دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنج‌شنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد ایالات متحده نیازی به توافق با ایران ندارد و به جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، دستور داد از پیگیری گفت‌وگوهای صلح دست بردارد و بر مسائل داخلی تمرکز کند. این تصمیم ۱ روز پس از انتشار گزارشی درباره احتمال دیدار مستقیم معاون رئیس‌جمهور آمریکا با مقامی ارشد در نهادهای امنیتی ایران اتخاذ شد. این تغییر موضع نشان‌دهنده چرخش کاخ سفید از اظهارات هفته‌های اخیر درباره آمادگی تهران برای توافق پس از انتخابات آمریکا و اولویت یافتن سیاست محاصره و تحریم اقتصادی است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: “ما نیازی به توافق با ایران نداریم. آن روزها مدت‌هاست گذشته است. ما پول آن‌ها، صدها میلیارد دلار، را داریم و تنگه آن‌ها را در اختیار داریم”. وی همچنین به جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مأموریت داد “تمام توجه کامل” خود را به موضوعات ادعایی جرم و فساد در ایالت‌ها و شهرهای تحت مدیریت دموکرات‌ها، از جمله مینه سوتا، کالیفرنیا و ایلینوی، معطوف کند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شد با توقف این تخلفات ادعایی می‌توان بودجه فدرال را به سرعت متوازن کرد، هرچند سندی در پشتیبانی از این ادعاها ارائه نداد.
ابهام در دیپلماسی مستقیم و واکنش تند مقام‌های تهران
دستور جدید کاخ سفید پس از آن صادر شد که روزنامه وال استریت ژورنال روز چهارشنبه ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ به نقل از مقام‌های آمریکایی و خاورمیانه‌ای از بررسی دیدار رو در رو میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، خبر داد. بر اساس این گزارش، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در ماه اکتبر نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، فرستاده و پیشنهاد گفت‌وگو در دوحه را مطرح کرده بود. خبرگزاری رویترز تأکید کرد نتوانسته است انجام این گفت‌وگوهای احتمالی را تأیید کند و دفتر جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز واکنش فوری نشان نداد.
مقام‌های جمهوری اسلامی ایران طی روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه گزارش‌های مربوط به جریان داشتن مذاکره یا برنامه‌ریزی برای دیدار در قطر را رد کردند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در گفت‌وگو با شبکه المیادین، خبرهای آمریکا درباره گفت‌وگوهای جاری را “دروغ محض” خواند و پاسخ اولیه واشنگتن به ۷ شرط تهران را “فریبنده و ناکافی” توصیف کرد. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز برنامه‌ریزی برای نشست میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، را تکذیب کرد و به خبرگزاری ایرنا گفت راه‌حل بحران تنها پذیرش طرح ۲ روزه تهران برای بازگشایی تنگه هرمز است.
اصرار واشنگتن بر فشار اقتصادی و اختلاف بر سر غرامت جنگ
موضع‌گیری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هم‌سو با اظهارات روز سه‌شنبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در پایان نشست وزیران امور خارجه گروه ۷ در پاریس بود. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، شروط مطرح‌شده از سوی ایران برای پایان دادن به درگیری‌ها را “پوچ” و “غیرجدی” خواند و درخواست تهران برای دریافت غرامت خسارت‌های جنگی و زیست‌محیطی ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل را رد کرد. وی اظهار داشت ایران به دلیل ایجاد بی‌ثباتی طولانی‌مدت در منطقه باید غرامت بپردازد و تصریح کرد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هرگز توافق بد یا پرداخت پول نقد به تهران را امضا نخواهد کرد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، به متحدان گروه ۷ اعلام کرد تحریم‌ها و محاصره دریایی بنادر ایران به قدری مؤثر بوده‌اند که نیازی به تشدید عملیات نظامی گسترده علیه تهران نیست. وی افزود با همکاری وزارت خزانه‌داری به سرپرستی اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، و نهادهای اطلاعاتی برای مسدود کردن مسیرهای دور زدن تحریم‌ها، باقیمانده درآمدهای نفتی ایران ظرف ۱ تا ۳ ماه آینده خشک خواهد شد. در مقابل، تهران پایان جنگ در تمام جبهه‌ها، لغو محاصره دریایی، رفع محدودیت‌های فروش نفت، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و جبران خسارت‌های جنگ را پیش‌شرط هرگونه توافق می‌داند.
انفجار ۴ نفتکش در تنگه هرمز و افزایش نگرانی‌های انرژی
در حالی که مسیر گفت‌وگوهای سیاسی با بن‌بست مواجه شده، ناامنی دریایی در تنگه هرمز روز پنج‌شنبه ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ تشدید شد و نیروهای مسلح ایران از وقوع انفجار در ۴ نفتکش خبر دادند. نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد ۲ ابرنفتکش حامل بیش از ۴ میلیون بشکه نفت به دلیل بی‌توجهی به هشدارها و عبور از “مسیر غیرمجاز” در جنوب تنگه هرمز دچار انفجار و آتش‌سوزی شده‌اند. هم‌زمان، ارتش جمهوری اسلامی ایران به نقل از صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد ۲ نفتکش دیگر بعدازظهر پنج‌شنبه پس از خاموش کردن رادارها وارد منطقه ممنوعه شرق تنگه هرمز شده و با مین دریایی برخورد کرده‌اند و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، را مسئول این حادثه معرفی کرد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد امکان راستی‌آزمایی مستقل ادعاهای نظامی ایران وجود ندارد و ارتش آمریکا نیز اخیراً مدعی پاک‌سازی تمام مین‌ها از این آبراه شده بود. افزون بر این، نهاد عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد در روز چهارشنبه کشتی دیگری در فاصله ۱۴ مایل دریایی شمال غربی امارت راس‌الخیمه هدف پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفته و با وجود آتش‌سوزی در موتورخانه، خدمه آن نجات یافته‌اند. طبق داده‌های مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک که خبرگزاری رویترز منتشر کرده، در ۱۰ روز نخست ماه نوامبر دست‌کم ۱۰ کشتی پس از ۳۷ حمله در ماه اکتبر هدف قرار گرفته‌اند و انتشار خبرهای روز پنج‌شنبه موجب افزایش بهای نفت در بازارهای جهانی شد.
جنگ ۸ ماهه و شکاف داخلی پس از انتخابات میاندوره‌ای
درگیری جاری از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه زیرساخت‌های هسته‌ای و موشکی ایران آغاز شد که در جریان آن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران، کشته شد و تهران با حمله به پایگاه‌های آمریکا، اسرائیل و بستن تنگه هرمز واکنش نشان داد. در ماه آوریل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، مذاکراتی را با میانجی‌گری پاکستان هدایت کرد که به آتش‌بس موقت و سپس امضای یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای اسلام‌آباد در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ انجامید. با این حال، این چارچوب ظرف چند هفته در ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ فروپاشید و ایالات متحده از آن زمان محاصره دریایی بنادر ایران را برقرار کرد و هم‌زمان برای تأمین امنیت عبور کشتی‌های بین‌المللی تلاش می‌کند.
در سیاست داخلی آمریکا، ادامه جنگ و افزایش قیمت سوخت و مواد غذایی نارضایتی رأی‌دهندگان را برانگیخت و به شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میاندوره‌ای ۳ نوامبر ۲۰۲۶ انجامید. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، که از گزینه‌های پیشتاز نامزدی جمهوری‌خواهان برای انتخابات ۲۰۲۸ محسوب می‌شود، هفته گذشته در شبکه اجتماعی اکس هزینه بالای جنگ ایران را عامل اصلی شکست انتخاباتی دانست و توصیه‌های پیشین برای پایان جنگ را “مشورتی درست” خواند. در پاسخ، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به گزارش روزنامه واشنگتن پست و خبرگزاری آسوشیتدپرس از ضرورت جنگ برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای دفاع کرد و اکنون با کنار گذاشتن دیپلماسی معاون خود، بر فشار اقتصادی علیه تهران تمرکز کرده است.
- آمریکا نیازی بە توافق با ایران ندارد؛ دستور دونالد ترامپ بە معاونش برای کنار گذاشتن مذاکرات صلح با ایران
- چرخش در پارادایم بازدارندگی؛ پیامدها و ابعاد بیانیه مجلس خبرگان درباره خروج از NPT و اقتصاد جنگ
- بحران فزاینده سلامت روان در ایران؛ تقاطع نایاب شدن دارو، فشارهای معیشتی و کمبود مزمن تخت‌های بستری
- تلاقی ناترازی ساختاری و خسارات جنگی؛ اذعان دولت به خروج ۲۸ درصد از ظرفیت تولید گاز و خطر قطعی سراسری
- جهش دوبارەی بهای نفت؛ امتناع ایران از خروج اورانیوم و تشدید حملات در تنگه هرمز
