در تازهترین تحول مربوط به روابط دوجانبه تهران و بغداد، امروز چهارشنبه ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۱ تیر ۱۴۰۵)، ویدئوی واکنش تند و بیسابقه حشمتالله فلاحتپیشه به یادداشت اخیر علیاکبر ولایتی، بهطور گسترده در رسانهها و شبکههای اجتماعی بازنشر شده و توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده است. همزمان با این جنجال داخلی در ایران، علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، امروز چهارشنبه ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۱ تیر ۱۴۰۵) در مصاحبهای با مجله آمریکایی آتلانتیک اعلام کرد که حضور نظامی میان ملتها پیوند ایجاد نمیکند، بلکه این تعاملات اقتصادی است که چنین پیوندهایی را پدید میآورد.
الزیدی همچنین فاش کرد که در دیدار هفته گذشته خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، صراحتاً به او توصیه کرده است که از هرگونه حمله نظامی به ایران خودداری کند. او تأکید کرد که عراق باید محل پیوند و ارتباط باشد، نه عرصه خصومت میان آمریکا و ایران. این رویدادها در آستانه سفر قریبالوقوع نخستوزیر عراق به تهران، تنشهای دیپلماتیک را به اوج خود رسانده است.
حمله تند فلاحتپیشه به معماران سیاست خارجی
بخشهای مهمی از ویدئوی واکنش تند حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، خطاب به علیاکبر ولایتی، مشاور امور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی، بازتاب وسیعی یافته است. به گزارش شبکه رادیو فردا، فلاحتپیشه در این ویدئو با لحنی صریح، انتقاد ولایتی از سفر نخستوزیر عراق به واشنگتن را مداخله در حاکمیت ملی یک کشور مستقل دانست و خطاب به او گفت: «به شما چه ربطی دارد که روابط عراق و آمریکا چگونه باشد؟»
فلاحتپیشه با اشاره به سوابق اقتصادی نخستوزیر ۴۰ ساله عراق افزود که الزیدی بهعنوان رئیس دولت یک کشور مستقل حق دارد درباره آینده روابط خارجی بغداد تصمیمگیری کند. او یادآور شد که هدف بغداد از گفتگو با واشنگتن، تبدیل رابطه صرفاً نظامی به یک همکاری اقتصادی پایدار و جذب سرمایهگذاری برای بهبود معیشت مردم عراق است.
این نماینده پیشین مجلس فراتر از مسئله عراق رفت و کارنامه چند دهه سیاست خارجی تحت نفوذ ولایتی را به چالش کشید. فلاحتپیشه تصریح کرد که این سیاستها، تقابل تاریخی میان کشورهای عربی و اسرائیل را به رویارویی مستقیم ایران و اسرائیل تبدیل کرده و تهران را در آستانه جنگ با واشنگتن قرار داده است. او خطاب به مشاور رهبر جمهوری اسلامی گفت: «شما یک کشور دوست واقعی برای ایران نام ببرید؛ سیاستهای شما کشور را درگیر جنگهای بیحاصلی کرده که سودی برای مردم نداشته، در حالی که همه کشورهای همسایه در مسیر توسعه اقتصادی گام برمیدارند».
یادداشت خشمآلود ولایتی؛ تاختن به نخستوزیر جوان
سرآغاز این بحران دیپلماتیک به یادداشت فوقالعاده تند علیاکبر ولایتی بازمیگردد که روز جمعه ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) در رسانههای داخلی از جمله خبرگزاری تسنیم منتشر شد. ولایتی در این یادداشت با آغاز متن خود با عبارت قرآنی «انا لله و انا الیه راجعون»، سفر علی الزیدی به آمریکا را اقدامی «تأسفبار، بیموقع و تخریبکننده مجاهدتهای ملت غیور عراق» خواند.
به گزارش وبسایت خبری الف، ولایتی با «جوان و کمتجربه» خواندن نخستوزیر جدید عراق، دیدار او با دونالد ترامپ در کاخ سفید را «ننگ بزرگی» برای بغداد دانست. او همچنین بهشدت انتقاد کرد که چرا الزیدی اندکی پس از درگذشت و سوگواری یکی از رهبران برجسته، بدون تأخیر راهی واشنگتن شده و هیچ اندوهی در ملاقات با رئیسجمهور آمریکا نشان نداده است. ولایتی مدعی شد که نخستوزیر عراق باید پیش از انجام این سفر راهبردی با چهرههای متدین و باسابقه عراقی مشورت میکرد. این یادداشت نشان داد که بخشی از حاکمیت ایران معتقد است تصمیمات کلان بغداد باید با مواضع و مناسبتهای تهران هماهنگ باشد.
عقبنشینی وزارت خارجه از تندروی ولایتی
این مواضع مداخلهجویانه بهسرعت با واکنش بازدارنده و دیپلماتیک دولت ایران روبرو شد تا از تخریب روابط دوجانبه جلوگیری شود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شامگاه شنبه ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۷ تیر ۱۴۰۵) در تماسی تلفنی با فؤاد حسین، همتای عراقی خود، تلاش کرد فضا را آرام کند. به گزارش وبسایت خبری خبرآنلاین، عراقچی در این گفتگو تأکید کرد روابط راهبردی تهران و بغداد بسیار مستحکمتر از آن است که تحت تأثیر «برخی اظهارات شخصی و غیررسمی» قرار گیرد.
هرچند وزیر خارجه ایران مستقیماً به نام ولایتی اشاره نکرد، اما زمان این تماس و واژه «شخصی» نشان داد که دستگاه دیپلماسی بهسرعت حساب خود را از سخنان مشاور امور بینالملل رهبر جدا کرده است. عراقچی بر پایبندی ایران به اصول «احترام متقابل» و «حسن همجواری» تأکید کرد تا پیام روشنی مبنی بر به رسمیت شناختن استقلال بغداد صادر کند.
الزیدی در تهران؛ میانجیگری در اوج تنشها
دولت جدید عراق به ریاست علی الزیدی که از اردیبهشتماه سال جاری کار خود را آغاز کرده، تلاش میکند موازنهای ظریف میان تهران و واشنگتن برقرار کند. به گزارش خبرگزاری مهر، الزیدی قرار است در روزهای آینده در چارچوب یک سفر منطقهای وارد تهران شود. منابع آگاه به این خبرگزاری گفتهاند که نخستوزیر عراق حامل یک طرح ابتکاری برای کاهش تنشهای جاری میان ایران و آمریکا و باز کردن کانالهای گفتگو است؛ ایدهای که هفته گذشته در دیدار او با ترامپ در واشنگتن نیز مورد بحث قرار گرفته و با استقبال نسبی طرف آمریکایی مواجه شده است.
بر اساس تفاهمهای انجامشده در سفر الزیدی به آمریکا، نیروهای نظامی ائتلاف بینالمللی تا ۳۰ سپتامبر سال جاری عراق را ترک خواهند کرد و جای خود را به یک شراکت اقتصادی و سرمایهگذاری ۳۰ ساله خواهند داد. الزیدی همچنین گامهای جدی برای انحصار سلاح در دست دولت و ادغام گروههای مسلح در ساختار رسمی نظامی برداشته است؛ موضوعی که در کنار تلاش برای آرام کردن فضای پرالتهاب منطقه، محورهای اصلی گفتگوهای او در تهران خواهد بود. شکاف به وجود آمده میان اظهارات چهرههای باسابقه حاکمیتی و عملگرایی وزارت خارجه ایران، نشاندهنده چالشهای عمیق تهران در تعریف نسبت خود با کشورهای همسایه و پذیرش واقعیتهای نوین در حاکمیت ملی عراق است.
