خبرگزاری‌های رسمی روسیه در گزارش‌های انتشاری امروز، ۲ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۱ آبان ۱۴۰۵)، با بازتاب مواضع تازه سخنگوی ارتش ایران اعلام کردند که فرایند تحویل جنگنده‌های پیشرفته سوخو-۳۵ به تهران علیرغم نهایی شدن قراردادها، پرداخت‌های مالی و تکمیل دوره‌های آموزشی خلبانان، به پس از پایان درگیری‌های نظامی منطقه موکول شده است. بر اساس اظهارات مطرح‌شده، با وجود برنامه‌ریزی‌های قبلی برای ورود این هواپیماهای جنگی پیش از آغاز درگیری‌های اخیر، مسکو هنوز جدول زمان‌بندی مشخص، تعداد قطعی یا علت فنی مشخصی برای این تأخیر ارائه نکرده و تحویل آنها را به برقراری آتش‌بس یا خاتمه شرایط جنگی مشروط کرده است.
تأخیر متوالی در دریافت جنگنده‌های جدید، نیروی هوایی ایران را در وضعیت فرسایشی قرار داده است؛ چرا که بخش عمده ساختار پروازی این کشور همچنان متکی بر هواپیماهای آمریکایی خریده‌شده پیش از انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۹ میلادی) مانند اف-۱۴، اف-۴ و اف-۵ در کنار تعدادی از جنگنده‌های سوخو-۲۴ و میگ-۲۹ خریداری‌شده در دهه ۱۳۷۰ شمسی است. فرسودگی ناوگان و چالش‌های مربوط به تأمین قطعات یدکی، نیاز ایران به نوسازی اساسی نیروی هوایی را به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است. بر اساس گزارش اندیشکده بین‌المللی کارنگی در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴)، طبق مفاد اسناد متقابل، برنامه‌ریزی اولیه بر پایه تحویل ۴۸ فروند جنگنده سوخو-۳۵ در بازه زمانی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ میلادی (۱۴۰۴ تا ۱۴۰۷ شمسی) تنظیم شده بود. با این حال، خلف وعده‌های مکرر در تحویل این محموله‌ها که از سال ۱۴۰۲ شمسی (۲۰۲۳ میلادی) شدت یافته، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان توافقات روی کاغذ و عملیاتی شدن این سامانه‌های پیشرفته پروازی است.
فشار جنگ اوکراین و اولویت‌بندی صنایع دفاعی روستک
تحلیلگران نظامی بین‌المللی بخش مهمی از دلایل این تعویق را به درگیری مداوم مسکو در تهاجم به اوکراین از فوریه ۲۰۲۲ (اسفند ۱۴۰۰) پیوند می‌دهند. صنایع دفاعی روسیه و به ویژه شرکت دولتی روستک با فشار کم‌سابقه‌ای برای جبران خسارات تجهیزاتی نیروی هوایی خود و تأمین احتیاجات خطوط مقدم جبهه مواجه هستند. تحریم‌های گسترده غربی علیه خطوط تولید قطعات الکترونیکی و تجهیزات پیشرفته اویونیک، زنجیره تأمین صنایع هوافضای روسیه را با کندی شدید روبه‌رو کرده است. تولید جنگنده چندمنظوره سوخو-۳۵ به عنوان یک پلاتفرم سنگین، نیازمند زمان‌بندی دقیق، قطعات حساس و آماده‌سازی نسخه‌های صادراتی است. در چنین شرایطی، ارتش روسیه اولویت مطلق خطوط تولید را به پشتیبانی از نیروهای خود اختصاص داده و صدور محموله‌های تسلیحاتی بزرگ به مشتریان خارجی را با تاخیرهای چندساله مواجه ساخته است.
پیشنهاد جنجالی مسکو برای واگذاری پیش‌دستی به دهلی‌نو
هم‌زمان با تعویق‌های پیاپی در پرونده ایران، گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های تخصصی هوانوردی جهانی، نظیر دیفنس بلاگ در ژوئیه ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴)، از گزینه‌های جایگزین مسکو برای فروش این جنگنده‌ها پرده برداشتند. بر اساس این گزارش‌ها، در جریان نمایشگاه هوافضای بنگلور هند در فوریه ۲۰۲۵ (بهمن ۱۴۰۳)، شرکت روستک بسته‌ای شامل تحویل فوری ۴۰ فروند جنگنده سوخو-۳۵ را به همراه پیشنهاد تولید مشترک جنگنده نسل پنجم سوخو-۵۷ به مقامات هندی ارائه داد. این اقدام شایعاتی را مبنی بر احتمال تغییر اولویت‌های فروش مسکو به سمت بازارهای پرسودتر یا استفاده از این هواپیماها به عنوان ابزار چانه‌زنی سیاسی تقویت کرد. اگرچه هند هنوز قرارداد نهایی را به امضا نرسانده، اما پیشنهاد تحویل سریع این حجم از جنگنده‌ها به یک کشور ثالث، پرسش‌های فراوانی را در خصوص جدیت روسیه در عمل به تعهدات خود در قبال تهران ایجاد کرده است.
آسیب‌پذیری آشیانه‌ها و نیازمندی به زنجیره یکپارچه پدافندی
علاوه بر چالش‌های فنی و تولید، دلایل ژئوپلیتیکی و عملیاتی نیز در استراتژی مسکو نقش ایفا می‌کنند. تعادلی که روسیه در روابط خود با اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس دنبال می‌کند، موجب شده تا نسبت به تبعات تسلیح جامع نیروی هوایی ایران احتیاط ورزد. از سوی دیگر، ارزیابی‌های میدانی نشان می‌دهد که کارآمدی جنگنده‌ای مانند سوخو-۳۵ تنها در قالب یک زنجیره یکپارچه شامل رادارهای هوابرد، سامانه‌های هشدار زودهنگام (آواکس)، پوشش ماهواره‌ای و پدافند موشکی قوی محقق می‌شود. با توجه به حملات موشکی و هوایی اخیر آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌ها، پایگاه‌ها و آشیانه‌های هوانوردی در داخل ایران، ورود این جنگنده‌ها بدون وجود چتر حمایتی کامل و شبکه پدافندی مقاوم، آنها را در معرض خطرات جدی روی زمین قرار می‌داد. همین امر احتمالاً یکی از دلایلی است که طرفین تصمیم گرفته‌اند فرایند تحویل عملیاتی را به پس از فروکش کردن دامنه جنگ موکول کنند.
