در تازه‌ترین تحول مربوط به روابط منطقه‌ای در قفقاز جنوبی، الهام علی‌اف، رئیس‌جمهوری آذربایجان، در ۱۲ اوت ۲۰۲۶ (۲۱ مرداد ۱۴۰۵) فرمان جدیدی را برای تسریع توسعه اقتصادی و اجتماعی جمهوری خودمختار نخجوان امضا کرد. این اقدام درست یک روز پس از سفر فشرده او به این منطقه در ۱۱ اوت ۲۰۲۶ (۲۰ مرداد ۱۴۰۵) صورت گرفت؛ سفری که در آن، رئیس‌جمهوری آذربایجان از آماده بودن کامل طرح فنی انتقال برق از خاک ارمنستان برای اتصال سرزمین اصلی آذربایجان به نخجوان خبر داد و بر گسترش ابعاد دالان زنگزور تأکید کرد.
به گزارش خبرگزاری دولتی آذربایجان (آذرتاج)، الهام علی‌اف با امضای این فرمان جدید، ۲۵۸ میلیون منات (واحد پول آذربایجان) از بودجه دولتی را به توسعه همه‌جانبه نخجوان اختصاص داد. بر اساس جزئیات منتشرشده از سوی خبرگزاری رسمی آپا، ۶۶ میلیون منات از این بودجه به شرکت دولتی «آذر انرژی» اختصاص یافته تا عملیات ساخت نیروگاه برق‌آبی «تیوی» با ظرفیت ۱۵.۶ مگاوات را بر روی رودخانه گیلان‌چای در منطقه اردوباد ادامه دهد.
علاوه بر این، ۷۰ میلیون منات برای بازسازی اساسی جاده‌های ارتباطی درون‌شهری و روستایی نخجوان به طول ۴۲۰ کیلومتر در نظر گرفته شده است که بیش از ۱۵۶ هزار نفر از ساکنان ۲۶ منطقه مسکونی را تحت پوشش قرار می‌دهد. همچنین بخش‌های دیگری از این بودجه به ساخت خوابگاه ۱۰۰۰ تخت‌خوابی دانشگاه دولتی نخجوان و نوسازی ساختمان‌های مسکونی اختصاص یافته است. این سرمایه‌گذاری‌ها هم‌زمان با رونمایی از «طرح جامع توسعه شهر نخجوان تا سال ۲۰۴۴» انجام می‌شود که هدف آن نوسازی بافت مرکزی شهر و ایجاد فضاهای تفریحی و ترانزیتی نوین است.
دالان زنگزور؛ بستری فراتر از خطوط ترانزیتی
رئیس‌جمهوری آذربایجان در جریان سفر خود به نخجوان، در مصاحبه با تلویزیون دولتی این کشور (آز‌تی‌وی) به تشریح ابعاد جدید دالان زنگزور پرداخت. او تصریح کرد که نگاه باکو به این مسیر ارتباطی، دیگر صرفاً به یک خط حمل‌ونقلی جاده‌ای و ریلی محدود نمی‌شود، بلکه این پروژه نقشی راهبردی در انتقال انرژی و اطلاعات ایفا خواهد کرد. به گفته علی‌اف، این دالان قرار است میزبان خطوط فیبر نوری، کابل‌های انتقال برق و در آینده حتی خطوط لوله نفت و گاز طبیعی باشد.
به گزارش خبرگزاری ترند آذربایجان، علی‌اف اعلام کرد که طرح فنی ساخت خطوط انتقال برق از سرزمین اصلی آذربایجان به نخجوان از طریق خاک ارمنستان کاملاً آماده است. او اشاره کرد که متخصصان آذربایجانی حتی نقاط دقیق نصب دکل‌های برق را در خاک ارمنستان مشخص کرده‌اند. ظرفیت این طرح انتقال انرژی که پیش‌تر در ژانویه ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) توسط شرکت «آذر انرژی» آغاز شده بود، ۱۰۰۰ مگاوات برآورد می‌شود. باکو پیش از این خطوط دو‌مداره ۳۳۰ کیلوولتی را از منطقه جبرائیل تا آغبند و از نخجوان تا مرز اردوباد احداث کرده است.
ایستگاه بزرگ مبدل انرژی در جبرائیل
یکی از نکات کلیدی که رئیس‌جمهوری آذربایجان در تشریح آمادگی این طرح به آن اشاره کرد، ساخت یک ایستگاه بزرگ مبدل برق در منطقه جبرائیل است. علی‌اف توضیح داد که این پست برق بزرگ کارکرد مصرف داخلی ندارد، بلکه اساساً به عنوان یک ایستگاه انتقال‌دهنده با حجم بالا برای دالان انرژی زنگزور طراحی و ساخته شده است. او ابراز امیدواری کرد که دولت ارمنستان در مسیر اجرای این طرح تأخیر ایجاد نکند، زیرا این پروژه به نفع خود ارمنستان خواهد بود.
بیشتر بخوانید: چرخش ارمنستان به سوی غرب؛ احتمال تعلیق حق رأی ایروان در پیمان امنیت جمعی
رئیس‌جمهوری آذربایجان با اشاره به فعالیت نیروگاه هسته‌ای قدیمی «متسامور» در ارمنستان و هشدارهای مکرر آذربایجان و ترکیه درباره خطرات آن، تأکید کرد که این نیروگاه باید متوقف شود. تعطیلی این نیروگاه ارمنستان را با بحران انرژی روبه‌رو می‌کند و وجود یک خط انتقال برق پایدار که شبکه برق ارمنستان را به همسایگان متصل می‌کند، تضمینی برای پایداری انرژی در کل منطقه خواهد بود. باکو معتقد است که این طرح راهبردی فراتر از منافع آذربایجان، یک بازی برد-برد برای ارمنستان و دیگر کشورهای منطقه قفقاز جنوبی است.
طرح راه ترامپ و افق‌های جدید منطقه‌ای
رئیس‌جمهوری آذربایجان در بخش دیگری از اظهارات خود به آغاز عملیات اجرایی کلان‌پروژه موسوم به «تی‌آر‌آی‌پی‌پی» یا همان «راه ترامپ» اشاره کرد که توافق‌های پایه آن در نشست واشنگتن در اوت ۲۰۲۵ (مرداد ۱۴۰۴) شکل گرفت. علی‌اف اعلام کرد که کار بازسازی خطوط ریلی و جاده‌ای آذربایجان به سمت مرز ارمنستان با سرعت ادامه دارد و پیش‌بینی می‌شود خط آهن آذربایجان تا سال آینده به مرزهای ارمنستان برسد.
بیشتر بخوانید: پاشینیان دوباره نخست‌وزیر ارمنستان شد
تکمیل دالان زنگزور همچنین مسیرهای جدیدی را باز خواهد کرد. به گزارش رسانه‌های باکو، علی‌اف تأکید کرد که با راه‌اندازی این دالان، دومین مسیر ریلی آذربایجان به سمت ایران از طریق ایستگاه جلفا فعال خواهد شد. این پیوند ریلی جدید می‌تواند کارایی دالان ترانزیتی شمال-جنوب را که در حال حاضر بر مسیر آستارا-رشت متمرکز است، به شکل چشمگیری افزایش دهد و دسترسی مستقیم و سریع‌تری را به سمت خلیج فارس و بنادر جنوبی فراهم کند. بدین ترتیب، نخجوان از یک منطقه جغرافیایی بسته، به یک هاب ترانزیتی بی‌بدیل در قفقاز جنوبی تبدیل خواهد شد.
ابعاد اجتماعی، عمرانی و نظامی سفر نخجوان
علاوه بر موضوعات کلان انرژی و حمل‌ونقل، سفر علی‌اف و همسرش مهربان علی‌یوا به نخجوان شامل برنامه‌های عمرانی متعددی بود. بر اساس گزارش‌های رسمی، کلنگ‌زنی مجتمع مسکونی با ۵۱۸ واحد آپارتمان در شهر نخجوان، افتتاح مرکز خدمات اجتماعی «دوست» و بررسی روند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی «شمس ۱» و «افق غربی» از دیگر برنامه‌های این سفر بود. این نیروگاه‌های خورشیدی بخشی از برنامه بلندمدت باکو برای تبدیل نخجوان به منطقه انرژی سبز و صادرکننده برق پاک به شمار می‌روند.
در بعد نظامی نیز رئیس‌جمهوری آذربایجان در مراسم اهدای پرچم‌های جنگی به یگان‌های تکاوری تازه تأسیس ارتش مشترک مستقر در نخجوان شرکت کرد. او در این مراسم بر تقویت توان دفاعی نخجوان و تجهیز آن به پیشرفته‌ترین تسلیحات نظامی تأکید کرد. این سفر و مصوبات بلافاصله پس از آن نشان می‌دهد که باکو در تلاش است با پیشبرد هم‌زمان اهداف اقتصادی، انرژی، ترانزیتی و نظامی، جایگاه نخجوان را در معادلات آینده منطقه تثبیت کند، هرچند تحقق کامل بخش‌های فرامرزی این پروژه‌ها همچنان نیازمند توافق نهایی با ایروان است.
