در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و کشور عمان برای مدیریت تردد شناورها در تنگه هرمز ادامه دارد، انتشار پیام‌های متناقض از سوی مقامات سیاسی و نظامی تهران بر ابهام‌های موجود در بازارهای جهانی انرژی افزوده است.
بر اساس گزارش روزنامه “نیویورک تایمز”، رژیم ایران بازگشایی این آبراه راهبردی را به مجموعه‌ای از شروط سنگین و “باج‌خواهی‌های فرامرزی” مشروط کرده است که عملاً روند مذاکرات را به بن‌بست کشانده است. این کارشکنی‌ها در حالی صورت می‌گیرد که آمارهای بین‌المللی نشان‌دهنده تاثیر مخرب بسته ماندن تنگه بر اقتصاد جهانی و افزایش بی‌سابقه قیمت‌های مصرف‌کننده است.
رئیس‌جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ، پیش‌تر هشدار داده بود که هرگونه حمله به شناورهای تجاری با پاسخ قاطع روبرو خواهد شد و خسارات وارده از محل دارایی‌های مسدودشده ایران پرداخت می‌شود. با این حال، گزارش‌های میدانی حاکی از تداوم رفتارهای تحریک‌آمیز رژیم است.
به گزارش روزنامه “فاینانشنال تایمز”، امارات متحده عربی تایید کرده است که بامداد شنبه ۱۷ مرداد، یک نفت‌کش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در تنگه هرمز هدف حمله موشکی نیروهای ایرانی قرار گرفته است. این چهارمین حمله به شناورهای اماراتی طی هفته اخیر است که نشان می‌دهد تهران علی‌رغم ادعای نزدیکی به توافق با مسقط، همچنان سیاست تهاجم نظامی را دنبال می‌کند.
مطالبات حداکثری و باج‌خواهی شورای عالی امنیت ملی
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در اظهاراتی که توسط رسانه‌های دولتی منتشر شد، فهرستی از مطالبات را ارائه کرد که پذیرش آن‌ها توسط واشینگتن را شرط بازگشایی تنگه هرمز دانست.
بر اساس گزارش “نیویورک تایمز”، این شروط شامل پایان محاصره دریایی و هوایی، رفع کامل تحریم‌ها، پرداخت خسارت جنگی، آزادسازی تمامی دارایی‌های مسدودشده و خروج نیروهای آمریکایی از منطقه است. محمدباقر ذوالقدر با لحنی تهاجمی تاکید کرد که این شورا “چه در جنگ و چه در مذاکره، هرگز کوتاه نخواهد آمد.” این شروط فراتر از تفاهم‌نامه‌های قبلی است و نشان می‌دهد رژیم به دنبال بهره‌برداری حداکثری از انسداد آبراه به عنوان یک اهرم فشار سیاسی است.
این مواضع سرسختانه در حالی مطرح می‌شود که گزارش‌هایی درباره تزلزل در جایگاه محمدباقر ذوالقدر منتشر شده است. روزنامه “سازندگی” گزارش داد که وی از سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی استعفا کرده، اما مسعود پزشکیان، رئیس شورای عالی امنیت ملی، این استعفا را نپذیرفته است. هم‌زمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با تایید نزدیکی به توافق با عمان، تاکید کرد که باز شدن تنگه تابع “شرایط دیگری” از جمله جبران نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد توسط آمریکا است. این تناقض در گفتار مقامات ارشد، بیانگر تشتت آرا در کانون تصمیم‌گیری تهران میان دیپلماسی و تندروی نظامی است.
لجاجت سپاه پاسداران و تداوم تهاجم علیه شناورهای تجاری
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان بازوی نظامی و اقتصادی رژیم، به صراحت اعلام کرده است که مذاکرات با عمان لزوماً به معنای بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، در گفتگو با خبرگزاری “تسنیم” اظهار داشت که باز شدن این آبراه تنها به پذیرش کامل شروط ایران از سوی آمریکا بستگی دارد و واشینگتن نباید در روند مذاکرات منطقه‌ای دخالت کند.
همچنین، محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، در تجمعی در تهران ادعا کرد که “نظم ایرانی بر تنگه هرمز حاکم است” و این وضعیت را غیرقابل بازگشت توصیف کرد. این اظهارات نشان‌دهنده راهبرد رژیم برای تثبیت کنترل خود بر یک مسیر بین‌المللی است که پیش از جنگ، حق ناوبری آزاد در آن به رسمیت شناخته می‌شد.
در مقابل، واشینگتن با دیده تردید به ادعاهای تهران می‌نگرد. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، در گفتگو با شبکه “فاکس نیوز” اعلام کرد که مقامات جمهوری اسلامی به دولت آمریکا اطلاع داده‌اند برنامه‌ای برای دریافت عوارض از عبور و مرور کشتی‌ها ندارند. جی‌دی ونس با تاکید بر این‌که “اعتماد نمی‌کنیم، بلکه راستی‌آزمایی می‌کنیم”، خاطرنشان کرد که مشکل اصلی، مین‌گذاری‌های گسترده ایران در آغاز جنگ است. وی افزود که هرگونه توافق باید شامل عملیات مین‌روبی و تعهد کتبی تهران به شلیک نکردن به کشتی‌های تجاری باشد. این در حالی است که تداوم حملات به نفت‌کش‌های اماراتی، عملاً هرگونه خوش‌بینی به تعهدات شفاهی رژیم را از بین برده است.
راهبرد فرسایشی تهران؛ گروگان‌گیری امنیت انرژی جهانی
تحلیلگران بین‌المللی بر این باورند که تهران با طولانی کردن مذاکرات، اهداف سیاسی خاصی را دنبال می‌کند. خبرگزاری “آسوشیتدپرس” در گزارشی تحلیلی نوشت که رهبران جمهوری اسلامی معتقدند فشار نظامی و بسته ماندن تنگه هرمز، سرانجام آمریکا را وادار به تسلیم خواهد کرد. آن‌ها آگاه هستند که جنگ در میان افکار عمومی آمریکا نامحبوب است و افزایش قیمت بنزین می‌تواند به جایگاه دونالد ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر آسیب بزند.
روزنامه “گاردین” نیز در یادداشتی مشابه تاکید کرد که رژیم ایران می‌کوشد هزینه سیاسی درگیری را برای کاخ سفید افزایش دهد تا امتیازات بیشتری در میز مذاکره کسب کند.
با این حال، این راهبرد فرسایشی برای جمهوری اسلامی بدون خطر نیست. اقتصاد ایران تحت محاصره شدید دریایی و هوایی آمریکا به شدت آسیب دیده و اعتراضات داخلی در ماه‌های گذشته نشان‌دهنده خشم انباشته مردم از هزینه‌های جنگ‌افروزی رژیم است. دونالد ترامپ نیز در مواضع خود نشان داده است که آماده تشدید جنگ تا مرحله “سر بریدن” ساختار نظامی ایران است.
“آسوشیتدپرس” هشدار می‌دهد که محاسبه تهران مبنی بر کاهش ذخایر تسلیحات پیشرفته آمریکا ممکن است به یک خطای راهبردی بزرگ منجر شود، چرا که رئیس‌جمهوری آمریکا نشان داده است در پاسخ به اقدامات تروریستی، از به‌کارگیری قدرت نظامی گسترده ابایی ندارد.
شکاف در ساختار قدرت؛ میان تلاش‌های دیپلماتیک و تهاجم نظامی
در حالی که فرماندهان نظامی بر طبل جنگ می‌کوبند، مسعود پزشکیان، رئیس دولت در جمهوری اسلامی، در اظهاراتی متفاوت از ضرورت دستیابی به توافق دفاع کرد. مسعود پزشکیان با اشاره به این‌که “برای همیشه نمی‌توان جنگید”، بر لزوم پایان دادن به درگیری در یک نقطه تاکید کرد و گفت که مسائل تنها با جنگ حل نمی‌شود. این سخنان که در تضاد با مواضع شورای عالی امنیت ملی و سپاه پاسداران است، نشان‌دهنده فشارهای سنگینی است که بر بدنه اجرایی دولت به دلیل فروپاشی اقتصادی وارد می‌شود. مسعود پزشکیان مدعی شد که اکنون بهترین زمان برای توافق بر اساس تفاهم‌نامه‌های قبلی است، اما مشخص نیست که وی تا چه حد بر نیروهای مسلح و تندروهای مذهبی نفوذ دارد.
واقعیت میدانی در تنگه هرمز همچنان بحرانی است. بر اساس داده‌های ردیابی کشتی‌ها توسط شرکت “کپلر”، بسیاری از شناورها برای امنیت خود، دستگاه‌های ردیاب را خاموش کرده‌اند که این امر رهگیری فعالیت‌های مخرب رژیم را دشوارتر کرده است. توافق احتمالی با عمان ممکن است کنترل ایران بر این آبراه که حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند را رسمیت ببخشد؛ موضوعی که “آسوشیتدپرس” آن را یک پیروزی مهم برای تهران توصیف می‌کند. اما تا زمانی که رژیم به حملات موشکی علیه نفت‌کش‌ها ادامه می‌دهد و مطالبات فراقانونی خود را تعدیل نمی‌کند، تنگه هرمز همچنان به عنوان گلوگاهی در اسارت لجاجت‌های سیاسی جمهوری اسلامی باقی خواهد ماند و سایه جنگ را بر سر منطقه حفظ خواهد کرد.
