به گزارش رسانههای رسمی ایران در روز شنبه ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵)، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در یک گفتوگوی تلفنی با اد میلیبند، وزیر امور خارجه بریتانیا، به اقدامات اخیر لندن اعتراض کرد و خواستار تغییر موضع فوری دولت جدید این کشور در قبال تهران شد. این رایزنی دیپلماتیک و پر تنش که در عصر روز جمعه ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۹ مرداد ۱۴۰۵) انجام شد، نشاندهنده عمق اختلافات رو به افزایش میان دو کشور در پی تحولات اخیر منطقهای و تصمیمات جدید امنیتی لندن است.
بنا بر گزارشهای منتشر شده از سوی خبرگزاریهای دولتی ایران مانند ایرنا و ایسنا، محور اصلی اعتراض عراقچی در این تماس تلفنی، تصمیم اخیر وزارت کشور بریتانیا در خصوص سپاه پاسداران بود. وزارت کشور بریتانیا در روز ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) اعلام کرد که سپاه پاسداران، «جنبش اسلامی اصحاب یمین» و «کمپین داوطلبان اطلاعات نظامی روسیه» را بر پایه اختیارات جدید قانون امنیت ملی، به عنوان نهادهای مرتبط با تهدیدهای دولتی تعیین کرده است.
برخلاف برخی ادعاهای اولیه در شبکههای اجتماعی و رسانههای فارسیزبان، بریتانیا سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی خود قرار نداده است. بر اساس توضیحات رسمی دولت بریتانیا که در وبسایت رسمی این کشور منتشر شده، این تصمیم ذیل قانون جدید امنیت ملی اتخاذ شده است. این قانون با ممنوعیتهای ناشی از قانون مبارزه با تروریسم سال ۲۰۰۰ بریتانیا تفاوت حقوقی دارد. با این حال، مقررات جدید که از روز ۲۶ تیر ۱۴۰۵ اجرایی شده، ابراز حمایت عمومی، همکاری آگاهانه با این نهادها، دریافت منافع مادی یا پشتیبانی از فعالیتهای آنها را جرمانگاری کرده و میتواند مجازاتی تا ۱۴ سال زندان به همراه داشته باشد.
اتهام همکاری بریتانیا با جبهه مقابل و دفاع میلیبند
بخش دیگری از گفتوگوی تلفنی دو وزیر به نقش بریتانیا در درگیریهای نظامی اخیر خاورمیانه اختصاص داشت. خبرگزاری مهر گزارش داد که عراقچی در این گفتوگو، بریتانیا را به همکاری اطلاعاتی و نظامی با آمریکا و اسرائیل متهم کرده است. او این اقدامات را غیرسازنده و عاملی برای تشدید ناامنی در منطقه دانست.
در مقابل، اد میلیبند با رد ادعای مشارکت بریتانیا در حملات علیه ایران، تاکید کرد که دولت جدید بریتانیا بخشی از جنگ با ایران نیست. او تصریح کرد که لندن بر حل اختلافها از مسیرهای دیپلماتیک تمرکز دارد و به دنبال تشدید درگیریها در منطقه نیست. خبرگزاری خبرآنلاین در گزارشی به نقل از بیانیه رسمی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که وزیر خارجه بریتانیا در این تماس بر اهمیت حفظ کانالهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها و بهبود مناسبات دو کشور تاکید ورزیده است.
سرنوشت تفاهمنامه اسلامآباد و ناکامی دیپلماسی
یکی از نکات کلیدی که وزیر امور خارجه ایران در این گفتوگو به آن اشاره کرد، وضعیت تفاهمهای دیپلماتیک گذشته بود. عراقچی مدعی شد که تهران همواره با حسن نیت وارد مسیرهای دیپلماتیک شده و حتی تفاهمنامه پایان جنگ را در روز ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۸ خرداد ۱۴۰۵) پذیرفته بود. این تفاهمنامه دیجیتالی که در فاصله زمانی کوتاهی میان مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا امضا شد، قرار بود به درگیریها خاتمه دهد. اما به گفته عراقچی، واشینگتن با نقض آشکار تعهدات خود مانع از اجرای این توافق شد.
در سمت مقابل، مقامات آمریکایی همواره جمهوری اسلامی را به عنوان مسئول اصلی شکست تفاهمنامه اسلامآباد معرفی کردهاند. با وجود اشارات مکرر مقامات دو طرف به این سند، تا زمان تنظیم این گزارش هنوز متن کامل این تفاهمنامه به صورت عمومی منتشر نشده و جزئیات دقیق آن در هالهای از ابهام قرار دارد.
طرح تهران برای تنگه هرمز و هشدار به کشورهای منطقه
مسئله امنیت دریانوردی و کنترل آبراههای راهبردی خاورمیانه از دیگر موضوعات حساس مطرحشده در این تماس بود. وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد که تهران در تلاش است با همکاری نزدیک پادشاهی عمان، سازوکارهای جدیدی را برای مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز تنظیم و پیادهسازی کند. عراقچی هشدار داد که دخالت کشورهای ثالث در امور این آبراه حیاتی تنها به پیچیدهتر شدن اوضاع کمک خواهد کرد.
عراقچی همچنین با لحنی هشدارآمیز خطاب به کشورهای منطقه اعلام کرد که استفاده آمریکا و اسرائیل از قلمرو، خاک یا امکانات نظامی هر کدام از کشورهای همسایه برای حمله به ایران به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست. او تاکید کرد که تهران چنین اقداماتی را خصمانه تلقی خواهد کرد، حتی اگر این همکاریها بر اساس معاهدات و توافقهای دفاعی قدیمی میان آن کشورها با واشینگتن شکل گرفته باشد. این مواضع تند در شرایطی مطرح میشود که بر اساس گزارش روزنامه والاستریت ژورنال، فشارهای نظامی و محاصره دریایی ارتش آمریکا در منطقه همچنان ادامه دارد و نگرانیها از بروز درگیریهای جدید افزایش یافته است.
ابهام در موضعگیری رسمی لندن و انتقال قدرت
تا زمان مخابره این خبر، دولت بریتانیا بیانیه مستقلی درباره جزئیات این گفتوگوی تلفنی منتشر نکرده است. به همین دلیل، بخش عمده روایات منتشر شده درباره مواضع اد میلیبند، بر اساس بیانیه رسمی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی استوار است.
این تحولات دیپلماتیک در شرایطی رخ میدهد که بریتانیا در هفتههای اخیر شاهد تغییرات گسترده سیاسی بوده است. بر اساس گزارشهای خبری، دولت در حال خروج کییر استارمر در آخرین روزهای فعالیت خود تصمیمات ضدایرانی متعددی از جمله اعمال محدودیت بر سپاه را به جریان انداخت و اکنون با آغاز فرآیند انتقال قدرت به رهبری جدید حزب کارگر، یعنی اندی برنهام، دیپلماتها امیدوارند کانالهای ارتباطی میان تهران و لندن برای جلوگیری از وخیمتر شدن بحران باز بماند.
