تنها مسیر پیشگیری از وخامت بیشتر بحران انسانی و کاهش آسیبهای روحی و روانی خانوادهها در ماههای آینده خواهد بود.
