مقام‌های ارشد دولتی در اربیل در جریان رایزنی‌های فشرده سیاسی امروز، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۸ آبان ۱۴۰۵)، با انتشار بیانیه‌های رسمی بر ضرورت آغاز روند صلح و گفت‌وگوهای سازنده میان دولت مرکزی ایران و احزاب اپوزیسیون کُرد تأکید کرده و هرگونه سناریوی همکاری خود با طرف مخالف در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران را رد کرده‌اند. این تحول دیپلماتیک پس از آن رخ داد که حملات موشککی و پهپادی ایران به اقلیم کوردستان و مواضع احزابی سیاسی کرد ایران بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته و گمانه‌زنی‌ها پیرامون نقش‌آفرینی جریان‌های هویت‌طلب کُرد در معادلات منطقه‌ای را افزایش داده است.
اصرار اربیل بر راه‌اندازی کانال‌های دیپلماتیک صلح
قباد طالبانی، معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان عراق، طی سخنرانی خود در تاریخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) که گزارش آن در نشریه «نشنال» منتشر شد، به‌صراحت از ضرورت ایجاد یک چارچوب مسالمت‌آمیز برای حل اختلافات چند دهه‌ای میان تهران و گروه‌های سیاسی مخالف کُرد ایرانی سخن گفت. وی با اشاره به تنش‌های اخیر در مناطق مرزی، تصریح کرد که ثبات و امنیت پایدار در اقلیم کردستان وابستگی مستقیمی به کاهش اصطکاک‌های نظامی در این منطقه دارد و اربیل آمادگی کامل دارد تا به عنوان میزبان یا میانجی، بستر لازم برای آغاز رایزنی‌های سیاسی را فراهم کند. این موضع‌گیری در حالی مطرح می‌شود که نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران بارها طی ماه‌های گذشته نسبت به استقرار این تشکل‌ها در ارتفاعات مرزی ابراز نگرانی کرده و خواستار خلع سلاح و جمع‌آوری دفاتر آن‌ها شده بودند. خبرگزاری‌های رسمی داخلی ایران از جمله ایرنا و ایسنا در گزارش‌های تفصیلی خود این تحرکات را خط قرمز امنیتی تهران توصیف کرده و بر لزوم رعایت حاکمیت سرزمینی تأکید ورزیده‌اند. مقام‌های اقلیم کردستان همچنین به احزاب مخالف کُرد هشدار داده‌اند که از خاک اقلیم برای انجام عملیات علیه ایران استفاده نکنند.
بیشتر بخوانید: مخالفت اقلیم کردستان با انتقال مخالفان مسلح ایرانی به جنوب؛ ماجرا چیست؟
تکذیب همکاری احزاب کُرد با برنامه‌های راهبردی آمریکا
در بخش دیگری از اظهارات معاون نخست‌وزیر اقلیم کردستان، به موضوع اتهامات مطرح‌شده پیرامون همکاری احزاب کُرد با دولت‌های ایالات متحده آمریکا و اسرائیل پرداخته شد. قباد طالبانی در تاریخ ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ (۷ آبان ۱۴۰۵) هرگونه ارتباط میان اعزام یا سازماندهی نیروهای مخالف کُرد ایرانی به داخل مرزهای ایران با برنامه‌های راهبردی واشنگتن را به شدت تکذیب کرد و آن را گمانه‌زنی‌های بی‌اساس رسانه‌ای خواند. ناظران سیاسی بر این باورند که این موضع‌گیری صریح با هدف کاهش فشارهای فزاینده سیاسی از سوی تهران اتخاذ شده است، چرا که جمهوری اسلامی همواره هشدار داده است که اجازه فعالیت به گروه‌هایی که از سوی کشورهای غربی یا اسرائیل حمایت شوند را نخواهد داد. خبرگزاری آسوشیتدپرس در تحلیل خود پیرامون این موضوع گزارش داد که رهبران احزاب دموکرات کردستان و دیگر تشکل‌های اپوزیسیون کُرد بارها هرگونه وابستگی نظامی به قدرت‌های خارجی را رد کرده و بر استقلال تصمیم‌گیری سیاسی خود تأکید نموده‌اند، با این حال فضای امنیتی حاکم بر مرزها همچنان مستعد بحران‌های پیش‌بینی‌نشده است.
بیشتر بخوانید: مخالفت اقلیم کردستان با انتقال مخالفان مسلح ایرانی به جنوب؛ ماجرا چیست؟
مطالبات کُردها: از مبارزه سیاسی تا ترور رهبران صلح‌طلب
بررسی پیشینه تاریخی منازعات میان جریان‌های هویت‌طلب کُرد و حکومت‌های مرکزی در ایران نشان‌دهنده یک روند طولانی و پرفرازونشیب است که قدمت آن به بیش از ۸۰ سال پیش و دوران حکومت پهلوی بازمی‌گردد. بر اساس اسناد تاریخی منتشرشده توسط خبرگزاری فرانسه، تشکل‌هایی نظیر حزب دموکرات کردستان ایران از سال‌های پایانی دهه ۱۳۲۰ خورشیدی (۱۹۴۰ میلادی) تاکنون به انحای گوناگون برای تحقق مطالبات سیاسی، فرهنگی و ملی جامعه کُرد در چارچوب ساختار جغرافیایی ایران مبارزه کرده‌اند. این مبارزات همواره در دو مسیر پیگیری شده است: یکی از طریق فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک با تأکید بر گفت‌وگو برای احقاق حقوق، و دیگری از طریق مقاومت مسلحانه در برابر آنچه سرکوب و عدم به رسمیت شناختن حقوق ملی خود می‌دانند. در همین راستا، تلاش‌های متعددی برای آغاز مذاکرات صلح میان نمایندگان کُرد و دولت مرکزی ایران صورت گرفته است. با این حال، برخی از این تلاش‌ها به نتایج دلخواه نرسیده و حتی با حوادث تلخی همراه بوده است. برای مثال، عبدالرحمن قاسملو، دبیرکل وقت حزب دموکرات کردستان ایران، در تاریخ ۱۳ ژوئیه ۱۹۸۹ (۲۲ تیر ۱۳۶۸) در وین، اتریش، در جریان مذاکرات صلح ترور شد. همچنین صادق شرفکندی، جانشین او، در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲ (۲۶ شهریور ۱۳۷۱) در رستوران میکونوس برلین، آلمان، همراه با چند تن دیگر ترور شد. این ترورها، که از سوی احزاب کُرد به دستگاه‌های امنیتی ایران نسبت داده شده، به شدت بر بی‌اعتمادی کردها افزوده و مسیر گفت‌وگو را دشوارتر کرده است. این روند در دوران نظام جمهوری اسلامی نیز پس از تحولات سال ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۹۷۹ میلادی) وارد فاز تازه‌ای از درگیری‌های مسلحانه و سپس استقرار در مناطق کوهستانی اقلیم کردستان عراق شد. تاریخ سیاسی این خطه گواه آن است که با وجود تمامی سرکوب‌ها، توافقات امنیتی میان دولت‌های تهران و بغداد، و فراز و نشیب‌های فراوان در روابط منطقه‌ای، مسئله مطالبات مدنی و سیاسی شهروندان کُرد همواره به عنوان یکی از چالش‌های ساختاری در سیاست داخلی ایران مطرح بوده و راهکارهای نظامی تاکنون نتوانسته است نقطه‌پایانی بر این منازعات طولانی‌مدت بگذارد و بر ضرورت یافتن راه‌حل‌های سیاسی تأکید می‌کند.
بیشتر بخوانید: اقلیم کردستان عراق حضور نیروها و پهپادهای اوکراینی را تکذیب کرد
چشم‌انداز مبهم امنیتی و فشارهای فزاینده بر مرزهای غربی
در شرایط کنونی که تحولات خاورمیانه و احتمال بروز درگیری‌های فراگیر میان محور ایران و کشورهای غربی و اسرائیل ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است، نگرانی‌ها پیرامون سرنوشت جریان‌های سیاسی کُرد نیز به شدت افزایش یافته است. خبرگزاری رویترز در گزارشی تکمیلی در تاریخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (۸ آبان ۱۴۰۵) اعلام کرد که نهادهای امنیتی ایران تحرکات رصدشده در خطوط مرزی را به دقت زیر نظر دارند و به کشورهای همسایه هشدار داده‌اند که نباید اجازه دهند از خاک آن‌ها علیه امنیت ملی ایران استفاده شود. از سوی دیگر، رهبران احزاب کُرد ایرانی با صدور بیانیه‌هایی مستقل تأکید کرده‌اند که استراتژی آن‌ها متکی بر توان داخلی و خواست مشروع مردم مناطق مرزی است و هرچند از تحولات ژئوپلیتیک منطقه آگاه هستند، اما رویکرد مبارزاتی خود را بر اساس منافع بلندمدت جامعه خود تنظیم می‌کنند. کارشناسان مسائل سیاسی معتقدند تا زمانی که اراده‌ای جدی برای گشایش فضای سیاسی و آغاز مذاکرات ملی میان تهران و نمایندگان واقعی جوامع محلی شکل نگیرد، چرخه بی‌اعتمادی و تنش‌های مرزی همچنان به عنوان یک تهدید بالقوه در مناسبات منطقه‌ای باقی خواهد ماند. این وضعیت، فشارها بر اقلیم کردستان را نیز افزایش داده است، چرا که بغداد و تهران بر اساس یک توافق امنیتی در حال گفت‌وگو برای حل‌وفصل وضعیت گروه‌های مخالف کُرد ایرانی در اقلیم کردستان هستند و بر لزوم خروج یا تحویل این گروه‌ها تأکید کرده‌اند.
بیشتر بخوانید: درخواست توضیح بغداد از سفیر ایران درباره نقشه‌های جنجالی
