در تازهترین تحول در روابط تیره میان ایروان و مسکو، روز ۴ اوت ۲۰۲۶ (۱۳ مرداد ۱۴۰۵)، موضوع احتمال تعلیق حق رأی ارمنستان در سازمان پیمان امنیت جمعی به طور رسمی مطرح شد. به گزارش خبرگزاری رسمی آرمنپرس، ویکتور واسیلیف، نماینده دائم روسیه در سازمان پیمان امنیت جمعی، اعلام کرد که موضوع محرومیت ارمنستان از حق رأی ممکن است در نشست بعدی شورای امنیت جمعی در تاریخ ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۰ آبان ۱۴۰۵) در مسکو مورد بررسی سران قرار گیرد.
واسیلیف در مصاحبه با خبرگزاری ریانووستی تأکید کرد که تصمیمگیری نهایی در این زمینه نیازمند اجماع میان تمام کشورهای عضو خواهد بود و این اقدام بر اساس منشور سازمان صورت میگیرد.
تنشهای نظامی و مالی؛ ریشههای بحران در پیمان امنیت جمعی
طبق گزارش خبرگزاری رویترز، ارمنستان از تاریخ ۲۳ فوریه ۲۰۲۴ (۴ اسفند ۱۴۰۲) به طور رسمی اعلام کرد که مشارکت خود را در سازمان پیمان امنیت جمعی به حالت تعلیق درآورده است. نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، علت این تصمیم را ناکامی این ائتلاف نظامی تحت رهبری روسیه در ایفای تعهدات امنیتی خود در قبال ایروان برشمرد. ارمنستان به ویژه از عدم واکنش جدی روسیه و این سازمان در جریان درگیریهای مرزی سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ با جمهوری آذربایجان و همچنین تحولات سپتامبر ۲۰۲۳ (شهریور ۱۴۰۲) که منجر به تسلط کامل باکو بر منطقه قرهباغ شد، به شدت انتقاد کرده است.
طبق منشور سازمان، عدم پرداخت حق عضویت برای بیش از دو سال متوالی میتواند به تعلیق حق رأی منجر شود. به گفته واسیلیف، ارمنستان اکنون بیش از دو سال است که تعهدات مالی خود را پرداخت نکرده، هیچ نمایندهای برای کرسیهای سهمیهای معرفی نکرده و حتی نمایندگان خود را از ستاد مشترک فراخوانده است. پیش از این، پاشینیان در واکنش به احتمال تعلیق کشورش اعلام کرده بود که ایروان این تصمیم را تنها یادداشت و تأیید خواهد کرد و نگرانی خاصی در این باره ندارد.
اهرمهای اقتصادی کرملین؛ از تحریم لبنیات تا تهدید گازی
روند دور شدن ارمنستان از روسیه به مسائل نظامی محدود نمیشود. به گزارش رسانه اینترنتی اوسی مدیا، کرملین فشارهای اقتصادی خود را بر ایروان افزایش داده است. در همین راستا، سازمان نظارت بر بهداشت کشاورزی روسیه اعلام کرد که از تاریخ ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۵ مرداد ۱۴۰۵)، واردات تمامی محصولات لبنی از ارمنستان را به دلیل آنچه نقض قوانین بهداشتی خوانده، تعلیق میکند. افزون بر این، در تاریخ ۴ اوت ۲۰۲۶ (۱۳ مرداد ۱۴۰۵) سیستم نشانهگذاری دولتی روسیه فروش بیش از ۷۰ هزار بطری آب معدنی و نوشابه وارداتی از ارمنستان را به حالت تعلیق درآورد. تحلیلگران این اقدامات را فشار اقتصادی برای تنبیه دولت پاشینیان ارزیابی میکنند.
مسئله انرژی نیز ابزار مهم فشار مسکو است. به گزارش پایگاه خبری اوراسیا ریویو، به دنبال هشدارهای دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین در اواخر مه ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵)، روسیه احتمال لغو توافقنامه سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲) را مطرح کرد که بر اساس آن صادرات گاز، فرآوردههای نفتی و الماس روسیه به ارمنستان از عوارض گمرکی معاف میشد. لغو این معافیتها میتواند قیمت گاز صادراتی روسیه به ارمنستان را از ۱۷۷ دلار به بیش از ۶۰۰ دلار به ازای هر هزار متر مکعب افزایش دهد. با این حال، نخستوزیر ارمنستان با رد این تهدیدها تأکید کرد که چرخش به سوی غرب در بلندمدت منابع مالی بیشتری را برای کشور تأمین خواهد کرد.
توافق «تریپ» با آمریکا و کمکهای نظامی اروپا
ایروان در پاسخ به فشارهای مسکو، تلاشهای خود را برای نزدیک شدن به غرب شدت بخشیده است. بر اساس بیانیههای رسمی وزارت امور خارجه ارمنستان، در تاریخ ۲۶ مه ۲۰۲۶ (۵ خرداد ۱۴۰۵)، توافقنامه همکاری راهبردی جدیدی میان ایروان و واشنگتن منعقد شد که چارچوب پروژه ترانزیتی «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» (تریپ) را تعریف میکند. این توافقنامه که فرآیند تصویب آن در ژوئیه ۲۰۲۶ (تیر ۱۴۰۵) آغاز شد، به آمریکا اجازه میدهد با سهمی ۷۴ درصدی در ساخت و بهرهبرداری از زیرساختهای ریلی و جادهای جنوب ارمنستان مشارکت کند و ارمنستان سهمی ۲۶ درصدی در این پروژه خواهد داشت.
همزمان، اتحادیه اروپا نیز گامهای عملی برای حمایت از ایروان برداشته است. به گزارش رسمی کمیسیون اروپا، در جریان نخستین نشست مشترک اتحادیه اروپا و ارمنستان در تاریخ ۵ مه ۲۰۲۶ (۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵) در ایروان، تعهدات جدیدی برای تقویت همکاریهای امنیتی به امضا رسید. در این نشست، بستههای کمک نظامی غیرمرگبار به ارزش ۳۰ میلیون یورو از طریق تسهیلات صلح اروپا به ارمنستان اختصاص یافت تا توان دفاعی و هماهنگی ارتش ارمنستان با مأموریتهای بینالمللی تقویت شود.
اصلاحات انتخاباتی برای مقابله با دخالتهای روسیه
این تنشها حتی به ساختارهای داخلی ارمنستان نیز کشیده شده است. به گزارش خبرگزاری رویترز، حزب پیمان مدنی به رهبری پاشینیان توانست در انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۷ خرداد ۱۴۰۵) با کسب نزدیک به ۵۰ درصد آرا پیروز شد. در پی این پیروزی و به دنبال گزارشهای نهادهای اطلاعاتی غربی مبنی بر تلاش مسکو برای بسیج دهها هزار شهروند ارمنی مقیم روسیه جهت تأثیرگذاری بر انتخابات، پارلمان ارمنستان در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۲ تیر ۱۴۰۵) قانونی را تصویب کرد که حق رأی دیاسپورا (ارمنیهای خارج از کشور) را محدود میکند. بر اساس این قانون، شهروندان ارمنی مقیم خارج برای شرکت در انتخابات باید دستکم یک سال از دو سال منتهی به انتخابات را در داخل خاک ارمنستان زندگی کرده باشند.
آینده مبهم توازن قوا در قفقاز جنوبی
با وجود تمام این تنشها، دولت ارمنستان هنوز خروج رسمی و حقوقی خود را از سازمان پیمان امنیت جمعی اعلام نکرده است. مقامات ایروان تلاش میکنند میان تعلیق موقت فعالیتها و خروج کامل حقوقی تفاوت قائل شوند، چرا که قطع کامل پیوندهای امنیتی با روسیه بدون داشتن تضمینهای دفاعی مکتوب و محکم از سوی غرب، میتواند ارمنستان را در برابر تهدیدهای منطقهای به شدت آسیبپذیر کند.
منتقدان داخلی هشدار میدهند که این چرخش شتابزده ممکن است کشور را به زمین بازی رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل کند. در نهایت، فشارهای تازه روسیه نشاندهنده ورود نبرد دیپلماسی در قفقاز جنوبی به فازی سرنوشتساز است.
