وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای که امروز، ۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۰ آبان ۱۴۰۵)، منتشر شد، از اعمال تدابیر متقابل علیه بریتانیا خبر داد. این وزارتخانه سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (MI۶) را به عنوان «گروه متخاصم» معرفی کرده و نیروی دریایی و نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا را نیز در فهرست «سازمان‌های تروریستی» قرار داده است. این اقدام پس از مصوبه شورای عالی امنیت ملی ایران صورت گرفته و تهران آن را واکنشی به آنچه «اقدامات خصمانه» لندن در یک سال گذشته خوانده، عنوان کرده است.
بیانیه وزارت امور خارجه ایران به دو دلیل اصلی برای این تصمیم اشاره می‌کند. نخست، «مشارکت در جنگ تحمیلی آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران از طریق در اختیار گذاشتن پایگاه‌ها و امکانات نظامی و تدارکاتی مستقر در قلمروی صلاحیتی انگلیس». این اتهام در حالی مطرح می‌شود که بریتانیا از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، در این درگیری‌ها دخیل بوده است. بر اساس گزارش‌ها، در اسفند ۱۴۰۴، زمانی که آمریکا و اسرائیل حملات هوایی مشترکی را در سراسر ایران انجام دادند، بریتانیا نیز پهپادها و موشک‌های ایرانی را بر فراز کشورهای متحد در خاورمیانه، از جمله قطر، عراق و اردن، سرنگون کرده است. پیش از حملات اولیه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴)، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، درخواست اولیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای استفاده از پایگاه‌های نظامی بریتانیا را رد کرده بود، اما در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ (۱ مارس ۲۰۲۶)، استفاده از این پایگاه‌ها برای حملات «دفاعی» را پذیرفت.
بیشتر بخوانید: ترامپ: ایران به دنبال توافق است، اما “کوه کلنگ” در ۱۰ دقیقه قابل نابودی است
دلیل دوم ذکر شده در بیانیه تهران، «تصمیم آن دولت در قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ذیل قانون تهدیدات دولتی ۲۰۲۶ در تاریخ ۲۲ تیر ۱۴۰۵ (۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶)» است. این اقدام بریتانیا در تیر ماه ۱۴۰۵ (ژوئیه ۲۰۲۶) و با استفاده از اختیارات جدید «قانون امنیت ملی (تهدیدهای دولتی) ۲۰۲۶» صورت گرفت و سپاه پاسداران را رسماً به عنوان تهدیدی علیه امنیت ملی این کشور معرفی کرد. این قانون، هرگونه حمایت از سپاه پاسداران، از جمله تمجید یا تشویق فعالیت‌های آن را جرم کیفری دانسته و مجازات‌هایی تا ۱۴ سال زندان را برای متخلفان در نظر گرفته است.
از قرن سیزدهم تا ملی شدن نفت؛ تاریخچه روابط
روابط ایران و بریتانیا سابقه‌ای طولانی و پرفراز و نشیب دارد که به قرن سیزدهم میلادی (قرن هفتم هجری) بازمی‌گردد. در دوران صفویه، تلاش‌هایی برای برقراری روابط اقتصادی صورت گرفت، از جمله سفر آنتونی جنکینسون، نماینده شرکت انگلیسی مسکووی، به دربار شاه طهماسب یکم در سال‌های ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ میلادی (۹۴۰ تا ۹۴۲ شمسی). در قرن نوزدهم میلادی (قرن سیزدهم شمسی)، با اهمیت یافتن هندوستان به عنوان مستعمره بریتانیا، ایران به عنوان یک «دیوار محافظ» برای هند مورد توجه لندن قرار گرفت و بریتانیا با سیاست‌هایی سعی در حفظ نفوذ خود در منطقه داشت. اهمیت نفت در روابط دو کشور با تأسیس شرکت نفت ایران و انگلیس در سال ۱۹۰۸ میلادی (۱۲۸۷ شمسی) و متعاقباً ملی شدن آن در سال ۱۳۳۰ (۱۹۵۱ میلادی) به اوج خود رسید و سرآغاز دوره‌ای از چالش‌های عمیق شد.
بیشتر بخوانید: میان تهدید و مذاکره؛ آیا ایران برای جلوگیری از جنگی تازه مانور می‌دهد؟
پس از ملی شدن صنعت نفت ایران در سال ۱۳۳۰ (۱۹۵۱ میلادی) و کودتای ۱۳۳۲ (۱۹۵۳ میلادی) که با حمایت بریتانیا و آمریکا صورت گرفت و به سرنگونی دولت محمد مصدق انجامید، روابط دو کشور به شدت تیره شد. حمله به سفارت بریتانیا در تهران در سال ۱۳۹۰ (۲۰۱۱ میلادی) نیز به عنوان یکی از وخیم‌ترین دوره‌های روابط دوجانبه پس از انقلاب ۱۳۵۷ شناخته می‌شود. با این حال، در سال‌های اخیر و به ویژه در دوره دولت یازدهم ایران، تلاش‌هایی برای بازسازی و عادی‌سازی روابط صورت گرفته بود. اما با تشدید تنش‌ها بر سر برنامه هسته‌ای ایران و مواضع دو کشور در قبال تحولات منطقه‌ای، این روابط بار دیگر به سردی گراییده است.
رزمایش‌های مشترک و هشدارهای سفر؛ اوج‌گیری تنش‌ها در ۲۰۲۶
سال ۲۰۲۶ میلادی شاهد تشدید بی‌سابقه‌ای در تنش‌ها میان تهران و لندن بوده است. علاوه بر قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست تهدیدات دولتی بریتانیا در تیر ماه ۱۴۰۵ (ژوئیه ۲۰۲۶)، گزارش‌هایی نیز از رزمایش‌های مشترک نظامی با مشارکت آمریکا، بریتانیا و اسرائیل در خاورمیانه منتشر شده است. به عنوان مثال، رزمایش هوایی «طلوع سحر» در مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) با هدف «مقابله با تهدیدات منطقه‌ای»، به‌ویژه ایران، برگزار شد که در آن ۱۰۰ جنگنده اسرائیلی، ۵۰ جنگنده آمریکایی و ۲۰ جنگنده بریتانیایی مشارکت داشتند. این رزمایش‌ها در کنار افزایش ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران به ۲۷۵ کیلوگرم و حملات اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران در خرداد ۱۴۰۴ (ژوئن ۲۰۲۵)، به نگرانی‌ها در منطقه دامن زده است.
همچنین، وزارت خارجه بریتانیا در تاریخ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵)، هشدار سفر به ایران را به‌روز کرده و اعلام کرده بود که «وضعیت در خاورمیانه همچنان به‌شدت غیرقابل‌پیش‌بینی است و خطر تشدید ناگهانی بالاست.» این وزارتخانه به شهروندان بریتانیایی و دوتابعیتی‌ها در ایران درباره «خطر بسیار بالای بازداشت و بازجویی» هشدار داده بود.
ابعاد حقوقی و تهدیدات منطقه‌ای پس از تصمیم تهران
وزارت امور خارجه ایران در بیانیه خود تأکید کرده است که این تدابیر «وفق موازین حقوق بین‌الملل و در چارچوب اصل عمل متقابل اتخاذ شده است و مسئولیت تمامی پیامدهای ناشی از آن بر عهده دولت انگلیس خواهد بود.» این اقدام ایران می‌تواند به تشدید بیشتر تنش‌های دیپلماتیک و سیاسی میان دو کشور منجر شود. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که لندن ممکن است با اقداماتی نظیر کاهش سطح روابط دیپلماتیک یا اعمال تحریم‌های جدید علیه نهادهای ایرانی پاسخ دهد. این چرخه اقدامات متقابل می‌تواند به تشدید بیشتر بحران در منطقه دامن بزند.
بیشتر بخوانید: دیپلماسی در سایه هشدار نظامی؛ ایران و آمریکا در آستانه دوراهی پس از انتخابات
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که فضای منطقه‌ای و بین‌المللی نیز به شدت متشنج است. همزمان با اقدام ایران علیه بریتانیا، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی تند در تاریخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) بر آمادگی واشنگتن برای از بین بردن اهداف اتمی باقیمانده ایران در «۱۰ دقیقه» تأکید کرده بود. او همچنین در تاریخ ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ (۶ آبان ۱۴۰۵) ایران را کشوری «مجنون» خوانده و گفته بود که اگر به عقب بازمی‌گشت، باز هم به ایران حمله می‌کرد. این اظهارات و همچنین گزارش‌ها از گفت‌وگوی ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، درباره گزینه‌های حمله دوباره به ایران، نشان‌دهنده پیچیدگی و حساسیت شرایط کنونی است. این اقدامات متقابل و تشدید لفاظی‌ها می‌تواند به افزایش بی‌ثباتی در منطقه و روابط بین‌الملل منجر شود.
