روز، یکشنبه ۲ اوت ۲۰۲۶ (۱۱ مرداد ۱۴۰۵)، در یک تحول مهم دیپلماتیک و امنیتی، دولت عراق و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای تأسیس و گشایش یک دفتر رسمی جهت مدیریت مأموریتهای این پیمان در بغداد به توافق نهایی رسیدند. این تصمیم در جریان یک گفتوگوی ویدئویی مفصل میان قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، و سپهبد رامون آرماندا، فرمانده مأموریت ناتو در عراق، اتخاذ شد.
به گزارش وبسایت خبری «نیوریجن»، دو طرف در این رایزنی تصویری بر اهمیت تداوم همکاریها در زمینههای مختلف تأکید کردند. این دفتر جدید وظیفه هماهنگی امور اداری، تسهیل تبادل اطلاعات و پیگیری برنامههای مشترک را بر عهده خواهد داشت. این رویداد گام جدیدی در روابط دوجانبه بغداد با نهادهای نظامی بینالمللی به شمار میرود و نشاندهنده تمایل دولت جدید عراق برای استفاده از ظرفیتهای فنی و آموزشی ناتو در مسیر تحکیم حاکمیت ملی است.
مأموریت غیررزمی و تمرکز بر همکاریهای راهبردی
بر اساس گزارش رسانههای عراقی و بیانیههای رسمی صادر شده از سوی دفتر مشاور امنیت ملی این کشور، نقش دفتر جدید ناتو در بغداد کاملاً غیررزمی، مشورتی و آموزشی خواهد بود. مقامات عراقی بارها در مجامع مختلف اعلام کردهاند که هیچ نیروی جنگندهای از سوی ناتو در این کشور حضور نخواهد یافت و مأموریت این سازمان صرفاً بر توانمندسازی، ارتقای مهارتها و ارائه مشاورههای راهبردی به نیروهای مسلح عراق متمرکز است.
به گزارش وبسایت رسمی ناتو، این پیمان متعهد است تا به نهادهای امنیتی عراق از جمله وزارت دفاع، وزارت کشور و فرماندهی پلیس فدرال کمک کند. حوزههای کلیدی این همکاری شامل آموزش نظامی تخصصی، امنیت سایبری، دفاع مرزی، مدیریت بحران و بهینهسازی ساختارهای دفاعی است. علاوه بر این، در توافق جدید بر استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی در ساختار دفاعی عراق تأکید شده است. این برنامهها با هدف پیشگیری از بازگشت مجدد تهدیدهای مسلحانه و تروریستی مانند بقایای داعش طراحی شدهاند و تمامی فعالیتها با هماهنگی کامل و با احترام به حاکمیت ملی عراق انجام میشود.
بازگشت تدریجی ناتو پس از تعلیق ناشی از جنگ منطقهای
تصمیم به بازگشایی دفتر ناتو در بغداد پس از یک دوره طولانی از تعلیق فعالیتهای میدانی و انتقال نیروها اتخاذ میشود. در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)، به دلیل گسترش تنشهای شدید در خاورمیانه و افزایش حملات به پایگاههای نظامی در عراق، ناتو تصمیم گرفت به منظور حفظ امنیت کارکنان خود، تمامی نیروهای مأموریت خود را به صورت موقت از کمپ ویکتوری در نزدیکی فرودگاه بغداد خارج کرده و به ستاد فرماندهی مشترک ناپل در ایتالیا منتقل کند.
با این حال، شرایط امنیتی به تدریج مورد ارزیابی مجدد قرار گرفت. به گزارش شبکه خبری «المانیتور» در ۲۲ مه ۲۰۲۶ (۱ خرداد ۱۴۰۵)، فرماندهی ناتو با بررسی دقیق وضعیت میدانی و دریافت تضمینهای لازم از سوی مقامات عراقی، امکان از سرگیری مأموریتهای مستقیم خود در بغداد را بررسی کرد. سپهبد رامون آرماندا، فرمانده اسپانیایی ناتو در عراق که از ۱۹ مه ۲۰۲۶ (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) مسئولیت این مأموریت را بر عهده گرفته است، نقش محوری در تسهیل این بازگشت ایفا کرد. توافق امروز نشاندهنده آن است که هر دو طرف به این نتیجه رسیدهاند که شرایط پایتخت عراق برای حضور مجدد کادرهای اداری و مستشاری این پیمان هموار شده است.
ساختار جدید امنیتی عراق و چالشهای پیش رو
توافق برای بازگشایی دفتر ناتو در بغداد در برههای حساس از تغییرات سیاسی داخلی عراق رخ میدهد. به گزارش خبرگزاریهای محلی، تحت هدایت علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، ساختار امنیتی و اطلاعاتی این کشور به تازگی شاهد تغییرات و برکناریهای گستردهای بوده است. در این راستا، قاسم العبودی به عنوان مشاور امنیت ملی جدید منصوب شد تا سیاستهای جدید امنیتی دولت را پیش ببرد. دولت جدید عراق تلاش میکند تا تعادل ظریفی را میان حفظ همکاریهای راهبردی بینالمللی و پاسخگویی به مطالبات داخلی برقرار سازد.
اگرچه مقامات دولتی و فرماندهان ناتو تأکید فراوانی بر ماهیت غیررزمی این دفتر دارند، اما حضور فیزیکی و اداری ناتو در بغداد همچنان میتواند با مخالفتها و واکنشهای برخی گروههای مسلح داخلی مواجه شود که خواستار خروج کامل هرگونه نیروی خارجی از خاک عراق هستند. موفقیت این دفتر نوبنیاد به نحوه پیادهسازی گامبهگام توافقات، حفظ پایداری امنیتی در پایتخت و همچنین مهارت دیپلماتیک دولت جدید عراق در جلب رضایت جریانهای مختلف سیاسی و نظامی داخلی بستگی خواهد داشت. در نهایت، روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا این دفتر میتواند به بازوی مؤثری برای ارتقای امنیت ملی عراق تبدیل شود یا خیر.
